Ta rnoh neh hvi 1,5 ha sầu riêng tăm rlŭ cà phê đah nklăp 200 tơm mô hŏ geh mã mbrô nkual tăm, wa H’Myka Mlô ta xã Ea Knuếc, n’gor Dak Lak ntơm nơh lơn âk tăch ndơ an bu hăn joi bah dih. Rnoh khlay, trong tăch luh yor kơt nê̆ nsing tâm âk rêng ƀư ndranh. Rnôk dơi n’gâng kan ta ntŭk ntop kơl keh mbrô nkual tăm, wa H’Myka Mlô mpŏng mir tơm bah rnăk mbra geh nău lư, gĭt kloh rvah ntŭk tăm ta ntŭk rgum mât prăp nău lư, bah nê nta trong dơh gay doanh nghiệp tăch n’gluh tât, buăt nthoi na nê̆, rgâl geh rnoh khlay n’hanh đăp mpăn trong tăch luh.

“Ƀon lan kan lŏ mir mpôl hên ŭch rŏng n’hanh dŭt tâm ban nuih n’hâm, mbra mbơh ndơ̆ hồ sơ gay xã tĭng ƀư”.

Ndrel đah rnăk wa H’Myka Mlô, âk rnăk ƀon lan n’hanh hợp tác xã ta Dak Lak hŏ lor ndơ̆ mbơh êng hồ sơ, nău lư mpeh rnoh hvi neh tăm, ƀah ngai n’hanh rêng mât chăm di rnoh kah uĕh, njêng mã mbrô nkual tăm. Wa Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Krông Pắc, an lah rêng ƀư dja lah n’hao săk blău leo tuch tăm n’hanh mât rêng rnoh khlay dôl dơi ăp ntŭk nchrăp. Ta hợp tác xã, rlău 70-80% rnoh neh hŏ tât di VietGAP, nkre dŏng siƀŭt nchih điện tử tâm âk năm. Nău lư di ngăn rơh dja rgop kơl ndơ tuch tăm ta n’gor năl ngăn săk kah, pơk hvi ntŭk tăch n’gluh n’hanh n’hao suan dăng tâm rlong.

“Mpôl hên hŏ geh ăp nău nchrăp lah siƀŭt nchih điện tử mô lah kơp lĕ ma nkual tăm VietGAP âk năm aơ hôm mô di tât aƀaơ mơ dĭng ƀư. Mpôl hên mĭn lah hŏ tĭng ăp rêng ƀư n’hanh aƀaơ dơi geh rnôk gay rhŏ dŏng tăch n’gluh. Kơt nê̆ suan tâm rlong bah sầu riêng Việt Nam he mbra mbrơi hao dăng”.

Dak Lak aƀaơ geh rlău 410 mã mbrô nkual tăm sầu riêng, đah rnoh hvi neh tăm nklăp 11.000 ha n’hanh 73 ntŭk nklâm tâl dơi pă mã mbrô nkual tăm. Tâm nê, lĕ rngôch hvi neh tăm sầu riêng bah n’gor nklăp 44.000 ha, rnoh âk geh năm 2026 nchrăp nklăp 500.000 tấn. Rnoh âk nău kan ân ra uănh tay, di rnoh, rƀah gĭt n’hanh buăt nthoi yor kơt nê̆ hôm dŭt têh. Yơn lah, n’gor nsrôih ƀư wat jêh nău kan tâm “30 nar măng ƀư keh mbrô nkual tăm sầu riêng”.

Wa Đặng Thị Thủy, Groi Giám đốc Sở Nông nghiệp n’hanh Môi trường n’gor Dak Lak an gĭt, nău ŭch bah bôk nău kan mô n’glĕ ta ntŭk droh rklaih kô̆ yơn mpeh siƀŭt mô lah ƀoi tơm luh. Nău khlay lơn, aơ lah rnôk rgâl trong ƀư njêng n’hanh buăt nthoi ntŭk tăch rgâl, njêng jâng nsing gay ndơ sầu riêng hun hao kloh rvah, jŏ jong n’hanh n’hao dăng suan tâm rlong ta ntŭk tăch rgâl dak bah dih.

"N’gor hŏ rđău đă lah tât năm 2030 đah nău kan tuch tăm mât rong ân geh dŭt đêt lah 30% mpeh dŏng keh mbrô. Aơ lah ngoăy tâm ăp ntŭk nsing gay an n’gâng kan mpôl hên dơi kloh rvah lĕ rngôch rêng ƀư njêng tâm ban kơt di rnoh săk kah tĭng nău ŭch bah ndơ tăch n’gluh tâm let năp tay."

Ntŭk glo tơm mô di lah n’glăp lha siƀŭt tâm trôm keh mbrô, ma rdâk njêng rêng mâp prăp nău lư geh nău dơi năl săk, di ngăn, rƀah gĭt n’hanh tâm pă, nkre đah ăp nkual tăm, ntŭk nklâm tâl đah nău lư ƀư njêng geh kơp uănh năl. Aơ lah trong ƀư jêng ngăn ngăn nuih n’hâm Nghị quyết 57 bah Bộ Chính trị, sŏk khoa học công nghệ, rgâl blău ƀư mhe n’hanh tơm nău lư mbrô ƀư suan ntrôl hun hao.

Ntop kơl Dak Lak n’hanh ăp n’gor tĭng ƀư nău kan dja, Bộ Nông nghiệp n’hanh Môi trường dôl đă mpôl pah kan jŭr tât tâm dâng, tâm rnôk gưl xã lor bôk năp dơi tâm pă du đêt nău kan mpeh mã mbrô nkual tăm. Wa Nguyễn Quang Tin, Groi Vụ trưởng Vụ Khoa học n’hanh Công nghệ, an lah rnôk tơm nău lư dơi mbluh rloh, soih aih, dơh lư nkual tăm mô hôm lah siƀŭt mât prăp ma jêng ndơ rgum lăp dŏng nsum, rhŏ dŏng an nău kan mât chăm, njrăng uănh săk kah, nkret njêng, tăch rgâl n’hanh tăch n’gluh.

“Aơ lah ngoăy tâm ăp ntŭk dŭt khlay: năl săk ntơ n’hanh di ngăn ndơ geh ƀư, lôch nê mbra ƀoi tơm luh tât tĭng ntil ndơ geh ƀư. Tơm nău lư nchrăp mbra geh 5 dăp, bah Ntŭk rgum mât prăp nău lư gưl neh dak tât ăp n’gâng kan bah lơ, ta n’gor; doanh nghiệp; xã, hợp tác xã n’hanh nuĭh ƀon lan. Rnôk geh mbluh rloh tơm nău lư, ăp nău ntoh tay tâm rnôk mât chăm, tăch rgâl, tâm ban kơt mât bôk kan, ƀĭt juet mbra dơi mât dŏng di n’hanh kloh rvah”.

Ntơm bah “Trong kan ntoch jong 30 nar keh mbrô nkual tăm”, Dak Lak dôl nsrôih rgâl trong mât bôk kan mhe đah ndơ tăch sầu riêng. Rnôk ăp nkual tăm, ntŭk nklâm tâl n’hanh ndơ geh ƀư dơi geh nău lư tâm di da dê, năl săk n’hanh buăt nthoi, mât prăp nău lư mbra dơi jêng ndơ dŏng khlay gay mât uănh săk kah, kloh rvah rêng pă an tơm ndơ tăch n’hanh n’hao rnoh khlay ndơ tuch tăm ta ntŭk.