Dơi geh nău mât uănh ntuh kơl bah Đảng, Ngih dak ndrel đah nău nsrôih pah kan jan sa, mir ba bah nuĭh ƀon lan, nău rêh bah 326 rnăk ta ƀon Klot, xã Kon Gang, n’gor Gia Lai dôl rgâl uĕh. Điện, trong, nhih nti, nhih dak si nar lơn ma srăch uĕh. 100% rnăk ƀon lan geh điện mpoh ang; âk rnăk geh ndơ ma rvăt năp ndeh công nông, xe honda, tivi n’hanh ăp ndơ rhŏ dŏng tuch tăm, gŭ rêh. Mô dơn rgâl mpeh muh măt ƀon lan, nău mĭn tuch tăm mât rong bah kônh wa geh âk nău rgâl đŏng, lĕ dĭng nuĭh nănh kơt nti, n’glăp dŏng rgâl mhe khoa học kỹ thuật, hun hao mât rong n’hanh rgâl si tăm ndơ mât tâm di. Âk rnăk hŏ tăm cà phê, tiêu, sầu riêng n’hanh ăp ntil tơm sa play geh rnoh khlay wăng sa âk, tĭng kơn n’hao geh wăng sa, đăp mpăn nău rêh. Wa Ranh, Bí thư Chi bộ ƀon Klot, nkoch nău rhơn bah năp ăp nău rgâl bah ƀon tơm:

“Tâm ăp năm dăch aơ nău rêh kônh wa hŏ geh nău rgâl âk hôm, tă bah aƀaơ lơn âk kônh wa gĭt tăm tơm sa play, tăm cà phê gay geh wăng sa đăp mpăn. Rnăk I hun hao, geh mbơm oi lơn nơm geh khân păng gĭt tăm ca phê n’hanh rnoh khlay cà phê hao, yor kơt nê̆ kônh wa ƀon lan bah ir ach o. nău dja nơm geh Ngih dak ntuh kơl an kônh wa đŏng.”

Tâm xã Dak Sắk, n’gor Lâm Đồng, âk kônh wa rnoi Bunong, ăp nŭih geh tâm săk nơm nuih n’hâm tĭng kan Wa Hồ tă geh râng tâm lơh tâm ăp năm khay jêr rgănh. Nar aơ, sĭt ma nau rêh ăp nar tâm rnôk đăp mpăn, ăp tahen ơm tă saơ nau rgâl ueh bah ƀon lan nơm, nau rêh bah kônh wa nar lơn săk ntor ri rhơn ngăn. Wa Y Nhan (1957) tahen ơm ƀon Dak Mâm, xã Dak Sắk, n’gor Lâm Đồng, mbơh:

“Rnôk aơ nau rêh bah kônh wa tâm ƀon ueh rlau lơn ma bah năp nơh âk ngăn. Ngih dak, n’gâng kan tâm nkuăl kŏ kơl an, kơl âk tât nau rêh bah tahen ơm ndrel kônh wa, ngăn lah ăp rnăk ach o, rnăk jêr jŏt ri geh kơl an ngih gŭ, trong hăn, trong ngih săm ƀŭt, ngih dak si...ntŭk ntu rnôk aơ ri tŏng ăp âk ngăn... Nau tăm cà phê, tiêu kŏ nơih ueh lơn, kônh wa geh tay nau dơi gay hun hao văng sa. Ăpkon se jê̆ ri geh hăn nti tŏng ăp, geh nau dơi dŏng nau mhe, nti nau blau mhe. Lah nŭih tă râng nau tâm lơh, saơ ƀon lan, ƀon tơm nơm nar aơ rgâl kơt aơ ri rhơn ngăn. Nau têh geh đăp mpăn, kon sau geh hăn nti, geh rêh ueh lơn, nê lah nau ma phung hên ŭch ngăn”.

Ta xã Ia Hiao, n’gor Gia Lai ăp gung trong mhe dôl pơk luh mô dơn ƀư rgâl muh măt ăp thôn, ƀon, ma hôm nta tay trong dơh gay nuĭh ƀon lan rsong hăn, tuch tăm, tăch rgâl dơh ngăch lơn. Bah nău tâm ban ŭch âk bah ƀon lan, âk njăr trong dơi pơk hvi, têh uĕh lơn; ndrel đah nê lah ăp nău rgâl tâm nău rêh, gĭt mât ndray ntŭk gŭ rêh n’hanh rdâk njêng ƀon tơm nar lơn ma kloh. Nău tâm ban ŭch bah nuĭh ƀon lan: 22 njăr trong ta 7 thôn hŏ dơi pơk hvi, tâm nê âk rnăk ŭch rong êng neh, rơih mpêr n’gar gay pơk trong. Du njăr trong bah xã nthoi Quốc lộ 25 hăn rlău ăp thôn Đoàn Kết, Điểm 9, Bôn Mi Hoan hôm nthoi tât nkual gŭ mhe 180 rnăk ƀon lan đŏng. Ăp nuĭh ƀon lan dôl rgop tâm rdâk njêng ƀon lan đăp mpăn, srăch uĕh. Wa Nay Jen, Cán bộ Mặt trận buôn Chư Plah Jai, xã Ia Hiao, n’gor Gia Lai nkoch:

“Tâm rnôk Quốc khánh 2/9, Ban Pah kan Mặt trận thôn mpôl hên rgŏ jă kônh wa yông cờ, tĭng jăp trong nchrăp, gung trong bah Đảng, trong kơl, pháp luật bah Ngih dak. Nkre, mpôl hên ndop nkoch trêng Rơh rgŏ jă “Lam ƀon lan mât rnă njrăng neh dak” ma ăp trong ƀư dăch dêh, dơh wât gay kônh wa ndrel tĭng ƀư. Bah meng nê, mpôl hên rgŏ jă kônh wa mâp kloh uĕh ntŭk gŭ rêh, rdâk njêng thôn ƀon nđĭr, kloh, uĕh, ntơm bah ăp rnăk wâl tât n’glah gung, meng trong”.

Lah ngoai tâm ăp nkuăl hôm âk nau jêr bah Lâm Đồng, xã Đam Rông 4 geh âk ngăn nŭih rnoi mpôl đê̆, geh rlau 90%. 6 khay bôk năm 2026, xã kơp dơn geh âk nau dơi geh săk ntor tâm nau hun hao văng sa, văn hoá-rêh jêng. Mpeh văng sa tuch tăm ri xã hun hao geh rnoh cà phê tât 2.023 ha, sầu riêng geh 162 ha, tơm ndrŭng brai geh 170 ha ndrel mắc ca geh 150 ha. Mô nsrŭng tâm nau kan tuch tăm rai, xã hôm ăp nhoat njêng nau kan tuch tăm ueh mhe bah 2 ntrong ƀư nau kan tăch rgâl sầu riêng, ca cao, nkre, ndâk dơi 11 ntil ndơ OCOP geh 3 sao. Rnơm nau geh rgâl mhe bah nau kan tuch tăm lĕ nêk kơl an n’huch âk rnoh ach o âk ding bah lam xã, ngăn ah tâm rnoi mpôl đê̆, hôm 8,36%. Tâm 6 khay dŭt năm, xã Đam Rông 4 năl nau ntrŭt dăng nau kan tâm rlong ndrel ma nau ndâk njêng ƀon lan mhe, nsôih n’hao lơn nau nâp tâm nau rêh ndrel nuih n’hâm ân ƀon lan tâm xã. Wa Lơ Mu Ha Poh, Groi Bí thư Rnâng kan Đảng uỷ xã Đam Rông 4 (n’gor Lâm Đồng), mbơh:

‘Xã ƀư nau tâm n’ur nau njroh mprơ nau ơm yau ueh, ƀư nau kan lam ƀon lan mât đăp mpăn neh dak năm 2026. Êng nê, kŏ bonh đă Mặt trận, rmôt kan ƀư ueh nau kan tâm rnglăp lam ƀon lan, ngăn lah xã Đam Rông 4 lah xã geh âk nŭih rnoi mpôl đê̆, geh âk ntil chroh rƀŭn”.

Ndrâm ndeh păr hăn dak bah dih Liên Khương ntơm pơk tay mpông lôch 5 khay manh ntĭl gay nkra têh uĕh tay trong jŭr mpăr. Tâm rơh bôk năp mât dŏng, Ndrâm ndeh păr hăn dak bah dih Liên Khương nchrăp geh tât bơi 36 - 40 bôk/nar, rhŏ nklăp 6.800 tơ̆ năch/nar. Nău ndrâm ndeh păr hăn dak bah dih Liên Khương plơ̆ dŏng tay rgop pơk hvi ntŭk buăt nthoi, nta jêng suan ntrôl gay Lâm Đồng ntik n’hao săk geh, dơh uĕh n’hanh nsan hao tâm rơh hun hao mhe. Âk nkual ƀon lan rnoi mpôl đê̆ tâm n’gor dôl rgâl âk bah nău tuch tăm geh ndơ tăch, dŏng công nghệ mhe. Nău ntik n’hao dơh geh tĭng nkual dôl njêng suan ntrôl mhe an hun hao wăng sa, n’hao geh nău rêh kônh wa rnoi mpôl đê̆. Nô Liêng Hót The, Tổ dân phố Bắc Tà Nung, phường Cam Ly- Đà Lạt, rhơn nđơr, an gĭt:

“Lôch rnôk n’glăp nsum, gâp saơ thôn, ƀon nar lơn ma uĕh, nar lơn ma rgâl. Gâp mpŏng lah lôch n’glăp nsum, ƀon lan nar lơn ma uĕh lơn đŏng, ƀon lan he rgâl trong mĭn mhe gay tĭng ban neh dak n’hanh ăp dak, rgop ƀư an neh dak nar lơn ma uĕh n’hanh hun hao lơn đŏng .

 Ntŭk kan pâl n’aih nsum mpôl tâm dak jăng Đăk Lôi, tâm thôn Kon Jong, xã Ngọc Réo, n’gor Quảng Ngãi rnôk aơ lah nau ueh bah bu năch, Đảng viên  A Thảo, Giám đốc HTX tuch tăm, nau pâl n’aih Ngọc Réo mbơh, ntơm bah nar rnoi Xơ đăng tâm Kon Jong hŏ nchrăp ăp ntil nau ueh nơih gay ma vơt bu năch. Kônh wa hŏ tăm kao bah năp ngih, răk kloh ntŭk ntu ngih vâl, ƀư ueh nau vay ơm kơt lah chĭng gong, njroh mprơ, n’gon ndrăng yăng ndrel tanh njuh, gâm ăp ntil ndơ sa kah bah rnoi mpôl nơm:

Thôn geh nau dơi ƀư pâl n’aih ri ma phung hên uănh khlay ngăn nau răk ntŭk ntu tâm ƀon, bah năp lor lah đảng viên ân leo trong, jêh nê ndrel bonh đă nkoch trêng ân kônh wa ndrel ntơm hăn ƀư nau kan ndrel kônh wa răk kloh ntŭk ntu, ntŭk gŭ, trong hăn ƀon lan ân kloh. Mpeh hun hao văng sa, đảng viên ân ntrŭt dăng nau hun hao văng sa, tăm cao su, cà phê...phung hên bonh đă kônh wa hun hao ndrel pơk hvi ueh rnoh neh hun hao tăm tơm jŏ năm, rnôk aơ nau geh dơi bah kônh wa tâm ƀon lĕ đăp mpăn hôm”.