Tâm nkual mir tăm hvi 6 ha ta xã Măng Đen, n’gor Quảng Ngãi, wa Đào Thị Hương ntêm âk rnoh neh tăm cà phê Arabica. Tâm neư, 4ha lĕ geh play, 2ha dôl ntơm geh pơk hvi ntuh kơl. Tâm breh đah ăp mbor cà phê lah play cam, chanh, play bŭng, play oi, bơ n’hanh âk ntil tơm tăm êng, njêng nău pah kan geh âk ntil, nkre geh sŏk dŏng săk rnglăy neh ntu, nkre lah pă nău geh lĕ năm.

Tĭng nău mbơh bâh wa Hương, cà phê Arabica ta Măng Đen geh âk nău dơh nơih mpeh mih sial n’hanh nkual neh. Rnăk vâl geh săch trong hăn an tâm di gay ma ƀư cà phê ueh jêng, pĕ lêh play i dŭm ngăn n’hanh nkret ƀư tĭng nău ŭch geh ta ntŭk tăch rgâl tăch an dak bah dih.

Aƀaơ 4ha cà phê an nău geh klâp ma 24-25 tấn ăp năm. Bâh rnoh khlăy tăch khlăy lơn đah rnoh nsum, cà phê jêng rnoh geh tơm bâh rnăk vâl. Dŭt nkah ngăn, mir tơm cà pghê geh tăm klâp ma 17 năm yơn lah tơm hôm nha geh têh jêng dŭt ueh, an nău geh play đăp mpăn.

Yor cà phê geh tăch an ăp dak châu âu, rnăk vâl wa Hương geh pĕ lêh rnôk play lĕ dŭm lĕ rngôch, mô geh lêh play hôm nha rêh mô lah ê hŏ dŭm ngăn. Play geh pĕ lêh jêng âk rơh, săch na nê̆ tĭng nău dŭm ngăn ndơn an lĕ lêh tâm ndrĭh. Ntrong kan aơ geh hoach roh âk nar chăm yơn kơl an găr cà phê ueh săk, tâm di đah nău ŭch bâh năch rvăt.

Gay ma dơi geh rnoh neh cà phê kơt aƀaơ lah bâh rnoh prăk manh bâh Agribank lĕ hăn ndrel đah rnăk vâl wa Hương bâh ăp năm bôk năm hun hao pah kan jan sa. Năm 2011, rnăk vâl wa lĕ manh klâp ma 1 rmen prăk, lôch nĕ geh ntop tay prăk. Tât aƀaơ, lĕ rnoh rnon klâp ma 1,7 rmen prăk, dŭt âk kơl pơk hvi rnoh neh n’hanh ntuh kơl mât chăm tơm tăm. Wa Đào Thị Hương nkoch.  “Rnoh prăk bâh ngân hàng Nông nghiệp n’hanh hun hao nkual ƀon lan aơ gay ma pơk hvi tay n’gâng kan tuch tăm, ma nău kan tơm lah hăn tĭng n’gâng kan tuch tăm an tât ranh. Kơt lah cà phê tăch an dak bah dih bâh gâp aƀaơ lah nâp nâl ngăn. Nâp nâl ta ntŭki lah he geh  hăn let châu âu. Nău nsrôih nĕ gay ma ndơ̆ he nơm, gay ma he nơm an ŭch rŏng tĭng găr cà phê aơ mbro”.

Rlău ma cà phê, rnăk vâl wa Hương hôm nha geh tăm âk ntil tơm sa play n’hanh leo kan an năch pâl nđaih rlu rlău. Yơn lah, nău mpŏng kan jŏ jong lah hôm nha rgum ta ndơ tuch tăm, ngăn lah hun hao ntil cà phê Arabica ueh jêng. Bâh nău nkoch bâh rnăk vâl wa Hương, mbra dơi saơ, rnoh prăk manh mô dơn kơl an ƀon lan geh tay rnoh ntuh kơl ma hôm nha nta nău nơih rgâl bâh pah kan nchrai jêng tăch rgâl drăp ndơ, n’hao nău khlăy ăp ntil ndơ.

Agribank ntŭk kan ta Kon Rẫy mât uănh ta 2 nkuăl Kon Rẫy n’hanh Kon Plông bâh n’gor Kon Tum ơm. Aƀaơ pah kan ta ntŭk mât uănh nău kan manh prăk ta ăp xã Kon Braih, DEdăk Rve, Măng Đen, Măng Bút n’hanh Kon Plông.

Tơm công nghiệp lah ngoăy tâm âk ntrong kan geh Argibank an lor yor nău dơi pă nău geh đăp mpăn, geh nău kan jŏ jong. Tĭng nău pah kan jan sa n’hanh nău ŭch dŏng prăk bâh ăp rnăk vâl, ngân hàng uănh n’hêl an manh tâm di, nklre lah pă dăp cán bộ mât nău kan ta ntŭk gay ma ƀư ƀơ nkah mbơh gĭt nău, kơl an năch manh prăk.

Đah nkual Kon Rẫy, cao su aƀaơ hôm nha lah tơm công nghiệp tơm. Cà phê Arabica lĕ geh du đê̆ nuĭh mât  uănh, ngăn lah ăp ntŭk geh neh ntu, mih sial tâm di. Yơn lah, aơ lah ntil tơm tăm an geh kĩ thuật mât chăm âk, ntrong kan ntuh kơl tâm di đah nău hun hao săk rnglăy. Wa Nghiêm Minh Tuấn, groi  Giám đốc mât nău kan Agribank kan ta Kon Rẫy an gĭt, rnoh rnon bâh ntŭk kan aƀaơ geh klâp ma 1.730 rmen prăk, hao 86 rmen đah bôk năm. Tâm nău dŏng prăk manh, prăk kơl pah kan tuch tăm, tăm tơm công nghiệp n’hanh mât rong geh rnoh âk ngăn.  “Cán bộ ngân hàng lĕ geh pă dăp tŏng ăp n’hanh kơl lĕ rngôch an ƀon lan. Đah ăp nuĭh jêr mpeh nău nchih săm ƀŭt rĭ ngân hàng lĕ kơl kan. Mpeh đah Agribank pă an ăp cán bộ mât nău kan ta ăp nkual. Lôch nĕ ăp khay geh uănh năl nău hun hao ta nkual nĕ gay ma nơm ..rnâng kan leo kan geh ntrong kan gay ma mpŏng kan an cán bộ, nuĭh kan mpeh nău kơl kan an năch, gĭt na nê̆ tu tơm”.

Bâh nău ngăn pah kan jan sa bâh ƀon lan, Agribank Kon Tum uănh năl hăn ndrel đah ƀon lan mô dơn đah rnoh prăk ma hôm nha bâh nău kan ta ntŭk, gĭt na nê̆ nău ŭch rŏng n’hanh ntĭm leo ƀon lan dŏng prăk an tâm di nkô̆. Rnôk ma rnoh prăk geh ndrel đah tơm tăm an tâm di n’hanh ntrong pah kan jan sa an geh săk rnglăy, nuĭh ƀon lan geh tay nău dơh nơih ntuh kơl jŏ jong, pơk hvi nău kan n’hanh n’hao nău geh.

Aƀaơ, lam n’gor Quảng Ngãi lĕ geh tăm rlău 5 rbăn ha cà phê nkual neh nđik, rgum dŭt âk ta ăp xã Tu Mơ Rông, Măng ri, Măng Đen, Kon Plông, Măng Bút, Đăk Plô n’hanh Xốp. Cà phê nkual nđik geh uănh năl lah ngoăy tâm âk tơm tăm geh nău dơi, tâm di đah nkual neh trôk nar, nkual neh ta mpeh nhâp nar Quảng Ngãi. nău pơk hvi tay rnoh neh ndrel đah n’hao nău dơi nău geh an ƀon lan.

Ndrel đah cà phê, du đê̆ tơm tăm geh rnoh wăng sa âk kơt sầu riêng, cao su...lĕ geh hun hao ta ăp ntŭk mpeh nhâp nar. Aơ dơi geh uănh lah ăp tơm tăm khlăy, ntop rgâl mhe nău pah kan tuch tăm, njêng nău rêh jêng đăp mpăn an ƀon lan nkual yôk.

Thanh Thắng/VOV-Miền Trung