VOV4.M’Nông: Ơi wa, lah nu^h hăn tâm lơh na nê| ta Tây Nguyên, nău dăng janh bah tahen he tâm ăp nar lịch sử khay 3 năm 1975, may mbra kơl băl djăt radio djăt g^t mpeh nău han săk dăng janh bah ăp nar khay nê đo\ng?

            Đại tá Phạm Chào: Trong nchrăp bah Bộ Chính trị tâm ban kơt Quân uỷ Trung ương đo\ng năm 1975 lah ân lơh têh, ân rklaih luh âk nkual gay njêng luh ntu\k gu\ nsan tâm lơh mhe an ăp năm bah kơi nê. Ntu\k tâm lơh tâm su Tây Nguyên dơi Bộ giao lah năm 1975 ân pơk trong hăn lơh Tây Nguyên, rdôl lơh tâm thị xã Buôn Ma Thuột, rklaih luh nkual Nam Tây Nguyên. Mpôl hên dơn nău kan dja ri ntơm bah cán bộ tât tahen nđơr ngăn, du\t rhơn nđơr. Oh nô le\ m^n luh du nău lah kơt aơ: “Trường Sơn rgâl săk, Pôkô dak rdôl, ntru le\ tahen phu\ng rlăng, rklaih luh Tây Nguyên”. Ăp nu^h, hăn so\k phe ro\ nău dja đo\ng, hăn tiăr nti tahen ro\ nău dja đo\ng, nu^h gu\ n’gon trău an tahen ro\ nău dja đo\ng, an ăp oh nô hăn nđôi lor trong hăn bah năp ro\ nău dja đo\ng. jêng nuih n’hâm, nsrôih, nsan lơh rklaih luh Tây Nguyên rnôk nê du\t khuh n’gôr n’hanh hao du\t prêh.

            - Ơ, tăng may nkoch mbra g^t dơi han dăng bah tahen he rnôk nê nơh n’hanh mông nar lơh dơi ho\ njêng luh. Ndr^ tâm l^n lơ tahen bah rơh tâm lơh rnôk nê nơh phâm mêh, hơi wa?

            Đại tá Phạm Chào: Lor rnôk hăn lơh Tây Nguyên rtoh luh khay 3 năm 1975 ri mpôl tahen bah he n’hanh phu\ng rlăng geh tâm rđ^l na nê| kơt aơ. Lôch ăp lơh dơi năm 1972- 1974 ri mpôl tahen bah phu\ng rlăng le\ mbrơi mbrơi roh âk. Yơn lah păng roh huơi ri mô ho\ di ngăn ơm, păng nha du\t dăng, na nê| lah păng geh Sư đoàn 23, lôch nê geh nklăp 5-6 Liên đoàn Biệt động quân, lôch nê ăp mpôl tahen mât njrăng [on lan ta ntu\k lah păng âk đo\ng. păng hôm geh du Sư đoàn 6 không quân, mpôl tahen tăng thiết giáp n’hanh pháo binh lah du\t âk đo\ng. Nkoch mpeh mpôl tahen bah he ri rnôk nê nơh lah lơ mpeh rnoh âk, lor rnôk pơk trong hăn lơh, he geh 5 Sư đoàn, lah Sư đoàn 10, Sư đoàn 320, Sư đoàn 968, Sư đoàn 316 n’hanh Sư đoàn 3 bah Quân khu 5 kơi ntop hao. Ndr^, lah mpeh tahen ta neh ri he 5, phu\ng rlăng 1 tât 2, hôm tahen trôk ri phu\ng rlăng dăng lơn yor păng geh Sư đoàn không quân, he mô geh. Hôm mpôl tahen pháo binh n’hanh ndeh xar nha tâm ban đo\ng. Yơn geh du nău, ndơ lơh d^ng phu\ng rlăng nha âk kơt nê|, nu^h n’hâm ri nha du\t rôih, yơn yor nuih n’hâm bah phu\ng rlăng lôch ăp năm 1972- 1974 ri le\ chrai âk. Tâm rnôk nê, nuih n’hâm bah tahen he, bah [on lan ăp rnoi nu^h Tây Nguyên dôl hao du\t prêh, yor lôch ăp năm rklaih luh ăp nkual têh hvi ri he mât nâp n’hanh pơk hvi dơi, jêng nu^h [on lan geh nsing nơm tât nar rklaih luh miền Nam lah tât du\t dăch. Geh nău tâm rnglăp đah tahen n’hanh [on lan du\t âk n’hanh han săk he rlău tahen phu\ng rlăng.

            - Âk nu^h n’hanh le\ ma mpôl tahen phương Tây tât a[aơ nha rnê trong lơh bah he an [ư ta Bắc Tây Nguyên đo\ng, le\ nta trong dơh an rơh lơh Buôn Ma Thuột, jêng tât geh nău dơi bah trong hăn lơh Tây Nguyên. Tahen he le\ phâm [ư gay ma lơh dơi mêh hơi wa?

Đại tá Phạm Chào: Lor rnôk lăp lơh Tây Nguyên, Sư đoàn 10 krap nde tahen gay nchrăp tâm lơh ta Kon Tum, Sư đoàn 320 ri gu\ ta Đức Cơ aơ gay nchrăp tâm lơh đah phu\ng rlăng ta Gia Lai dja. Ndr^ ri rnôk nê nơh he geh du trong lơh rlăm phu\ng rlăng du\t blău, ta ntu\k, ntroh n’gôr nchrăp rklaih luh Kon Tum, rklaih luh Pleiku gay lơh rlăm phu\ng rlăng. Ma trong pơk trong hăn rvoăch wa\r thị xã Kon Tum, hăn wa\r thị xã Pleiku, lôch nê ntroh n’gôr [on lan mbah rhơn tahen s^t rklaih luh Kon Tum, Pleiku. Phu\ng rlăng mô g^t trong ma nchroh lor. Tâl bar, gay lăp lơh hôch ri bar Sư đoàn 10, 320 rhuăt luh hôch tahen yơn an tay le\ rngôch nu^h mbơh g^t nău lư. Yor ndơ mbơh ôp nău ngơi ma máy phu\ng rlăng t^ng groi nđôi he du\t lhăt. Le\ rngôch nu^h ơm bah nău mbơh g^t lư dja an gu\ tay đah Sư đoàn mhe. Tahen phu\ng rlăng ntôn lah Sư đoàn 10, Sư đoàn 320 nha gu\ tay ta ntu\k, trong hăn lơh dơi ta Pleiku, Kon Tum. Geh du nău khlay, he rlăm dơi phu\ng rlăng yơn kân jâng du rnoh tahen tơm du\t âk bah phu\ng rlăng ta Bắc Tây Nguyên gay njêng luh ntu\k ka [ah an mpeh bah kơi Buôn Ma Thuột, rnôk lăp lơh ri du\t dơh ntơ. N’hanh trong lơh rlăm le\ lơh rlăm dơi kơp le\ ma Bộ tổng tham mưu tahen nguỵ, rlăm le\ ma Quân đoàn II bah nguỵ ta aơ.

- Ơ, lôch rnôk rlât jâng nsan ta Buôn Ma Thuột, Nam Tây Nguyên, tahen têh bah phu\ng rlăng le\ nchuăt luh bah Pleiku, Bắc Tây Nguyên moh tâm rnôk mêh hơi wa?

Đại tá Phạm Chào: G^t lah Buôn Ma Thuột geh roh, tướng, tá, tahen bah Quân khu II bah phu\ng rlăng gu\ ta Kon Tum, Pleiku hôm du mpôl tahen du\t âk đo\ng. He mbra dơi lah, hang rhiăng n’gâr pháo, hang rhiăng ndeh xar n’hanh mpôl tahen du\t âk. Ndr^ yơn Buôn Ma Thuột roh hôm ri nu^h n’hâm bah phu\ng tahen chrai le\, phit klach, tâm rnôk Sư đoàn 968 bah he, ndơn mât Sư 10 bah mpôl hên Kon Tum nha lơh tay đo\ng. Ndr^ ri, g^t mô hôm dơi kơl Kon Tum, Pleiku, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu n’hanh Tướng, tá, Bộ Tổng tham mưu nguỵ n’glêh an rhuăt luh tahen ta Tây Nguyên t^ng trong mbrô 7, gay s^t gu\ nkrăp ta đồng bằng miền Trung. Tahen phu\ng rlăng nchuăt ri he mbra dơi lah du\t chrai lêng lang ntơm bah Kon Tum, Pleiku dja. Tâm rnôk he dơn geh mpôl tahen groi nđôi n’hanh jo\ jo\ lơh chrai dơm yơn [ư an mpôl păng phit klach nchuăt chrai, nchuăt êng ma bu ma he dơm mô hôm geh t^ng mpôl. Nu^h I dăng nu^h nê nchuăt, biệt động tahen dăng ri biệt động tahen nchuăt, tahen nguỵ tơm dăng ri tahen tơm nchuăt. G^t dơi nău dja ri Bộ le\ rđău đă an ăp mpôl tahen tâm lơh ta Tây Nguyên ngăch t^ng groi nđôi, t^ng lơh phu\ng rlăng, ân nkh^t mpôl nchuăt s^t dja gay ma njêng ntu\k nsan mhe, suan mhe. Ndr^ ri rnôk nê nơh dơn geh du đại đội nking nchăng ngăch đo\ng, gâp dăn lah tay dơn geh Đại đội 11 bah Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 64 lơh nking dơi tay. Lôch nê tahen phu\ng rlăng geh kru\l, nuih n’hâm lơn ma phit klach tay ta Cheo Reo, Phú Bổn. Yor kơt nê|, Sư đoàn 320 le\ hăn tât n’hanh ăp mpôl tahen binh chủng le\ rgum hăn tât đo\ng. Du bông ntơm bah nar 16 tât nar 24, ma âk rơh lơh koh tăch gâl tahen phu\ng rlăng ta aơ, pơk du rơh ntru lơh he mbra dơi lah du\t têh bah dak he, kơp tât rnôk nê, ta ntu\k tâm lơh tâm su Đông Dương lah mô ho\ tă geh, nkh^t du mpôl tahen rhuăt s^t bah phu\ng rlăng.

- Ơ, he saơ ngăn nău tih bah phu\ng rlăng rnôk rhuăt luh bah Tây Nguyên ma trong 7 le\ geh ntang lơh tay. T^ng may, moh ndơ [ư jêng nău dơi bah tahen he tâm trong hăn lơh Tây Nguyên khay 3 năm 1975 mêh?

Đại tá Phạm Chào: lah nkoch mpeh trong tâm lơh dja geh nău dơi ri geh nkô| nău [ư jêng geh nău dơi ngăn. Nău du\t khlay lah sơch lơh di ntu\k, yor lah he lăp lơh ta Kon Tum, Pleiku ri rnôk nê phu\ng rlăng dăng ngăn, păng le\ geh ntu\k nsan, geh nu^h mât bôk jo\ năm, ntơm bah rơh Mỹ.jêng lah he lăp lơh ri mbra du\t jêr ngăn. Hôm Buôn Ma Thuột ri phu\ng rlăng păng mô lăng njrăng, ndr^ ri sơch lơh ta aơ ri ngăch chrai le\ ma du ntu\k tâm lơh ntơm bah Bắc tât Nam Tây Nguyên. Ndr^ ri sơch lăp lơh ta aơ lah nău m^n di bah Quân uỷ trung ương n’hanh Bộ tổng tư lệnh. Ntu\k tâl bar, he ân nkoch tât đo\ng, gay geh nău dơi lah nău blău plăch rlăm lơh phu\ng rlăng bah Bộ tư lệnh mặt trận Tây Nguyên. Jêng lơh rlăm dơi phu\ng rlăng, an tât rnôk rtoh phao ma păng nha m^n he rgum tahen lơh ta mpeh bah lơ Tây Nguyên đo\ng, jêng păng mô lăng njrăng n’hanh păng lah geh nkh^t. Tâl pe đo\ng lah tahen n’hanh [on lan Tây Nguyên geh nuih n’hâm tâm rnglăp, geh nău u\ch ro\ng rklaih luh Tây Nguyên. Sơch di ntu\k lơh, nău blău plach rlăm phu\ng rlăng, yơn mô geh nău nsrôih âk, lăp lơh tâm Buôn Ma Thuột du\t rgu\t n’gưng kơt nê| ma mô geh nuih n’hâm klach kh^t săk, klaih rlău le\ ăp ntil ri jêr ma geh nău dơi. Jêng gâp m^n ăp ntil ndơ nău nê lah ndơ khlay gay geh nău dơi.

- Le\ 40 năm hăn rlău kơp ntơm bah trong hăn lơh Tây Nguyên geh nău dơi. Lah nu^h krêp dêh đah me neh Tây Nguyên lah nsum, Bắc Tây Nguyên lah êng dăch dêh n’gul rach năm, may moh geh nău uănh saơ rgâl bah nkual neh dja mêh?

Đại tá Phạm Chào: Đah a[aơ 40 năm, ta rơh Mỹ, Nguỵ hôm pit mât ri w\ang sa, rêh jêng kon nu^h mô lah nău rêh [on lan mô geh ntil hun hao. Kơt Gia Lai mô lah Kon Tum dơn geh bar pe jay prêh dăp dơm, hôm [a [a\ lah jay ntưm tôn rkêp rkơp truh sat. Nău rêh [on lan ri nsing le\ rngôch tâm nău tâm bôk tâm lơh tâm su bah Mỹ, Nguỵ, jêng lah [ư t^ng trong tâm lơh tâm su bah phu\ng rlăng, hôm hun hao pah kan jan sa tuch tăm mô lah công nghiệp ri du\t hăch mbrach rngot rngăt. Lôch 40 năm rklaih luh, lơn lah geh nău rêh rgâl mhe bah Đảng, ntơm bah năm 1986 tât a[aơ, Tây Nguyên le\ rgâl mô ho\ tă geh. Ntung trong ndơ do\ng lah buăt nthoi bah Bắc tât Nam, ntơm bah Tây Nguyên ju\t tât bri dâng, trong ndeh pu\r ndeh păr geh đo\ng. Hôm ndơ do\ng êng [a [a\, nhih nti, nhih dak si ta ăp n’gor dja lah du\t ue\h, do\ng an [on lan du\t ăp to\ng. Nău rêh bah [on lan, mpeh nău kan tuch tăm ri hun hao du\t âk. Gâp saơ tăm tơm công nghiệp ta Tây Nguyên lah du nkô| hun hao du\t dăng. Cao su, cà phê, tiêu he mbra dơi lah, ăp ntil ndơ nê hun hao du\t dăng tâm bar pe jât năm rlău aơ n’hanh ăp ndơ dja le\ n’hao nău rêh nu^h [on lan du\t âk./.

                                                BTV Điểu Thân