VOV4.M’nông: Nar 2/9/1945, ta Quảng trường Ba Đình, ta năp hang rmưn rbăn [on lan Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh ntơh măt Chính phủ manh kan dăn răk săm[u\t Tuyên ngôn độc lập, mbơh đah [on lan lam dak n’hanh lam ntu\r neh: Dak Việt Nam Dân chủ Cộng hoà deh luh. Bản Tuyên ngôn lah rjăp: “Dak Việt Nam geh nău dơi dah ro\ng n’hanh đăp mpăn, n’hanh ngăn ngăn le\ jêng du dak dah ro\ng đăp mpăn. Le\ rngôch lam rnoi nu^h Việt Nam nsrôih ndjôt le\ rngôch nuih n’hâm n’hanh soan mpôl, săk jăn n’hanh drăp ndơ gay mât nâp nău dơi dah ro\ng, đăp mpăn nê”.

            Nău dơi dah ro\ng, đăp mpăn bah rnoi nu^h Việt Nam dơi lah rjăp tâm Tuyên ngôn Độc lập tă bah Chủ tịch Hồ Chí Minh mbơh nar 2/9/1945 le\ ndơ\ luh ntu\k nsing di khlay, ntơm deh luh dak Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

            Việt Nam le\ jêng du dak dah ro\ng, đăp mpăn. Chính phủ manh kan bah Việt Nam Dân chủ Cộng hoà mhe njêng lah nhih pah kan [^t juet mât bôk ngih dak du\t têh mât nău kan rđău đă lam [on lan t^ng [ư ăp nău kan jăch ndăn mpeh tâm trôm, bah dih, mpeh tahen, w\ang sa, văn hoá, rêh jêng kon nu^h kâp tât nar sơch Quốc hội gay đă luh du Chính phủ ngăn, tâm di hiến pháp, pháp luật.

            Nău an do\ng Hiến pháp, njêng ngăn Chính phủ  lah ngoăy tâm ăp nău kan bôk năp gay rdâk nkah n’hanh n’hao dăng n’gâng kan [on lan. Yor kơt nê|, nar 3/9/1945, jêng lah du nar lôch rnôk Ngih dak cách mạng deh luh, tâm rơh họp lor bôk năp bah Chính phủ manh kan, Chủ tịch Hồ Chí Minh le\ dăn đă Chính phủ “{ư lơn ma ơm lơn ma ue\h rơh sơch lam le\ rngôch đah nău way tâm ban bôk phiếu. Le\ rngôch nu^h [on lan bu ur bu klô 18 năm deh geh nău dơi dăn tâm rlong n’hanh sơch lăp da dê, mô tâm nkhah geh ndro\ng ach o, chroh r[u\n, rnoi deh…”.

            Nar 8/9/1945, Kruanh Chính phủ manh kan Dak Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ndơ\ luh nău ntru\nh mbrô 14-SL quy định mbra pơk rơh tổng tuyển cử gay sơch luh Quốc hội. Nău ntru\nh nchih kloh: “{oi t^ng Nghị quyết bah Quốc Dân Đại hội nar 16, 17/8/1945 ta nkual rklaih luh, an lah dak Việt Nam mbra t^ng du mpôl dân chủ cộng hoà n’hanh Chính phủ [on lan lam dak mbra tă bah du Quốc dân đại hội sơch t^ng trong geh nău tâm ban t^ng bôk phiếu đă hao”.

            Săm[u\t nău ntru\nh le\ lah rjăp nău u\ch geh khlay bah tổng tuyển cử, nkre ma lah rjăp he geh to\ng ntu\k nsing di gay [ư rơh sơch lam le\ rngôch nê. Nkô| 2 bah Nău ntru\nh quy định: “Le\ rngôch [on lan Việt Nam, le\ ma bu ur, bu klô, ntơm bah 18 năm deh let lơ geh nău dơi sơch lăp n’hanh dăn râng tâm rlong da dê, mô kơp ăp nu^h i le\ geh mprơh roh nău dơi nsum n’hanh ăp nu^h bôk rngôk mha êng”.

            Lôch nê, nar 26/9/1945, Chính phủ manh kan an do\ng Nău ntru\nh mbrô 39-SL, mpeh njêng Uỷ ban rgum nchih nău way rơh sơch lăp lam le\ rngôch; Nău ntru\nh mbrô 51-SL nar 17/10/1945 quy định nău way rơh sơch lăp lam le\ rngôch ân t^ng [ư di trong tâm ban bôk phiếu, sơch lăp so\ng dăng n’hanh nklăch phiếu ndâp; Nău ntru\nh mbrô 71-SL nar 2/12/1945 kơi ntop nkô| 11 Chương V bah Nău ntru\nh mbrô 51 gay nta trong dơh lơn an nu^h râng tâm rlong.

            Nău nchrăp an rơh sơch lam dak [ư du\t ndăn ngăch tâm rnôk nuih kăl đâm n’hâm kalơ bah phu\ng rlăng, nô nău chính trị, wa\ng sa, rêh jêng kon nu^h du\t jêr jo\t, nkre tâm lơh ta miền Nam, nkre ân nkra ăp nău kan du\t jăch ndăn ăp nar ndơ\ luh, nkre t^ng [ư trong kan manh an rlu đah tahen Tưởng ta mpeh bah lơ; nkre rdâng lơh ăp nău kan lơh ndjơh bah khân păng.

            Nău Chính phủ manh kan an do\ng du rơh ăp Nău ntru\nh le\ mpơl nău nsrôih du\t n’hâm gay rơh sơch lăp lam dak lor bôk năp geh nău dơi.

            Tă bah nău rêh jêr jo\t mha êng bah neh dak, rơh sơch lăp lam dak dja mô dơn lah du rơh rgo\ jă chính trị ngăn dơm, ma i ngăn lah du rơh rdâng lơh chính trị, rdâk lơh rơh kơn n’hanh rnoi nu^h du\t n’hâm rgu\t n’gưng, krit jêr n’hanh le\ nuih n’hâm đo\ng.

            Ăp báo phu\ng rlăng mbrôn soan ntôn lah, kek lô Việt Minh, ôp kuăl mô hăn rơh sơch lăp lam dak. Gay tor luh ăp nău kek lô nklă rlăm bah ăp mpôl rlăng, báo Cứu Quốc- nhih pah kan nkoch trêng nău lư bah Mặt trận Việt Minh, le\ nsrôih rdâng lơh, nt^m nti nău lư, ntroh n’gôr lam [on lan nsrôih râng rơh sơch lăp lam dak. Yor rơh sơch lăp lam dak lah t^ng [ư nău dơi ngăn bah nu^h [on lan, dơn geh rơh sơch lăp lam dak mơ geh rnôk gay an nu^h [on lan sơch nu^h ntơh măt ngăn n’hanh du nuih n’hâm bah [on lan lam dak, dơn geh [ư rơh sơch lăp lam dak dơm đo\ng mơ geh du ngih pah kan du\t têh to\ng nău dơi gay ndơ\ an dak Việt Nam du Hiến pháp kloh na nê| nău dơi bah du dak [on lan n’hanh bah Chính phủ n’hanh mơ lơh chrai le\ ăp nău ntôn tâm dak tâm ban kơt ta dak bah dih đah n’gâng kan [on lan đo\ng. Di kơt Chủ tịch Hồ Chí Minh le\ lah rjăp: “Rơh sơch lăp lam dak lah du rnôk an lam [on lan lam dak dah ro\ng sơch ăp nu^h geh nuih n’hâm ue\h, g^t blău gay mbăk anh nău kan neh dak nơm…sơch lăp lam dak jêng lah dah ro\ng; jêng lah tâm ban, tâm rnglăp”.

            Lơn ma dăch tât rơh sơch lăp lam dak, khuh n’gôr rhơn nđơr. Nău lư sơch lăp lam dak [ư khuh n’gôr ta ăp ntu\k nê dơi nchih nkoch ngăch kalơ ăp báo chí lơn ma [ư nar rgum chính trị khuh n’gôr tay bah lam dak r[o\ng tât nar 6/1/1946.

            Nar 6/1/1946, rơh sơch lăp lam dak Quốc hội lor bôk năp le\ [ư tâm lam dak, kơp le\ ma ta ăp nkual dôl geh tâm lơh ta Nam Bộ, Nam Trung Bộ n’hanh Tây Nguyên…Ta Hà Nội, 91,95% [on lan bah 74 nkual trôm nkual [on têh n’hanh 118 [on bah dih nkual [on têh le\ hăn nklăch phiếu tâm khuh n’gôr rhơn nđơr bah nar rgum geh nău tâm ban. Kêng du\t, prao tâm rnoh 74 nu^h râng tâm rlong le\ dơi lăp đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh le\ geh nău dơi đah rnoh phiếu du\t âk (98,4%).

            Tâm lam dak, geh 89% le\ rngôch rnoh cử tri le\ hăn nklăch phiếu, lơn âk lah 80%, âk ntu\k geh 95%. Lam dak le\ sơch luh geh 333 đại biểu, tâm nê geh 10 đại biểu bu ur n’hanh 34 đại biểu rnoi mpôl đê|.

            Tâm rơh sơch lăp lam dak lor bôk năp bah Việt Nam năm 1946 dơi [ư t^ng nău way tâm ban, rgâl mhe, nê lah tâm r^ng, tâm ban, so\ng dăng n’hanh nklăch phiếu ndâp le\ geh nău dơi lam le\ rngôch.Quốc hội lor bôk năp bah dak Việt Nam Dân chủ Cộng hoà deh luh. Quốc hội le\ đă luh Chính phủ ngăn, an Việt Nam du Hiến pháp geh nău tâm ban ngăn. Nău dơi nê lah du ntơm khlay njuat hun hao prêh lor bôk năp mpeh nău way geh nău tâm ban bah dak Việt Nam.

            Quốc hội Việt Nam deh luh nkre lah nău dơi, nkre lah nău u\ch geh khlay bah cách mạng. Quốc hội deh luh tâm rnôk dak dôih n’huk rdôl bah rơh tâm lơh tâm su rnoi nu^h du\t krit nji. Nê lah Quốc hội bah đăp mpăn rnoi nu^h, bah nău dơn ngoăy neh dak n’hanh bah nău tâm rnglăp têh lam rnoi nu^h. Quốc hội le\ rgum ăp đại biểu bah le\ pe mpeh Bắc- Trung- Nam, lah nău m^n nsrôih bah [on lan lam dak.

            Quốc hội le\ geh ntơh măt bah le\ rngôch ăp rơh kơn ăp nu^h Việt Nam ro\ng dak rnôk nê, rgum đại biểu bah le\ rngôch ăp n’gâng kan, ăp rơh kơn tâm nău rêh bah công nhân, [on lan kan lo\ mir, bu ur, bu klô an tât ăp nu^h tư sản, công thương gia, ăp nu^h g^t blău n’hanh ăp nu^h kan văn hoá ntoh lư, geh ntơh măt bah ăp ntil chroh r[u\n ta neh dak Việt Nam, le\ rngôch ăp rnoi nu^h, bah le\ rngôch ăp nu^h mô mpeh mpôl n’hanh mpeh mpôl chính trị…

            Nău dơi bah rơh sơch lăp lam dak ntơm njuat têh jêng bah Ngih dak cách mạng Việt Nam, pơk luh du rơh mhe, rơh neh dak he geh du Quốc hội, du Chính phủ dơn ngoăy, du Hiến pháp rgâl mhe n’hanh du n’gâng kan ăp to\ng săk ntơ mpeh nău tâm di gay ntơh măt an [on lan Việt Nam mpeh tâm dak, dak bah dih. Rơh sơch lăp lah ntu\k nsing gay ma năl di Ngih dak Việt Nam Dân chủ Cộng hoà geh nău tâm di, [on lan [ư tơm- ngih dak bah [on lan, tă bah [on lan n’hanh an ma [on lan, dơi [on lan lam dak ndơ\ an mât bôk kan neh dak, leo [ư lam [on lan rdâng lơh rdâk njêng tay neh dak, nkra ăp nău tâm boh bah Việt Nam ta lam ntu\r neh.

            Nău dơi bah rơh sơch lăp le\ rngôch lam dak le\ lah rjăp nău nsing nơm du nuih n’hâm bah Đảng n’hanh Chủ tịch Hồ Chí Minh tâm nuih n’hâm ro\ng dak bah [on lan he đo\ng; nkre ma, lah nău mpơl u\ch ro\ng geh nău [ư tơm n’hanh soan dăng bah tâm rnglăp lam [on lan.

            Nău dơi bah rơh sơch lăp le\ rngôch lam dak kơt Chủ tịch Hồ Chí Minh ho\ lah tâm rơh họp bôk năp bah Quốc hội lor bôk năp, lah “Jêh geh bah nău roh yot, rdâng lơh bah u che yău ye he, păng lah nău dơi geh bah nău tâm rnglăp dăng janh nău nsrôih bah lam [on lan Việt Nam, nău tâm rnglăp bah lam [on lan mô kơp bu bu\nh bu  ranh, oh jê| kon se, le\ rngôch ăp chroh r[u\n, le\ rngôch ăp rnoi nu^h kalơ neh dak Việt Nam tâm rnglăp lhăt jêng du mpôl, mô klach kh^ t rêh tâm pit so\k mplơ\ tay nău đăp mpăn an neh dak”./.

Nu^h rblang: Điểu Thân