Ta rnoh neh 1.5 ha sầu riêng tăm tâm breh đah cà phê đah bơi 200 tơm mô hŏ geh mã mbrô nkual tăm, wa H'Myka Mlô ta xã Ea Knuếc, n'gor Dak Lak ntơm nơh dŭt âk tăch ndơ tăch an nuĭh rwăt. Rnoh khlay, ntŭk tăch yor kơt nê̆ nsing âk tâm nău ƀư tăch rgâl. Rnôk dơi n'gâng kan ta ntŭk ntop kơl rnoh mbrô nkual tăm, wa H'Myka Mlô mpŏng mir tơm bah rnăk wâl mbra geh nău lư, ntŭk gĭt na nê̆ ta trong mbrô, tă bah nê nta trong dơh gay doanh nghiệp tăch n'gluh tât, buăt nthoi na nê̆, rgâl uĕh rnoh khlay tăch n'hanh đăp mpăn ntŭk tăch.

"Aƀaơ ri Ủy ban xã geh cán bộ ntĭm an mpôl hên mpeh mrô tâm nău kan tuch tăm, ăp nuĭh ƀon lan mpôl hên ŭch rŏng n'hanh dŭt tâm ban ŭch. Lĕ rngôch rnăk nchrăp nuih n'hâm, nchrăp lĕ rngôch ăp sam ƀŭt sam tra gay ƀư mrô nkual tăm.

Ndrel đah rnăk wa H'Myka Mlô, âk rnăk ƀon lan kan lŏ mir n'hanh hợp tác xã ta Dak Lak lĕ nchrăp ndơ̆ săm ƀŭt, nău lư mpeh rnoh neh, tọa độ n'hanh nău kan tuch tăm gay ma ƀư ueh, njêng rnoh mbrô nkual tăm. Wa Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Krông Pắc, an lah nău kan aơ na nê̆ lah njoat n'hao ntrong kan leo ƀư pah kan n'hanh mât uănh rnoh khlăy dôl geh ăp ntŭk kan nchrăp. Ta hợp tác xã, rlău 70/80% rnoh neh lĕ geh tâm di VietGAP, nkre lah dŏng nhật ký điện tử tâm âk năm. Nău ƀư kloh rvah nău lư rơh aơ rgop kơl ndơ tuch tăm ta ntŭk năl di săk kah, pơk hvi ntŭk tăch n'gluh n'hanh n'hao nău dơi tâm rlong.

"Mpôl hên lĕ geh nău nchrăp kơt lah nhật ký điện tử, ntŭk tăm n'hanh ƀư VietGAP bâh âk năm aơ, mô di lah aƀaơ mơ ntơm. Mpôl hên mbra ntrôl dăng rnoh mbrô. Rnôk geh nău dơi tăch an dak bah dih, ăp doanh nghiệp mbra ndơ̆ ndơ tât ntŭk tăch rgâl lam ntur neh. Gâp knơm nău tâm rlong bâh sầu riêng Việt Nam mbra ăp nar lơ ma hao".

Dak Lak aƀaơ geh rlău 410 rnoh mbrô nkual tăm sầu riêng, đah rnoh hvi bơi 11.000 ha n'hanh 73 ntŭk tâl dŭng dơi an rnoh mbrô. Tâm rnôk nê, lĕ rngôch rnoh hvi sầu riêng bah nkuâl bơi 44.000 ha, rnoh âk năm 2026 nchroh nklăp 500.000 tấn. Rnoh âk nău kan ân ôp uănh, nchrăp ƀư, kơi ntop n'hanh buăt nthoi jêng dŭt âk. Yơn lah, ta ntŭk nsrôih ƀư lôch jêh nău kan dja. Wa Đặng Thị Thủy, Groi Giám đốc Sở Nông nghiệp n'hanh Môi trường n'gor Dak Lak an gĭt, nău ŭch bah bôk nău kan mô rlu ta nău droh rklaih du ntŭk kol mpeh siƀŭt mô lah joi tu tơm. Khlay lơn, aơ lah rnôk rgâl trong ƀư nkra njêng, mât uănh n'hanh buăt nthoi ntŭk tăch rgâl, njêng jâng nsing gay n'gâng kan sầu riêng hun hao kloh rvah, nâp nâl n'hanh n'hao nău dơi tâm rlong ta ntŭk tăch rgâl lam ntŭr neh.

"Kruanh rđău kan lĕ ntĭm rđău mpôl hên tât năm 2030, n'gâng kan tuch tăm mât rong an geh đêt ngăn 30% rnoh dŏng rgâl mrô lam n'gâng kan. Nău ndơ̆ lĕ rngôch nău lư ta ntŭk mrô lah njoat hăn khlay gay kloh rvah lĕ rngôch rêng ƀư tuch tăm tâm ban kơt rnoh di uĕh kah, tŏng di đah nău ŭch geh na nê̆ bah tĭng n'gâng kan tăch n'gluh tâm let năp tay."

Ntŭk rgum tơm mô di lah ndơ̆ hồ sơ siƀŭt hao ntŭk mât prăp nău lư, ma rdâk njêng trong mât prăp nău lư geh nău dơi năl na nê̆, nchih rgum n'hanh tâm pă, nkre đah ăp nkual tăm, ntŭk tâl dŭng đah nău lư nkra njêng dơi uănh năl na nê̆. Aơ lah kơt dŏng na nê̆ nuih n'hâm Nghị quyết 57 bah Bộ Chính trị, sŏk khoa học công nghệ, rgâl blău ƀư mhe n'hanh nău lư mbrô ƀư suan ntrôl hun hao.

Ntop kơl Dak Lak n'hanh ăp ntŭk ƀư tĭng nău kan aơ, N'gâng kan tuch tăm mât rong n'hanh ntŭk gŭ rêh dôl đă mpôl hăn pah kan jŭr ta ntŭk, tâm rnôk gưl xã lor bôk năp dơi pă du đêt nău kan mpeh mã mbrô nkual tăm. Wa Nguyễn Quang Tin, Groi Vụ trưởng Vụ Khoa học n'hanh Công nghệ (N'gâng kan tuch tăm mât rong n'hanh ntŭk gŭ rêh) an lah, rnôk nău lư dơi boăt nthoi, nău lư nkual tăm mô hôm lah hồ sơ mât prăp ma jêng nău lư dŏng nsum, rhŏ dŏng tuch tăm, mât uănh săk kah, nkret njêng, tăch rgâl n'hanh tăch n'gluh.

“Aơ lah ngoăy tâm ăp ntŭk dŭt khlay: năl di n'hanh uănh năl dơi ndơ geh ƀư, lôch nê mbra dơi rƀah gĭt tu tơm tât tĭng ndơ geh ƀư. Ăp gưl nău lư nchrăp mbra geh 5 gưl, bah Ntŭk rgum mât prăp nău lư gưl neh dak tât ăp n'gâng kan, nău kan, ƀon lan; doanh nghiệp; xă, hợp tác xã n'hanh nuĭh ƀon lan. Rnôk geh trong mât prăp nău lư boăt nthoi, ăp nău lư ntoh luh tâm rnôk nkra njêng, tăch rgâl, tăch rgâl tâm ban kơt mât uănh, ƀĭt joet mbra dơi dŏng na nê̆ n'hanh kloh rvah".

Dak Lak dôl nsrôih rgâl trong mât bôk kan mhe đah n'gâng kan sầu riêng. Rnôk ăp nkual tăm, ntŭk tâl dŭng n'hanh ndơ geh ƀư geh nău mbơh dơi tâm di, năl na nê̆ n'hanh boăt nthoi, nău lư mbra jêng ndơ dŏng khlay gay mât uănh, mât kân uĕh kah, kloh rvah ntŭk tăch rgâl n'hanh n'hao rnoh khlay ndơ tuch tăm ta ntŭk.

Nghị quyết 36/2026 bah Chính phủ dơh glêh siƀŭt pă an mã mbrô nkual tăm, ntŭk tâl dŭng, nta trong dơh lơn an nuĭh ƀon lan n'hanh doanh nghiệp. Yơn lah, gay ăp quy định mhe lăp ngăn ngăn, ân geh mpôl kan ntĭm nti, hăn ndrel na nê̆ đah ƀon lan kan lŏ mir. Tâm bôk nău kan nar aơ, phóng viên nkô̆ way nkoch geh rơh tâm ôp đah wa Lê Quốc Thanh, Giám đốc Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm gưl neh dak mpeh nău khlay bah lam trong kan ntrŭt nsôr tuch tăm tâm rnôk dja.

-Hơi wa, tĭng ƀư Nghị quyết 36/2026 bah Chính phủ, mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong mhâm ƀư tâm nău ntop kơl n’gâng kan ta ntŭk n’hanh ƀon lan kan lŏ mir tĭng ƀư ăp nău way gay pă an mã mbrô nkual tăm, ntŭk nklâm tâl?

Wa Lê Quốc Thanh: Chính phủ n’gluh an dŏng Nghị quyết 36 dơh glêh siƀŭt gay pă an mã mbrô nkual tăm tâm ban kơt ntŭk nklâm tâl đŏng. Yơn lah, bah siƀŭt tât ăp rêng ƀư công nghệ rnôk n’glăp dŏng tuch tăm hôm tâm ƀah đŏng. Nklăp he ân geh du mpôl kan ndrel hăn.

Mô năn jŏ, Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak hŏ rgum nchih ăp siƀŭt ndjôt tĭng săk ntĭm nti gay kônh wa đăng ký dơi mã mbrô. Tâl bar, ntĭm nti tĭng ƀư Nghị quyết 36, mhâm ƀư rgâl bah siƀŭt jêng ăp njuat hăn ngăn ngăn gay kônh wa gŭ mĭn.

Lôch nê, mpôl hên mbra ntĭm nti mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong, kơi năp nti mô dơn an mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong ma lĕ ma mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong tâm ƀon lan đŏng. Tâm nê, kônh wa lah ŭch dơi ntĭm nti, ri mpôl hên mbra kơl dĭl. Aƀaơ mbra ƀư nkre ntĭm nti pơk sŏng dăng bah ngai, kônh wa mbra dơi đăng ký dĭl.

Let năp tay, mpôl hên mbra ƀư kơi năp nti an mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong lam dak gay tâm ban dơn ngoăy trong wât, dơn ngoăy rêng ƀư, jêng mpôl kan n’gâng tơm ntĭm nti ngăn kônh wa ta mir ba.

Mpôl hên dŭt ŭch rŏng mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong nsum mpôl tâm ƀon lan bah ăp nsum mpôl đŏng, kơt Druh ndăm, Mặt trận, ăp nuĭh mbra dơi ntop kơl kônh wa, ndrel hăn đah kônh wa. N’gâng kan ta gưl xã ân uănh khlay tât nkô̆ nău dja đŏng, ân geh ăp nuĭh mbra dơi ntop kơl kônh wa, geh trong ôp duh ndal, mbrô điện thoại gay kônh wa ôp moh ntil ndơ.

Aƀaơ, ăp siƀŭt kơt nti hŏ dơi mpôl hên n’glăp ta website bah Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak tâm ban kơt bah n’gor đŏng.

- Êng đah Dak Lak, ngoăy tâm ăp ntŭk dơi uănh lah geh rnoh hvi neh tăm sầu riêng dŭt têh aƀaơ. Ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak hŏ moh geh trong ntop kơl n’hanh trong nchrăp let năp tay mhâm ƀư mêh, hơi wa?

Wa Lê Quốc Thanh: Đah Dak Lak, mpôl hên hŏ geh du jrô kơi năp nti mpeh dŏng, đăng ký mã mbrô, ăp nkô̆ nău ndơ̆ luh đah Nghị quyết 36 tâm ban kơt nkô̆ nău mât chăm jŏ jong đah sầu riêng n’hanh du đêt tơm tăm êng ƀa ƀă.

Mpôl hên hŏ rgum nchih siƀŭt n’hanh njuăl an ăp n’gâng kan tâm dâng bah n’gor Dak Lak. Let năp tay, mpôl hên mbra pơk tay jrô ntĭm nti, kơi năp nău gĭt blău kan an mpôl ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong ndrel ăp mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong nsum mpôl tâm ƀon lan, cán bộ hợp tác xã tâm ban kơt kônh wa tăm sầu riêng geh nău ŭch.

Mpôl hên dăn đă geh nău kan nsum đah n’gâng kan ta ntŭk n’hanh mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong n’gor đŏng. Mpôl hên hŏ tâm ban ŭch trong nchrăp kan, mhâm ƀư gay geh du mpôl kan ndrel hăn đah kônh wa tâm dâng. Trong nchrăp lah du nău, yơn mpôl ndrel hăn đah kônh wa tâm dâng mơ lah nău khlay. He ân geh du mpôl kan ntop kơl kônh wa rnôk kônh wa ŭch geh.

- Hơi wa, tâm rêng kan ntrŭt nsôr tuch tăm aƀaơ geh nău tât râng bah ntrŭt nsôr tuch tăm doanh nghiệp. Mhâm may uănh năl mpeh nău khlay kan n’hanh nău way blău bah mpôl kan dja tâm trong ntop kơl dŏng khoa học kỹ thuật, công nghệ lah nsum n’hanh tĭng ƀư pă an mã mbrô nkual tăm, ntŭk nklâm tâl lah êng mêh?

Wa Lê Quốc Thanh: Mpôl hên mĭn lah aƀaơ Bộ Nông nghiệp n’hanh Môi trường hŏ n’gluh an dŏng trong nchrăp hun hao ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong. Tâm nê, mpôl hên uănh ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong bah doanh nghiệp tâm ban kơt mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong ăp gưl lah mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong da dê.

He ân geh nău dơn kan ntop kơl kônh wa, ndrel hăn kônh wa n’hanh droh rklaih wăk kol mpeh nkô̆ nău kônh wa mâp rnôk mât chăm tơm tăm, ƀoi tơm luh tât mã mbrô nkual tăm.

Lơn lah, ân ndrel hăn kônh wa tâm du bông mât chăm, rgum lăp dơi trong nkra ƀư ma công nghệ. Ăp nkô̆ nău ndơ̆ luh đah mât chăm, ntŭk nkô̆ nău rmeh âk, ntŭk lah nkô̆ nău săk kah ndơ geh ƀư, ntŭk lah nkô̆ nău krêp dak si ndrŭng, he ân nkah njrăng lor an nuĭh mât chăm, way ndrel nuĭh mât chăm tơm tăm gay ndơ geh ƀư luh dơi tŏng ăp rnoh di ma ntŭk tăch rgâl ŭch geh.

Dăn lah uĕh wa mpeh nău lư mhe aơ!