VOV4.M’nông: Nkoch mpeh druh ndăm nu^h Bahnar ta [on Jun, xã Yang Bắc, nkuâl Đak Pơ, n’gor Gia Lai rgum prăk nkrem joi rvăt ch^ng gong lôch nê đă ăp nu^h g^t blău trêng nti ăp nău ch^ng gong gay mât ndray văn hoá bah rnoi nu^h he le\ jêng nău nkoch nkah ue\h an nu^h [on lan ta n’gor Gia Lai, lơn lah ăp nu^h geh nău ro\ng đah văn hoá way ơm. Nău nkoch ntơm bah 7 năm bah năp nơh, rnôk druh ndăm [on Jun n’glêh an rdâk tay nău kan tu\r ch^ng goh gong bah [on lan he. Ăp băl mom ta [on Jun le\ do\ng soan rhal, n’hâm soan rdâk njêng “Mir tao druh ndăm” n’hanh hăn kan an bu rgum prăk nkrem. Prăk nkrem mbra do\ng an rvăt ch^ng gong, gay rdâk tay nău kan tu\r ch^ng goh gong. Lôch 2 năm, ntơm bah soan rhal he nơm, ăp băl mom [on Jun le\ [ư dơi mir tao 5ha, rgop dơi tơm prăk nkrem bơi 200 rkeh prăk. Ăp băl mom le\ do\ng rnoh prăk dja rvăt 2 bor ch^ng yău. 2 bor ch^ng nê a[aơ nha yông ta jay [on Jun đo\ng. N’hanh djăt ma ăp pơh, ăp khay, druh ndăm hôm rgum s^t ta aơ, do\ng bar bor ch^ng dja nti, đah nău nt^m nti bah nu^h g^t blău âk năm deh đo\ng. Nô Đinh Nhất, bu ndăm [on Jun an g^t nău ro\ng bah he đah ch^ng gong:

            “Ntơm bah jê| tât a[aơ gâp dơi ăp nu^h g^t blău tâm [on nti ch^ng gong, ăp nău ch^ng gong ơm yău, nău ch^ng gong mhe. Druh ndăm tâm [on le\ d^ng nu^h nti tu\r ch^ng goh gong ndơn ăp kônh wa mât ndray n’hanh goh gu\r hăr ăp nău ch^ng gong ma u che he ntlơi an tay. Ăp nar kh^t yot, nar ngêt sa têh, mô lah hăn tâm rlong ăp ntu\k nê nơh ri rmôt ch^ng gong druh ndăm tât râng đo\ng”.

            Lôch rdâk tay nău kan tu\r ch^ng goh gong, druh ndăm [on Jun le\ [ư mhe tay jay jong way ơm bah [on. {ư tu\r ch^ng goh gong bah [on rnôk ăp tơ\ ngêt sa le\ ndjôt di săk tơm kơt ntơm nơh. Bah nâm jay jong, nău nteh ch^ng gong n’gloh ngai, kônh wa gân djăng tâm ăp điệu Xoang Tây Nguyên.

            Nău nkoch mpeh mât ndray văn hoá ch^ng gong bah nu^h Jarai ta xã n’har bri Ia O, nkuâl Ia Grai, n’gor Gia Lai an saơ soan rêh dăng bah văn hoá ch^ng gong tâm nău rêh bah nu^h [on lan ta aơ đo\ng.

            Du\t âk rnăk ta ăp [on lan nha mât ndray dơi ăp bor ch^ng gong khlay đo\ng. Kơt rnăk wa Ksor Hơn, ta [on Mít Jép. Uănh jay bah wa Hơn mô têh hvi ngăn yơn [on lan rnê jay wa Hơn têh ndro\ng”. Ri nău “geh ndro\ng” nê lah yor păng dôl mât ndray tât bơi 10 bor ch^ng gong. Săk wa Ksor Hơn nơm m^n lah he geh ndro\ng ngăn đo\ng. Ăp bor ch^ng gong ơm yău ri, mô dơn [ư păng jêng nu^h geh ndro\ng, ma le\ ma nu^h J’rai [on Mít Nhép đo\ng. Nău geh ndro\ng nê a[aơ, đah păng hôm khlay rlău ndrôk, rpu, prăk kaih đo\ng. wa Ksor Hơn an g^t:

            Ăp bor ch^ng gong dja, lôch rnôk u che mpeh ur ri ri ntlơi an tay. Kon său khân păng mât ndray n’hanh rnôk [on moh geh nău ri ndjôt tu\r, nt^t kơt geh jay nu^h nê nơh gu\ch su\r, hu\r rpu ri he ndjôt tât gay ma goh tu\r. ch^ng gong mô dơi ndjôt tăch. Yor he lah nu^h ndơn mban dơm, lah u che hôm rêh, khân păng lah nu^h tơm rvăt ri mbra dơi tăch, he kon său t^ng sa nd^ng dơm.

            Rlău krit jêr ta nkual n’har bri, wa Rơ Mah Yơh, [on Dăng, xã Ia O, 80 năm deh, an g^t, ch^ng gong le\ krêp dêh đah [on lan ta aơ du\t âk rơh. Nar lễ, nar hội mô lah rnôk geh nar khlay nê nơh ân geh ch^ng gong da dê, geh ndrănh yăng gay ma n’hu\n, gay ma nhu\l, gay le\ rngôch [on lan tâm dăch nsum, krêp dêh n’hanh tâm rnglăp nsum. Ntơm bah kăl e, rnăk i geh âk ch^ng gong ri rnăk nê lơn ma geh ndro\ng n’hanh kơt lah ăp jay geh ch^ng gong da dê đo\ng, jay i mô geh ri ji đit đah [on. Ta jay che Yơh a[aơ nha hôm bar bor ch^ng gong. Tâm nê geh du bor ch^ng Hoanh le\ rngôch 11 mblâm, n’hanh du bor ch^ng Pat, dơn geh du mblâm dơm. Aơ lah du ntil ch^ng du\t mpêt khlay, ntơm nơh, du mblâm ch^ng Pat ân geh dah 30 mblâm rpu. Che Yơh n’hao êng săk rlău dah âk rơh kơn, yơn nău mât ndray ch^ng gong way dơi ăp rơh kơn nu^h Jarai ta aơ uănh khlay, lơn lah ăp ch^ng khlay, ch^ng yău. Che Yơh lah:

            “{on lan ta Ia O he lah nkual căn cứ cách mạng rơh tâm lơh tâm su lơh prăng, mprơh Mỹ nê|. Rnôk nê nơh, ăp tơ\ Mỹ hăn gro joi lơh lah [on lan nchuăt lăp tâm bri, geh rnôk ân chuăt tât Campuchia gay ma gu\ krap, klach rvê ngăn. Rnôk nchuăt tâm lơh, nhih jay, drăp ndơ, su\r djăr, ndrôk rpu ntlơi an tay, yơn ch^ng gong, lơn lah ch^ng Pat, ch^ng Pom lah ăp bor ch^ng khlay ri [on lan ân anh ndjôt t^ng, kh^t rêh ndjôt t^ng săk he nơm đo\ng”.

            Luh bah xã n’har bri Ia O, ntu\k rlu tay jâng bah mpôl hên lah [on Mơ Hra, xã Tơ Tung, nkuâl Kbang. {on bah ăp nu^h Bahnar gu\ đăp mpăn ta nâm jâng yôk lư săk Anh hùng Núp [ư an mpôl hên nkah mô dơi chuêl mpeh mât ndray văn hoá way ơm đo\ng. Nê lah du nar kêng du\t pơh, [on lan rgum s^t ta jay rot jay jong gay [ư gu\ rgum njroh mprơ. Ta nklang jâng gung jay roy jay jong oh yuh lơt djơt tâm jâng n’hu\n. wa\r jay, ch^ng gong n’gloh nteh. Nê lah rnôk ăp nu^h g^t blău tu\r ch^ng goh gong nkah tay ăp nău ch^ng gong, ăp nău mpât mprơ n’hanh trêng nti tay an rơh bah kơi. Uănh saơ ăp bu ranh g^t blău trêng nti tay an kon său he, n’hanh rơh mom ndăm g^t r[ah ăp rnoh khlay way ơm mơ saơ n’hanh dơi wât nê lah soan dăng bah văn hoá way ơm bah [on lan Bahnar ta aơ. Geh saơ tâm ban kơt n’hong hoch văn hoá way ơm ta aơ nthoi bah rơh aơ tât rơh êng bah kơi ma mô ho\ geh tât rêng lam bah nău rêh mhe. Wa Đinh Trân, kruanh rmôt ch^ng gong [on Mơ Hra nkoch:

            “Ntơm bah năm 2008, gâp râng nti ch^ng gong an rơh mom ndăm n’hanh saơ kon său păng gơih nti đo\ng, u\ch ro\ng văn hoá ch^ng gong đo\ng jêng gâp du\t rhơn. Ntơm bah rơh u che tât a[aơ way do\ng ch^ng gong tâm rnôk kh^t yot, gu\ch su\r, hu\r rpu, n’hanh nar ngêt sa têh bah [on. Yor kơt nê|, mpôl hên nsrôih [ư nti ch^ng gong an kon său, gay kon său g^t goh tu\r n’hanh g^t u\ch ro\ng văn hoá bah rnoi nu^h he”.

            T^ng nchih rgum bah n’gâng kan văn hoá n’gor Gia Lai, a[aơ lam n’gor hôm rlău 5.500 bor ch^ng gong gu\ nchah nchrai ta ăp [on lan rnoi mpôl đê| [on tơm ta ntu\k. Du\t âk [on lan le\ n’hanh dôl nsrôih mât ndray văn hoá ch^ng gong. N’gâng kan dơi kan n’gor Gia Lai dôl nsrôih gay le\ rngôch ăp [on lan nu^h rnoi mpôl đê| [on tơm ta ntu\k geh ch^ng gong da dê, lôch nê rdâk tay n’hanh mât ue\h văn hoá way ơm tâm [on lan ăp rnoi mpôl đê| tâm n’gor. Wa Phan Xuân Vũ, Giám đốc Sở VH-TT-DL n’gor Gia Lai an g^t:

            “Geh ăp [on lah khân păng dôl mât dơi hang rhiăng bor ch^ng gong, lơn lah ta nkuâl Ia Grai, geh rnăk dôl mât 5 tât 10 bor ch^ng gong. Nê lah ndơ ơm khlay. Yơn lah, geh du đêt [on ri geh roh hêng, lơn lah tâm rnôk wa\ng sa jêr jo\t. yơn he dơi an lah ntơm bah lôch Festival ch^ng gong dak bah dih [ư ta Gia Lai năm 2009 tât a[aơ ri nău tăch ch^ng gong lah mô hôm geh đo\ng ôh, kônh wa du\t g^t nău dja. Yor kơt nê| ma a[aơ, ntu\k tu\r ch^ng goh gong  ta ăp [on plơ\ [ư tay ue\h. N’gor dôl nta trong dơh gay ăp [on roh ch^ng gong ri ntop kơl gay rvăt năp tay an kônh wa đo\ng”.

            Mât ndray văn hoá ch^ng gong ntơm bah [on lan, ntu\k ma văn hoá ch^ng gong deh luh, ntoh bah nău u\ch geh, bah nău ro\ng bah ăp nu^h tơm mât g^t ue\h văn hoá le\ ns^t tay ngăn. Lôch nê, rgop kơl ch^ng gong, nău nteh ch^ng gong n’gloh mbro ntu\k Tây Nguyên têh hvi, jêng nău nkoch./.

Nu^h rblang: Điểu Thân