Chợ Hoành Mô về chiều khá yên ắng. Nơi ki-ốt số 3, bà Lý Thị Dậu đang livestream hát điệu soóng cọ. Thỉnh thoảng, bà ngừng hát để bán hạt giống. Khách đi, bà lại vui vẻ trò chuyện với mọi người theo dõi livestream, rồi tiếp tục ngân nga câu hát soóng cọ.

Cụ bà người Sán Chỉ này nay đã 76 tuổi. Tóc đã bạc, nhưng sử dụng facebook lại chẳng hề kém cạnh giới trẻ. Bà có hẳn một facebook mang tên mình. Mục đích chỉ để nghe bạn bè hát soóng cọ. Và đặc biệt, bà có thể livestream hát cho mọi người nghe.

Với chất giọng địa phương, bà hóm hỉnh thổ lộ: "Các bác ở chợ dạy tôi. Năm qua, năm kia tôi đăng lên Facebook nhiều người xem lắm. Tôi hay hát đăng lên mọi người thả tim, cả mấy trăm người xem". 

Yêu làn điệu dân ca, từ nhỏ bà đã theo các anh, các chị đi nghe, đi hát ở các làng bên. Câu hát ngấm dần và thuộc lúc nào không biết.

Bà nói, bà chỉ được học lớp 1, lúc bà 12-13 tuổi. Lên lớp 2 học được vài ngày, chị dâu bảo ở nhà trông cháu. Chị đi làm. Các anh đi bộ đội hết. Vậy mà bà tự học, tự mầy mò đọc được báo. Thạo tiếng phổ thông, tiếng Tày, Sán Chỉ. Nghe được tiếng Dao Thanh Phán, Ngái, cả tiếng Pạc Và bên nước bạn. Giờ đây, vui thú tuổi già, bà livestream hát soóng cọ không chỉ để nhớ, mà để nhiều người biết văn hóa Sán Chỉ mình.

"Bao nhiêu làn điệu tôi tiếp thu vào lòng hết. Hát đăng lên đây để người ta biết câu hát của mình. Ai yêu thì nhận lấy. Mình cứ âm thầm trong lòng có ai biết được. Mình đăng lên người ta mới biết được văn hóa Sán Chỉ mình có từ ngày xưa" - Bà Dậu nói.

Chị Hoàng Thị Bắc, một tiểu thương ở chợ Hoành Mô, dù không hiểu nghĩa câu hát nhưng lại yêu thích giai điệu Soóng Cọ và giọng hát của bà. 

Không để giai điệu của dân tộc mình bị mai một theo năm tháng, từ năm 65 tuổi bà còn kỳ công chép tay tất cả bài hát sưu tầm, biên soạn được vào sổ. Mỗi khi thảnh thơi nơi sạp hàng nhỏ, bà Dậu lại nắn nót chép từng lời ca. 10 năm trôi qua, bà đã tỉ mỉ ghi chép hoàn chỉnh 5 cuốn sổ tay. Nét chữ thẳng thớm, cách trình bày các dòng, các đoạn đều tăm tắp.

5 cuốn sổ đặt trong túi nilon, để sẵn trên sạp hàng nhỏ, lúc vắng, bà lại chép hoặc hát cho mình, cho mọi người nghe.

Giữa nhịp sống hiện đại gấp gáp, cụ bà 76 tuổi vẫn cặm cụi chép từng câu hát cổ và tự tin livestreeam đưa văn hóa dân tộc mình lên không gian mạng./.