Những làn điệu dân ca Tày đến với Nghệ nhân Ưu tú Mai Hồng Chắn từ khi mới 5, 6 tuổi. Những câu hát đầu tiên là chị học từ cha mẹ và từ những người lớn trong bản, để rồi nó trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chị.

"Tôi biết hát các làn điệu dân ca Tày từ khi tôi còn rất nhỏ. Hiện nay tôi cũng nắm giữ được rất nhiều các làn điệu. Qua các hội diễn, hội thi cũng đã thôi thúc cho tôi để tôi phát huy đến tận ngày hôm nay", nghệ nhân Mai Hồng Chắn cho biết. 

Khi đã thuộc những câu hát của các bà, các mẹ, chị Chắn tiếp tục tìm tòi, sưu tầm những làn điệu cổ, tìm hiểu sâu hơn các phong tục, tập quán của đồng bào Tày trong dân gian. Rồi dần dần, chị bắt đầu sáng tác, đặt lời mới cho nhiều bài hát, đưa vào đó những câu chuyện về quê hương, đất nước và cuộc sống hôm nay. Các làn điệu dân ca vì thế không nằm yên trong ký ức, mà hiện diện trong những cuộc giao lưu, những hội diễn, những sinh hoạt văn hóa ở địa phương. Và gần gũi hơn là những lớp học mà chị trực tiếp truyền dạy cho người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Chị Chắn cho biết, đến nay, chị đã mở được 11 lớp truyền dạy dân ca Tày, thu hút hàng trăm học viên ở nhiều lứa tuổi tham gia: "Được Đảng, Nhà nước rất quan tâm, hỗ trợ cho nghệ nhân cũng như lớp truyền dạy của chúng tôi chi phí, giúp một phần nào để phát triển, giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Tày".

Vương Thị Giang đã theo cô Chắn học hát hơn 4 năm, em không chỉ được trang bị vốn kiến thức và kỹ thuật hát khá tốt, mà còn tích lũy kinh nghiệm sân khấu, tham gia trình diễn ở các ngày hội vui. "Giai điệu dân ca Tày rất hay và em rất thích thú. Em rất vui được cô Chắn truyền dạy hát dân ca, hát then, hát khắp, cọi", Giang chia sẻ.

Bà Nông Thị Tiếp, một người cao tuổi ở thôn 13, xã Lục Yên vui mừng cho biết: Nhờ những người như nghệ nhân Hồng Chắn, những câu hát tưởng như chỉ còn nằm trong ký ức, nay đã hiện hữu trong cuộc sống thường ngày và có một sức sống mới. Theo bà Tiếp, "bản sắc của dân tộc Tày là không thể thiếu được những lời ca, tiếng hát, những làn điệu then, cọi. Nếu mà thiếu đi những lời ca tiếng hát đó thì cũng như là thiếu đi cơm ăn hằng ngày".

Ông Đặng Ngọc Thông, hội viên Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lào Cai, Chủ nhiệm CLB Văn hóa, thể thao dân tộc Tày, xã Lục Yên cho biết thêm: "Dân ca Tày mục đích là để truyền lại kỹ thuật, kỹ năng sống; giáo dục con cháu và truyền lại các kinh nghiệm sản xuất cho con cháu kế tục và phát triển ngày càng tốt hơn. Nhìn vào việc làm của Hồng Chắn thì tôi thấy là rất quý vì đã tìm được cái đối tượng con trẻ, đấy là cái rất cần. Lớp trẻ này mà không theo thì khi lớp bố mẹ mất đi thì coi như hết."

Hành trình giữ những làn dân ca Tày của chị Chắn cũng được ghi dấu bằng nhiều thành tích. Từ Huy chương Vàng với tiết mục “Tiếng sáo Mường Lai” năm 2001 đến giải A tại Liên hoan Nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc năm 2018; gần đây nhất là Huy chương Vàng tại Hội diễn Đàn, hát dân ca ba miền toàn quốc năm 2026... Đặc biệt, năm 2022, chị được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian.

Chị Chắn chia sẻ, những phần thưởng ấy không phải là đích đến, mà điều chị mong muốn hơn cả là những câu hát của dân tộc Tày vẫn được nhớ, được yêu và được trao truyền.

Khi đôi chân chưa mỏi, khi vẫn còn ngân được tiếng hát, nghệ nhân ưu tú Hồng Chắn tâm niệm sẽ còn tiếp tục trao truyền cho thế hệ sau, để làn điệu dân ca Tày không chỉ còn vang vọng trong ký ức, mà mãi ngân vang giữa cuộc sống hôm nay và mai sau...