VOV4.M’nông - Gu\ ua\nh srâng le\t tach jâng gung duh nar ih ăp bao cà phê du\t yan, ta ti lah mâng n’hôm n’hanh thau nhôm, nghệ nhân Y Wang Hwing uh n’hôm, mprơ Ayray, mprơ Kứt n’hanh gu\ nkoch ndrong ta nar, măt wa ua\nh ngai ngai kơt lah dôl kahg^t du ntu\k du\t ngai.

            Y Wang nkoch, yan aơ ê ho\ di lah yan lễ hội, wa ê ho\ geh hăn uh goh ta âk ntu\k. ta jay nar ru, ih cà phê kơl kon n’hanh ta rnôk hăn ta mir, muih mir, wa nkre [ư nkre ma mprơ, nkre ma goh goong, nkoch mprơ ndrong đo\ng.

            Nghệ Nhân Y Wang deh n’hanh têh hao ta [uôn Tría, xã Ea Tul, nkuăl Cư Mgar, n’gor Dak Lak, [on tơm bâh ndăm Đam San. Klâp lah yor ne\ jêng ndrong Đam San, ndrel đah ăp nău mprơ ay ray, mprơ Kưt le\ lăp krêp tâm mham Y Wang bâh kăl e. Tât a[aơ, Y Wang le\ kăr n’hanh g^t 4 nău ndrong ntoh lư bâh nu^h Rđe lah “ Ndăm Bhu- Dăm Bha”, “Ndam Dam San”, “Ndăm Đun Bru” n’hanh “Ndăm Bong hăn nchron”. Y Wang nkoch, kăl e nơh, ta khay lễ hội mô lah lôch du nar pah kan o\ r’ah, ăp nu^h gu\ rgum ndrel ta nă u\nh ta jay rot, ta yăng ndrănh le\ bơi sât n’hanh djăt nkoch ndrong. Ăp rơh nkoch ndrong way ntơm bâh 7-8 mông măng tât 5-6 mông ôi, geh rơh nkoch bâh nar aơ tât nar êng, măng aơ tât măng êng.

Nghệ nhân Y Wang uh n’hôm

            Ăp măng nkoch ndrong le\ kăr ta bôk tôr wa bâh ntơm jât năm deh, bâh ăp măng t^ng che Y Im râng tâm nđur. Ăp nău nkoch ndrong jêng dêh bên kơt le\ krêp kăr tâm nău ngơi ăp nar n’hanh geh Y Wang nkoch tay an ăp nu^h êng tâm bar pe jât năm ba năp. Ntoh lư geh kăr âk nău ndrong, kăr jo\, nkoch blău, nghệ nhân Y Wang mô dơn kơl an le\ [on lan ma hôm nha [a [ơ geh jă hăn ăp ntu\k ta ăp dak. Mhe năm aơ nơh, wa geh Viện m^n ua\nh văn hoá dân gian, bâh Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam ndơ\ hăn nkoch ndrong mprơ ndrong tâm lễ hội dân gian ta Phần Lan. Y Wang nkoch, păng saơ n’hơm sak nơm đo\ng yor nu^h mprơ n’hanh nkoch ndrong kơt păng a[aơ mô hôm geh âk n’hanh yor nău rêh le\ rgâl đo\ng:

A[aơ dơi mprơ kơt Ama Nghin mô hôm geh nu^h blău, mô geh kơt ntơm nơh, kăl e nơh sa rhơn hăn pâl ntu\k aơ ntu\k ri. A[aơ tăm tiu, cà phê, lôch lêh cà phê lah tiu, lôch ne\ to\ dak, ne\ lah mô hôm geh mông nar ru. A[aơ mô hôm geh bri, mô hôm geh si, kanu\ng geh tăm tơm muồng dơm.

N’hơm rhơn yơn lah nsoach đo\ng yor mô hôm geh ăp măng nkoch ndrong bâh măng aơ tât măng êng, bâh nar aơ tât nar êng bôl ma hôm nha jay jong, nă u\nh yơn ăp nu^h nkoch ndrong n’hanh nu^h djăt ndrong le\ mô hôm âk. Nău ne\ mpơl ta tâm jay wa nơm dâl.

Oh kon a[aơ măng s^t lah khân păg pah kan khân păng nơm,  [ư giáo án, kôch ne\ [ư ndơ aơ ndơ ri. Khân păng ua\nh ta mạng da dê, nău mprơ bâh Ama Nghin mprơ, lôch ne\ ăp nău uh goh aơ geh tâm mạng máy tính da dê. Lah u\ch djăt lah khân păng pơk ta mạng dơm. Rngot đo\ng yor mông nar hôm đê| dơm, mông nar Ama Nghin hôm rêh đê| dơm,lơt lah măt nar le\ nhâp- le\ ranh hôm gâp.

Tor ne\ jêng Y Wang du\t m^n rvê mpeh ăp nău nkoch ndrong kăl e, wa [ư rêh tay ăp nău nkoch ndrong ne\ đah ntrong lah gu\ mprơ ta nar, mprơ an ăp nu^h u\ch djăt păng nkoch n’hanh păng mbra nti tay le\ nău păng g^t an ăp nu^h u\ch ndơn nău păng g^t vât.

Ama Nghin roh mbra lah ăp nău ndrong ne\ roh nkre, Ama Nghin rvê ngăn, lah a[aơ ngih dak pơk jrô nti mô lah mbu đă nti r^ Ama Nghin mbra tât nti, kanu\ng đah ntrong nti tay, mât ndrăy tay, mât tay ăp nău ndrong bâh Ama Nghin. A[aơ Ama Nghin le\ ranh hôm, bơi tât 66 năm deh hôm.

Nghệ nhân Y Wang

Đah nău u\ch lah mât ndrăy tay ăp nău nkoch ndrong, nău mpring n’hanh nău hôr bâh nu^h Rđe ta ntu\k, tâm 3 năm ba năp, Uỷ ban nhân dân xã Ea Tul, nkuăl Chư M’gar le\ pơk jrô nti gay ma nghệ nhân Y Wang nti tay nkoch ndrong an mom ndăm tâm xã. Lah cán bộ văn hoá xã Ea Tul, dơn nău kan leo [ư jrô nti n’hanh lah ngoăy tâm âk nu^h kon hoc bâh nghệ nhân Y Wang, nô Y Thok Niê, ta [on Sah B, ua\nh năl, du jrô nti ê ho\ to\ng gay ma [ư rêh tay ăp măng nkoch ndrong. Mô dơh gay ma rơh mom a[aơ kơt nti nău nkoch ndrong.

Gâp g^t du đê|, bâh geh kơt nti tă nghệ nhân Y Wang nti aơ. Tâm rnôk t^ng nti saơ nău nti bâh bu ranh du\t ueh n’hanh gâp du\t u\ch djăt yơn lah mô dơi kăr, mô g^t vât le\. Ua\nh nsum lah jêr vât, nău mpring jêr kăr. Gâp kanu\ng g^t du ntu\k ne\ lah nkoch nău dơm.

Kơt nău Y Thok, du rơh jrô nti mô dơi [ư rêh tay ăp măng nkoch ndrong kăl  tâm ban kơt du\t jêr gay ma [ư rêh tay ăp nău rêh kăl e kơt ăp măng nkoch ndrong tă [ư. Nău rêh du\t khlay huêng nu^h Rađe nkoch ndrong lah ta nă u\nh rnôk geh yăng ndrănh le\ sât dak, rnôk [on lan ta ăp [on dăch ngai rgum tât. Nău rêh le\ [ư rgâl n’hanh nău rêh ne\ le\ geh âk nău rgâl, ăp ndơ u\ch djăt, ăp ndơ u\ch kơt nti. G^t vât na nê| mpeh nău ne\ jêng nghệ nhân Y Wang Hwing mbra gu\ nkoch ndrong ta nar, đah nău u\ch ăp nu^h kăr, ăp nu^h u\ch ro\ng r^ mbra kơt nti.

Nu\ih rblang: Điểu Thân