VOV4.M’nông: Ơi kônh wa n’hanh băl mpôl. Xã Ea Tul, nkuăl Cư Mgar, n’gor Dak Lak geh rlau 2000 rnăk rêh tâm 12 thôn, [on, tâm nê nu\ih Rđe geh 98%. Ăp  năm rlau aơ, nau kan jut jăng ach o ta aơ [ư geh nau nâp, đah nau kan tăm tơm jo\ năm tâm rgop nsum đah nau hun hao mât rong. Êng năm 2014, xã Ea Tul ho\ geh 80 rnăk rklaih ach o, leo rnoh rnăk ach o bah xã n’huch hôm 9%. Rmôt pah kan lo\ mir xã Ea Tul ho\ nsôih kơl an kônh wa [ư ti\ng nau pah kan jan sa mhe tâm nau tuch tăm, leo nsi\t nau săk geh văng sa. Rnơm ma nê, âk rnăk ho\ rklaih ach o, hao sâm geh.

Wa Y Đhiăm Ayun, ta [on Tu ân gi\t, bah năp nơh nau rêh rnăk vâl wa mâp nau jêr ngăn, yơn a[aơ tâm du năm rnăk vâl wa geh 250 rkeh tă bah 3ha cà phê n’hanh mât rong rlau 30 mlâm sur puăch, nau rêh ho\ geh rgâl mhe. Wa Y Đhiăm Ayun ngơi:

 ‘Ntơm năm 2006 rnăk vâl mâp nau jêr ngăn, năm 2008 rnăk vâl rklaih ach o, nau geh du năm ntơm bah 4-5 năm ma aơ geh 250 rkeh tă bah nau tuch tăm, mât rong. Geh kơt nê lah rnơm tâm rmôt klơl an nau pah kan tâm [on lan xã [ư ăp rơh nti\m nti kan 2-3 tơ\ du năm, nsôih kơl an rnăk vâl gâp [ư nau kan tuch tăm, mât rong âk ntil”.

Wa Y Wư|n Ayun, ta [on Sah A, xã Ea Tul, ko\ lah du nu\iuh ntoh lư tâm nau jut n’huch ach o. Bah năp nơh, rnăk vâl knu\ng geh du ha neh tăm cà phê, lôch năm pah pât ndơ sa yor ngih geh âk kon. Rnoh neh cà phê mô [ư ti\ng nau mât chăm mhe yor ri ma mô geh âk play. Ntơm rnok râng ăp nau kan tâm nchră, nti\m nti nau kan tuch tăm yor Rmôt pah kan lo\ mir xã [ư, wa geh git tay n’hanh blau kơt tâm nau kan mât chăm cà phê. Đah nau kan so\k gleh rong jong, ntơm du ha cà phê bôk năp, tât a[aơ rnăk vâl wa ho\ geh 7 ha cà phê n’hanh 20 ha cao su, mro ân geh rnoh prăk bơi tât 2 rmen/năm. Wa Y Wư\n Ayun, ngơi:

 ‘Rmôt pah kan lo\ mir kơl gâp mpeh nau kan tuch tăm, mât chăm cà phê, cao su. [ư tii\ng di khoa học bah ngih dạk, geh nu\ih rnong ndrôk, rong sur. Nti\m nti ân nu\ih [on lan pah kan ân ti\ng di nau kan ho\ tă geh nti\m, poh phân, koh n’ging tâm di ntrong mra kơl ân geh săk rnglay âk lơn. Gâp ho\ kơl ăp rnăk mô geh neh tuch tăm, ân bu sur gay ma rong, ndeh ncho, kơl oh kon hăn nti, gâp manh 10 nui\h kor rtăk cao su, 10 nu\ih mât chăm n’hanh pe\ cà phê.

Tâm ăp năm rlau aơ, ndrel đah nau kơl an ntuh kơl bah Ngih dak, nau kơl an bah rmôt pah kan lo\ mir xã ho\ kơl an nu\ih Rđe ta xã Ea Tul [ư ti\ng ăp nau tă ơm geh bah nkuăl, hun hao đăp mpăn đah rlau 4.500 ha cà phê, rlau 4000 ha cao su, 60 ha điều, rlau 30 ha ba. Ngăn lah, âk rnăk [on lan rnoi Rđe ho\ rklaih ach o, rlet hao [ư sâm geh. Năm 2011, rnăk ach o lam xã geh rlau 30%, năm 2014 ho\ n’huch jur hôm 9%. Êng năm 2014 lam xã geh rlau 80% rnăk ach o. Xã geh bơi tât 1.500 rnăk râng tâm rmôt pah kan jan sa blau, nau ma ba năp nơh mô ho\ tă geh.

Lah ba năp nơh, nkô| nau leo tât nau ach o bah âk rnăk vâl rnoi Rđe ta xã Ea Tul lah yor nau mô blau tâm nau kan jan sa mhe, mô to\ng nu\ih kơl kan tuch tăm, mô to\ng prăk ntuh kơl, ri a[aơ, rmôt pah kan lo\ mir bah xã Ea Tul ho\ ntru\nh âk nau kan kơl an, bonh đă nu\ih [on lan ndăn manh prăk, pă kon ntil, nti\m nau kan tuch tăm, [ư ueh nau kan rgâl tơm tăm, mpa rong leo geh săk rnglay văng sa âk. Wa Y Krua Ktla, Groi Kruanh rmôt pah kan lo\ mir xã, ân gi\t:

 ‘Rơh rklaih ach o lah du gưl yor rmôt pah kan lo\ mir xã bonh đă nkoch trêng ân kônh wa gi\t mpeh nau kan tuch tăm mhe, yor ri âk rnăk kônh wa ho\ rklaih ach o. Xã rgop đah âk ntu\k kan gay ma bonh kơl, nti\m nti kônh wa [ư ti\ng. Dăch tât, rmôt pah kan lo\ mir mra pơk jrâu nkoch mbơh ân kônh wa gi\t nau pah kan jan sa mhe, nti\m kônh wa mât rong, rgâl ntil tơm tăm, nti\m ân kônh wa tât ăp rnăk”.

Nchră tât nau kan rklaih ach o bah nu\ih Rđe ta xã Ea Tul, wa Y Đức Ayun, Groi Kruanh UBND xã Ea Tul ân gi\t, ăp rnăk ach o tâm xã ho\ ndơn geh nau kơl an bah rmôt pah kan lo\ mir tâm xã tâm nau jao nau kan, ndâk njêng ăp nau kan tuch tăm geh săk rnglay âk lơn. Wa Y Đức Ayun ân gi\t:

 ‘Bôk năm 2011-2015 xã Ea Tul  geh 620 rnăk ach o, a[aơ hôm 180 rnăk ach o. Xã ho\ [ư ăp nau kan mât rong n’hanh âk nau kan êng đo\ng [ư du\t âk tâm xã Ea Tul. Jêh nê ko\ pơk âk jrâu kan nti\m nti, rgâl nau kan khoa học tuch tăm mhe tât đah kônh wa mpeh nau mât rong, tuch tăm n’hanh âk nau kan tuch tăm mhe. Tal 3 lah pơk trong nơih ân kônh wa manh prăk ngân hàng chính sách xã hội gay kônh wa geh tơm prăk gay ma rklaih ach o”.

Xã Ea Tul ho\ geh âk nau pah kan jan sa blau, nau rêh bah kônh wa rnoi Rđe tâm ăp [on, thôn nar lơn geh nau mhe ueh. Xã dôl nsôih tât lôch năm 2015 rnoh rnăk ach o lam xã knu\ng hôm 7% gay [ư ân dơi nau kan Bôk nau ndâk njêng [on lan mhe./.

                                                            Nu\ih rblang: H’Thi