VOV4.Mnông: He dôl gu\ ta bôk năm mhe, năm Bính Thân. He mbra dơi lah, tâm rnôk nar dja, ăp nu^h geh nău dơi n’hao êng săk le\ rlău dơi năm 2015- Ất Mùi âk jêr jo\t, ntul rlong; mpo\ng năm Bính Thân 2016 mbra ndjôt tât ăp trong hăn kloh lơn. Đah nkual Tây Nguyên, nău n’hao êng săk klaih rlău jêr jo\t lơn ma saơ kloh lơn rnôk lơn âk ăp n’gor nha tât dơi rnoh hun hao âk, bol ma du đêt ndơ tuch tăm tơm rhuh tay tâm ju\r thuk; duh phang geh mbro [ư nău kan tuch tăm geh khuch khat têh.

            Mpo\ng năm 2016 bah Tây Nguyên mpơl kloh tay đo\ng tâm rnôk jêr jo\t, yor n’gâng kan tuch tăm dja nar lơn ma ăp to\ng, đah ăp nu^h [on lan kan lo\ mir jăp gơih n’hanh ăp doanh nghiệp g^t tâm pă, ndrel hăn [on lan kan lo\ mir. Nău mpo\ng năm 2016 lơn ma kloh tay đah ăp nău geh âk mpeh ntung trong hăn, dak bât n’hanh ăp trong nchrăp kan tuch tăm du\t mhe, le\ mpeh săk n’hanh têh hvi.

Ăp nar du\t năm ơm Ất Mùi, rnoh khlay cà phê, cao su jur thuk lơn đah ăp năm ba năp yơn mô [ư jur nău ntoh n’gôr vơt rhơn  năm mhe ta ntu\k tăch rgâl ndơ tết. hăn rvăt ndeh máy an kon bu ur pâl tết, wa Ngô Thị Tiến, ta thôn Sơn Lộc 2 xã Chư Bao, nkuăl têh Buôn Hồ, n’gor Dak Lak, an g^t, bôl ma rnoh khlay cà phê jur thuk, yơn âk rnăk tâm thôn hôm nha geh rvăt ndeh  ô tô đah rnoh khlay bar pe rhiăng rkeh prăk, bâh geh nău geh bâh tăm tiu tâm breh ta mir cà phê. Kơt wa Tiến, rvăt du bôk ndeh tay ga, kanu\ng bâh ăp rnoh prăk geh nkrem.

“Nar aơ, geh hăn rvăt an kon du bôk ndeh máy Vision. Gâp mbra lôch tết rvăt yơn lah păng u\ch jêng lah rvăt ta năp tết dâl. Năm aơ r^ cà phê mô geh âk, yơn tiêu r^ geh. Jay gâơ r^ cà phê geh 1 ha, tieu r^ bar pe rhiăng n’ơm. Âk r^ mô geh yơn lah prăk do\ng mbơm oi đo\ng. ua\nh nsum [on lan ta Cư Bao, Bình Thuận [ư tiu jêng đo\ng. tâm ăp jay man ma bar pe tấn đo\ng.

Mô êng đah nkual Cư Bao, Bình Thuận bâh nkuăl têh Buôn Hồ bah ir knơm âk ta tơm cà phê, ăp ntu\k way tăm cà phê têh ta Dak Lak, Dak Nông, Gia Lai, le\ hun hao sâm geh bâh ăp ntil tơm tăm tâm breh, kơt tiu, sầu riêng, bơ. Rnoh khlay bâh ăp tơm tăm t5âm breh a[aơ khlay rlău âk tơ\ đah ăp tơm tăm ngăn lah cà phê, jêng cà phê mô geh rnoh khlăy lah mô hôm rvê. Nô Nguyễn Văn Hiếu ta thôn Phước Hoà, xã Ea Yông, nkuăl Krông Pách tăm tâm breh 80 tơm sầu riêng tâm mir cà phê rlău 1 ha, geh rlău 200 rkeh rpăk đo\ng.

“Săk rnglăy âk, rlău cà phê đo\ng. geh 80 tơm, tăm geh 7 năm hôm, geh klâp ma 10 tấn, tăch bâh 18 tât 19 rbăn rpăk.kg.

Ndrel đah rnoh khlay cà phê, cao su jur thuk, năm 2015, Tây Nguyên hôm nha tâm rdâng đah nău duh phang, [ư khuch âk an tơm năm. Yơn tât năm 2016, nău aơ mbra geh ndâk nsơm âk, rnôk ntrong dak bât [ư lôch. Ta Dak Lak, ăp nar du\t năm, n’gor sa nkra an do\ng tay dak bât Ea Rớt to\ng dak to\ an rlău 2 rbăn ha. Aơ mhe lah du đê| bâh nău akn dak bât Krông Pách mpeh ba lơ, du nău kan têh, geh công suất the to\ rlău 14 rbăn ha le\ dôl [ư lôch. Ndrel đah nău kan [ư dak bât Krông Buk Hạ le\ sa nkra bâh năm 2013, nău geh dơi to\ 12 rbăn ha tơm tăm, rbăn rnăk [on lan ta n’gor le\ mô hôm rvê duh phang, đăp mpăn pah kan. Nau nkoch đah nô Y Jor Mlô, rnoi Rđe, ta buôn Krông Buk, xã Krông Buk, nkuăl Krông Pach, an saơ nău rhơn n’hanh nău knơm bâh [on lan rnôk geh ăp dak bât .

  Geh nău kan [ư dak bât aơ lah yor ngih dak ntuh kơl, [on lan du\t rhơn, [on lan mbra nsrôih pah kan lơn, geh nău kan dak bât aơ [on lan tăm mbo, tuh, ba n’hanh tăm ăp ntil ndơ êng đo\ng kơt lah pih an ndrôk sa…du năm [on lan geh tăm 3 yan, [on lan du\t lah ueh ngih dak le\ ntuh kơl [ư dak bât aơ.

Ta meng du n’gâng kan tuch tăm ăp nar lơ ma tâm di mpeh ntrong kan tơm tăm ndrel đah du ntu\k bât dak geh ntuh kơl ueh di, na nê|, Tây Nguyên hôm nha dơi geh du njoat hun hao mhe ta nău mât rong, rnôk geh bar pr jât nău ntuh kơl dăn ntuh kơl tâm năm 2015, đah rnoh prăk rlău 20 rbăn rmen prăl. Tâm rnoh aơ, ta Bắc Tây Nguyên, Cty Cổ phâgn mât rong Gia Lai, le\ năn ntuh kơl 6 rbăn 500 rmen prăk, rdâk [ư du ntu\k geh 6 ntu\k tuch tăm, mât rong 12 rbăn mblâm ndrôk so\k dak toh, tâm rgop đah Nutri Food rdâk [ư du ngih máy [ư dak toh n’hanh an luh ndơ dak toh êng bâh nơm. Lah ăp nău kan geh [ư di đah nău u\ch ro\ng, ăp ntu\k tuch tăm mât rong bâh Hoàng Anh Gia Lai mbra lah nău kan tơm gay ma nău mât rong ndrôk hun hao têh hvi tâm [on lan. Wa Lê Đình Vũ, Giám đốc Cty Cổ phần mât rong Gia Lai- Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai an g^t:

T^ng nău nchrăp lvang 1 bâh tập đoàn mbra hun hao 120 rbă mblâm. Bôk nău kan ndrôk so\k poăch a[aơ klâp ma 80 rbăn mblâm ndrôk so\k poăch. Lvang 2 r^ mbra dơi hun hao tay 100 rbăn tât 200 rbăn mblâm, t^ng nău geh ngăn. Nău nchrăp jo\ jong r^ he tâm rgop kan đah [on lan, ntuh kơl kon ntil, khoa học kĩ thuật n’hanh rvăt ndơ [ư.

Ndrôk so\k dak toh, poăch ndrôk dôl geh nău u\ch hun hao têh bâh Bắc Tây Nguyên tât Nam Tây Nguyên, rnôk ta Lâm Đồng, n’gâng kan ndrôk so\k dak toh way ơm ta n’gor geh nău ntop soan bâh ăp doanh nghiệp têh. Wa Vũ Văn Tư, Giám đốc ntu\k kan mbơh nău ntuh kơl- tăch rgâl n’hanh pâl nđaih ta Lâm Đồng an g^t:

A[aơ, Lâm Đồng le\ geh ăp nu^h ntuh kơl têh kơt lah Vinamilk, TH True Milk. Na nê| lah ntrong kan bâh n’gor mpeh n’gâng kan so\k dak toh mô dơn rong nsrôk so\k dak toh [ư ăp ndơ do\ng bâh dak toh, kơl an nău do\ng ndơ tâm dak n’hanh tăch an dak bah dih, ma hôm nha kơl an năch gay ma hun hao pâl nđaih. Nkual mât tăm ndơ r^ mbra an lor ăp doanh nghiệp ăp nkual neh bri mât tăm mô jêng, ta ăp nkuăl Lâm Hà Đơn Dương, n’hanh khlay lơn, ăp nău kan aơ, mbra tâm rgop đah [on lan kan lo\ mir gay ma saơ nău ueh di n’hanh khân păng mbra rgâl bâh ăp tơm tăm mô jêng jêng tăm pih n’hanh rong ndrôk.

Ndrel đah ăp njoat rgâl nơm tâm nău pah kan tuch tăm, ndơ do\ng ntung trong ta Tây Nguyên le\ geh n’hao mhe ueh ngăch. Lôch trng quố clộ 14, kanu\ng tâm rlău 1 năm, ăp nău kan [ư ueh trong quốc lộ 19 hăn bâh ba lơ Tây Nguyên tât Quy Nhơn, Quốc lộ 20 hăn bâh Lâm Đồng tât Đông Nam bộ le\ [ư lôch đo\ng. nău kan n’hao nkra trong Quốc lộ 26, nthoi Dak Lak đah Khánh Hoà le\ lôch âk ntu\k. du n’gâng kan tuch tăm tâm ban mpeh tuch tăm n’hanh mât rong, knơm ta ntu\k dak bât têh lam n’hanh trong hăn ueh aih, klâp lah ăp nău kan tơm gay ma ăp n’gor Tây Nguyên hun hao nâp nâl tâm năm 2016 n’hanh ăp năm let năp tay.

Nu^h rblang: Thị Đoắt