Car chêx phêv liv lok qơư sâu zuôr trâu xiv huv kôngz nuv tox siêz Lai Châu

Chuôz zis tix lâuk Màng Văn Thanh, nhoz jos Đoàn Kết, xã Phong Thổ zos iz hâur têx ziv chuôz zis uô ntêx nyuôk hlôngr yiêz tsoz chos yênhx tsiv uô hax huv. Têx vax tsơưz njuôz jông, txi ntâu txir...njuôs xav zuôr sâu tâu ntâu, taz sik thâuv sâu mak ho tsi xưk li siêz xar. Tix lâuk Thanh pheiz kênh: “Cur chuôz zis chos tâu 1 hecta, grê tsơưz xaz zênhz hênhr viv li cur tsi txiêr thiêz. Cux muôx ntâu chuôz zis tsi txiêr chox muk muôs, phênhv ntâu zos chiê siêr sâuv têz, cur chuôz zis tsi muôs khur xiv mak txiêr lok puz buô, puz keiz nox xưz”.

          Tix lâuk Thanh chuôz zis li hâux lưv co cux zos ntâu chuôz zis nhoz no li têx tsênhv tsênhz cxuô. Têx shôngk jê ntơưv no, Phong Thổ tưz yênhx lix têx thax tsav tsêz chos chêx chôngk lox đar. Nhiv no tas nro xã tưz muôx 1 cxênhz 800 hecta ntâu tsoz kôngz lôngk, 700 hecta ntâu chos ntông nox txir thiêz zuôr xar 2 cxênhz hecta chos kok kriêr, kok ntông, kuôr njuôk, cà phê, cao su....tas nro njuôs xav sâu tâu 20 cxênhz ntâu tênhr, chox kôngz nuv yênhx kinh têr tsênhv hâur tiv phaz. Txơưv tsêz chos kôngz lôngk huôv tsar, taz sik hâux lưv nriêr qơư sâu zuôr tsênhv yuôr ntâu phêv liv. Grê muôs tsi truôx, puôr lênhx khov txos niêv ciêz. Hâur co, hâux lưv tsiv uô, por coar cux tsi tâu tâu uô jông, uô trâu xiv huv kôngz nuv ntêr lok no lax muôv muôs tâu. Tsôngv px tsuv zênhx max muôs, uô trâu six fênhx muôx yưv qênhx shênhx “ tâu chiv cheix taz sik muôs tsi tâu grê”. No chênhr zos têx phêv liv hâur tsiv uô xiv huv kôngz nuv nhoz tox siêz. Zơưv Lò Văn Biên, Phưv tsar phongx kinh têr xã Phong Thổ puz pâuz: Txix qênhx shênhx no, chính quyênx tiv phaz tsênhv yênhx trus nriêr tsưr ziv chiê car chêx: “Phong Thổ zos xã nhoz buôk thax tsav ntus đriv, muôx trôngx đriv Ma Lù Thàng, pox nhuôk muk lok muôv muôs hax huv mak zôngx ziv. Đrâuv co xã tâu njuôs xav zos thax tsav kinh têr trôngx đriv, xã cux tưz muôx ntâu chính sách yưv pênhr reik đros tsôngv px; tiv zix zos têx chính sách lok kôngz nuv, paz lok kôngz nuv, huôv tsar têx HTX, paz lok têx lênhx nênhs cxaz chuôz đros têx xiv huv OCOP”.

          Txix tsưr ziv uô no, Phong Thổ li huôx tôngv sik côngv sâu zuôr xiv huv kôngz nuv tưz muôx tex hlôngr yiêz jông, thâuv ntâu doanh nghiệp qir nriêr tuôx seiz shuôk thax tsav chos, cir ntơưr sâu zuôr xiv huv, heik kriê tsôngv px tsêz chos lơưr ploz tsênhr. Tsi taz sâu zuôr, doanh nghiệp tsênhv cxaz chuôz sik côngv txix tsêz chos txos tsiv uô....Đhâu co gôngr phênhv muôz siêz tsiv grê xiv huv kôngz nuv. Zơưv Nguyễn Văn Nhạc, Phưv GĐ CTy CP xiv huv kôngz nuv Tây Bắc khav tênhv: “Pêz công ty shông no sâu zuôr trâu pox nhuôk muôx nhos 23-24 cxênhz tênhr kok kriêr, tiv taz viv li meir tsiv uô cxuô zav shông no tsi tâu tâu muôz siêz. Shông zuôr txos pêz zuôr muôz siêz thiêz phưx vưv trâu pox nhuôk sâuv thax tsav tỉnh cov jông đuô. Cux xar njôngr têx ban, nganhx sâuv thax tsav xã thiêz tỉnh paz trâu doanh nghiệp lok nhiêx sê, chính sách lok pênhr trâu têx công ty thiêz doanh nghiệp tsiv uô xiv huv tâu huôv tsar thiêz cux zos paz sâu zuôr xiv huv kôngz nuv, muôz siêz luz nênhx trâu pox nhuôk”.

          Đros doanh nghiệp li cxaz chuôz tsôngv px tsênhv jux jus hlôngr yiêz siêz xar tsưr ziv uô. Txix uô kôngz nuv lơưr chênhz zênhv, ntâu chuôz zis tưz tsov cưv txos tsưr ziv tsiv uô, tsơưr lươngv thiêz uô lơưr ploz tsênhr. Nhoz vênhv thix tu zus, têx HTX cux phuôx huiz pưs txux paz tsôngv px chuv tôngv đuô hâur sâu zuôr xiv huv. Zơưv Nguyễn Xuân Oanh, GĐ HTX Xuân Oanh, tỉnh Lai Châu puz pâuz: “Têx HTX kôngz nuv li pêz heik cxuô thiêz tas nro têx HTX thiêz doanh nghiệp sâuv thax tsav tâu tiv phaz paz thiêz tôngv vênhx ntâu, tiv zix zos doanh nghiệp huôx tôngv hâur vênhv thix kôngz nuv. Pêz cux tâu txeik pênhr txix Liên minh HTX thiêz Hội nôngx mênhx. Khov co muôx têx phênhv pênhr co pêz cux muôx nhiêx txiêx chiê huôv tsar”.

          Txix têx co tso pov, thâuv sik côngv jông, kôngz nuv tox siêz zuôr muôs tơưv trâu niêv ciêz zôngx ziv đuô. Taz sik, ntơưv tỉnh tox siêz Lai Châu, hâux lưv sik côngv tsêz chos, thiêz sâu zuôr xiv huv tsi tâu tâu uô cxuô; tsiv uô thiêz niêv ciêz sâu zuôr tsi tâu truôx tul. Hâux lưv no tsuv muôx têx cấp, têx nganhx, doanh nghiệp thiêz chênhr tsôngv px li sik côngv uô jông đuô thiêz./.

Khắc Kiên-Txâur Vax cxeik nhênhv

Moz Whitmore thiêz têx tsưr ziv phax txar

Moz Whitmore zos zav moz zôngx ziv siz cik tâu, tiv nưk muôx nưk iz zav caz moz hâur ar thiêz đêx uô huôv moz. Chor caz moz no muôx nhoz hâur ar, têx ar gok thiêz đêx kiêk nênhs, vuôz tsuôz. Lênhx nênhs muôx têx cik tâu moz thâuv cor ar, đêx kiêk nênhs muôx chor caz moz co đhâu têx grêix trâus to, cêr uô pa lok sik zôngv têx đêx, zav nox tsi hur.

Moz têx muôx yưv khênhr njiz trâus zos: Uô cuz uô no, uô tsi yuô tâuk pa, trâus moz o vôngk; zos trâus moz hnhar muôx têx grêix zuôr trâus vôngk, lưx, zôngx ziv tuôs nênhs zos tsi tâu qênhz pov, chơưv kho sei. Chor nênhs khênhr trâus moz zos pêx xênhv, têx lênhx tsi so cor ar, cor đêx thiêz muôx iz cxiê zav moz hâur đros chêr li: Moz tso jik kaz jiz, moz siêz, moz trâuv, moz njưk, tsi yuô muôx đas jos ntơư.

Whitmore zos zav moz tsơưs njiz trâus, phênhv ntâu cik txos têx kiêk nênhs, tsi hur hâur tênhx qơư, tsi zos zav moz zôngx ziv cik tâu tus no trâu tus tov. Nhoz thax tsav Đông Nam Á thiêz Bắc Ôxtrâylia muôx ntâu tus chôngz lênhx nênhs trâus moz. Ntơưv Việt Nam, niêx shông cux muôx iz cxiê lênhx nênhs trâus moz zav moz heik co, khênhr muôx chôngz lênhx ntâu tus trâus moz zos đhâu lok nas lox, đêx ngaz, nas chuô.

Chiê bax phax tar moz Whitmore, Cục phax tar moz gênhk, Bộ Y tế heik tsôngv pêx xênhv uô lơưr têx tsưr ziv li đrav kaz:

1.Tsơưs cor txos ar, têx ar gok, đêx kiêk nênhs, đêx tênhr ntơưv têx, lar heik zos ntơưv têx qơư kiêk nênhs, vuôz tsuôz, qơư đêx ngaz đhâu lok nas lox, nas chuô.

2. Hnar têx tril yo por hưv, chox lôngx têk, trâu khâu trax, khâu tơưr thâuv muk uô liêx têz, vêv xênhz qơư nox nhoz hur si, khơưk sâu têx vuôz tsuôz, kiêk nênhs, huk têx ar gok đhâu lok nas lox cov đu lus. 3. Krưr thiêz tu jông têx grêix trâus to, uô cuô zis, trâus cuz hnhiêz; tsi chiê kror grêix to co lo ar, ntuz đêx kiêk nênhs. Zos tsuv cor ar, đêx kiêk nênhs mak sơưr đơưk tsuv muôz krưr jông thiêz nzuôr hur đhâu hlo cor ar, đêx kiêk nênhs, vuôz tsuôz tas.

4. Tsi muk tơư liêz ntơưv têx qơư muôx ar gok, ar kiêk nênhs, qơư muôx đêx ngaz; tsơưs đa đêx, uô luôv đêx ntơưv têx pak đêx, pak njêl, đêx lox, cưx đês đêx, qơư muôx đêx tênhr tâu xav tiêk kiêk nênhs vuôz tsuôz, lar heik zos thâuv muôx têx kror grêix trâus to.

5. Vêv xênhz iz chêr hur si, muôz xaz phôngx thiêz đêx hur nzuôr têk đhâu uô hâux lưv tas, đhâu cor têx ar, đêx kiêk nênhs thiêz uô ntêx thâuv zuôr nox, hâuk.

6. Sir zôngv đêx hur xênhz huôx, uô jâuz mor nox, taz por truôx tuk zav nox, tsi zôngv têx đêx lok sik zav nox tâu xav tiêk tsi hur, kiêk nênhs ntơư.

7. Chor nênhs trâus muôx moz hâur đros chêr li: Tso jik kaz jiz, moz trâuv, moz siêz, moz njưk....tsuv uô trơưk têx tsưr ziv phax tar li heik sâuv thiêz por hưv jông kror grêix trâus to chiê tsi yuô trâus cik tâu moz.

8. Đhâu thâuv cor  ar, đêx kiêk nênhs, lar heik zos đhâu nas chuô, đêx ngaz zos pov muôx têx moz yưv li: Uô cuz uô no, hnôngk, moz hâur siêz, uô tsi yuô tâus pa, moz trưx vôngk ntêr hnuz tsi txơưx jông...., mak tsuv muk chuôs cưk yuôx chiê tâu seiz njuôk shuôs đas jos, chơưv kho tâu moz sei.

Cục phax tar moz gênhk, Bộ Y tế heik tsôngv pêx xênhv tsi txoz cxơưx, taz sik tsuv uô jông trơưk têx tsưr ziv kriê phax tar moz, tsưx phưv đas jos trâu zuk, chuôz zis thiêz côngv thôngx./.

Bích Thủy-Riê Lâux cxeik, nhênhv