VOV4.M’nông – Bol geh grăp macca ueh, yơn tơm ntil mô dơi ndôp măt bah tơm bah tơm kon ri lah tơm mô ueh jêng, mô ns^t tay săk geh n’hanh săk rnglay wa\ng sa.

 Ta nkual [on têh Buôn Ma Thuột, njok trong Nguyễn Lương Bằng, nthoi Quốc lộ 26 đah tach ndeh păr Buôn Ma Thuột, geh bơi rhiăng ntu\k tăch tơm tăm ăp ntil, bah tơm tiêu, cà phê, [ơ, sầu riêng, tât tơm si kơt sưa chăng.

Ru\p ndah ăp ntu\k aơ v^ ve\, yơn geh nsum nu nău lah tăch “Tơm ntil Ea Kmat”. Êng ntil tơm Macca, ăp nu\ih tơm ntu\k tăch nkoch tât bơi 10 ntil, yơn u\ch rwa\t đă nchăm lor n’hanh geh sam [u\t tâm ton. Hôm nu\ih [on lan ri djăt nău hăn t^ng ntrong leo, tâm rlong rwa\t s^t tăm jêh ne\ dơn nău khuch khat.

Khay 7 năm e, nô Nguyễn Văn Khiếu, nu\ih tơm mir ươm Khiếu Tốt ta nkuăl têh Đak Hà, Kon Tum tât Dak Lak rwa\t 10 kg grăp Macca, s^t ươm. Bah 1.320 grăp, nô Khiếu ươm geh bơi 1 rbăn tơm gay tăch. Yơn nô mô g^t ntil macca aơ lah moh ntil: “Gâp mô g^t pơng moh ntil, geh ôp đo\ng yơn nu\ih tăch ơh n’hêl na nê| rnôk nglăp rwa\t khân pơng tăch ndơ ma mô geh mrô ntil. Jêng lah mô dơi g^t mrô bah ntil n’hanh knu\ng nglăp mât prăp. Rnôk so\k tăch mô dơi g^t ne\ lah ntil ueh di đo\ng lah mô”.

Ta nkual [on têh Pleiku, n’gor Gia Lai, tă aơ rlău du năm, Công ty Thương mại n’hanh Du lịch Đức Anh Gia Lai (ntu\k srih tăm ntil macca ta lam n’gor Dak Lak n’hanh Lâm Đồng) le\ tât xă Gào [ư mir ươm tơm macca ntil. Têh mir aơ hao tât 30 rmưn tơm. Wa Lê Đức Tiến, Kruanh Công ty Đức Anh an g^t, Hiệp hội macca Autralia le\ ton rwa\t ndơ n’hanh mbra ntuh kơl an công ty du ngih máy nkret njêng Macca gay [ư [a\nh ke\o, nkret ê nkra dak ngi, ndơ nkrơh bu ur n’hanh dak si. Yor r^, công ty nchrăp rwa\t le\ rngôch rnoh macca bah nu\ih lan lam nkual: “A[aơ nu\ih geh ri djôt ta, yor bu geh đêt ri đă djôt tât ta aơ gay rwa\t”

Mô ho\ g^t ngăn nkô| nău bah Công ty Đức Anh geh to\ng ăp kơt nău lah bah nu\ih kruanh đo\ng lah mô, yơn n’gul khay 5 mhe rlău, công ty le\ geh ngih pah kan dơi n’gor Gia Lai rmal 15 rkeh prăk n’hanh an rlu tăch ntil Macca ndôp yor mô geh sam [u\t kơp dơn tu tơm luh ndơ.

T^ng wa Trịnh Quốc Việt, Kruanh Ntu\k ntru\t nsôr pah kan lo\ mir n’gor Gia Lai ri mô ho\ saơ ntil macca bah Autralia mpeh Việt Nam kơt đêt ntu\k ta lam n’gor mpla nsơ ma a[aơ knu\ng geh 2 ntu\k pă ntil dơi nsing nơm: “Gâp geh 2 tu tơm ntil dơi đăp mpăn. Bôk năp lah so\k bah Ba Vì, Hà Nội lah tu tơm ntil bah N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan. Tal 2, lah Viện khoa học Nông-Lâm nghiệp Tây Nguyên khân pơng ndơ\ du đêt ntil bah N’gâng kan an rlong tăm tâm aơ. Yơn nău dơi bah 2 ntu\k pă tu tơm ntil aơ ri mô ho\ têh tât rnoh geh hun hao hăng rhiăng rbăn ha”.  

Ta Tuy Đức n’gor Dak Nông, Công ty Cổ phần Macca Nữ Hoàng, ta quận 10, nkual [on têh Hồ Chí Minh ndâk njêng mir ươm ta xă Quảng Tân, đah rnoh hao tât 20 rbăn tơm. Mô ho\ g^t ueh jêng Macca ta aơ m’hâm jêng, yơn du\t âk nu\ih [on lan ta Dak Nông hăn tâm t^ng ma manh prăk gay rwa\t tơm Macca ntil s^t tăm mô ho\ geh m^n joi g^t bah luh tơm ntil. Nău aơ, wa Lê Văn Nam, ta nkual têh Gia Nghĩa, n’gor Dak Nông djôt dơn:“Tăng lah âk nu\ih tăm macca geh sa âk n’hanh săk rnglay wa\ng sa du\t âk nkôp đah cà phê, tiêu jêng rnăk wâl gâp rwa\t ntil s^t tăm. Ntil tơm ri ntu\k tăch saơ du\t âk nu\ih rwa\t n’hanh gâp rwa\t t^ng mô g^t ntil; aơ ntu\k luh n’hanh phâm geh săk rnglay. Rnoh khlay a[aơ 70-80 rbăn prăk du tơm”.

Tiến sĩ Trần Vinh, Groi kruanh viện khoa học kỹ thuật Nông-Lâm nghiệp Tây Nguyên an lah: lah nu\ih [on lan mô dơi mbơh tơih to\ng ăp, mbra geh uh ah tăm tơm macca mbra geh âk nău tât jêr njrăng. A[aơ geh du đêt ntil macca du\t geh trong r[o\ng hun hao let năp, săk geh tât 8 tấn du ha, kơt ntil OC, H2 n’hanh A38. Yơn bol geh grăp ntil bah ăp ntil Macca aơ, ma knu\ng ươm đah grăp, mô geh ndôp măt bah tơm me ri jêng săk jêng ntil mô ueh, mô ns^t săk geh n’hanh săk rnglay wa\ng sa rnôk mir ươm tât rnôk tăch rgâl.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja