Điểm đặc biệt khiến hương Phja Thắp níu chân du khách là giá trị tri thức dân gian thuần khiết. Toàn bộ nguyên liệu làm nên nén hương của bà con được lấy từ tự nhiên và làm thủ công.

Được truyền nghề từ nhỏ, chị Hoàng Thị Bày tự hào khi nghề cổ của dân tộc được nâng tầm thành sản phẩm OCOP 4 sao.

“Nhà tôi tiếp đời ông, đời cha. Mình làm thủ công, nguyên liệu sạch từ rừng. Cây tre trong rừng về cắt khúc ra xong là chẻ thành que hương. Chất kết dính cũng từ lá rừng. Sản phẩm đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao” – Chị Hoàng Thị Bày chia sẻ.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở những bó hương que truyền thống bán ở chợ phiên với giá 2.000 đồng/bó, thu nhập của bà con rất khó bứt phá. Bước ngoặt lớn đến với làng nghề khi những người trẻ như Hoàng Văn Mạo, con trai chị Hoàng Thị Bày tham gia tiếp quản, đổi mới sản xuất. Mạo tạo ra dòng hương nụ quế, nụ hồi nhỏ gọn từ việc thấu hiểu tâm lý khách hàng quốc tế.

Anh chia sẻ: “Những cây hương que dài quá nên khách du lịch nước ngoài khó mang theo khi di chuyển nên nhà em đã chuyển hướng sang làm hương nụ tầm 3 phân. Hương nụ làm từ quế vừa xông phòng, khử mùi, đuổi côn trùng và lợi thế nhỏ gọn cầm đi dễ hơn. Năm đầu em bán được khoảng 1.000 hộp, doanh thu gần 50 triệu đồng. Sản lượng năm nay khoảng 1.500. Hương que đóng gói bao bì lại rồi bán được 10.000 đồng/bó, tăng lên gấp 5 lần giá trị”.

Sự kết hợp giữa tri thức bản địa và tư duy thị trường đã nâng tầm giá trị hương Phja Thắp. Cùng với đó, tận dụng hỗ trợ 120 triệu đồng từ chính sách kích cầu du lịch của tỉnh nhà, Mạo cải tạo ngôi nhà truyền thống của mình làm homestay đón khách.

Không cầu kỳ trong tiếp đón, đến đây khách được cùng ăn, cùng ở với gia đình, được nghe câu chuyện về làng nghề. Dù bất đồng ngôn ngữ, anh bạn trẻ sinh năm 1996 vẫn tự học tiếng anh qua Google dịch để tự tin giao tiếp. Mạo đã biến homestay gia đình thành điểm đến ấm áp, đón hơn 1.000 lượt khách ghé thăm cùng doanh thu hơn 300 triệu đồng/năm.

“Khách Pháp là đông nhất. Ngoài ra cũng có khách Anh, Đức và cả khách từ Hungary, Hà Lan, Tây Ban Nha, Ý. Mô hình nhà em đơn giản, chủ yếu là nhà sàn. Cái quan trọng nhất là khách thích được ăn tối và trò chuyện cùng với gia đình" - Mạo nói.

Điều đáng trân trọng nhất ở làng hương Phja Thắp, xóm Quốc Tuấn hôm nay không chỉ là sự vươn lên giàu có của một vài cá nhân, mà là tinh thần du lịch cộng đồng. Anh Mạo và chị Bày sẵn sàng chia sẻ công thức làm hương nụ, hương quế cho các thanh niên và chị em trong làng để cùng nhau phát triển, cùng giữ nghề cha ông.

Sự bứt phá của nghề làm hương Phja Thắp không đơn thuần là nỗ lực tự thân của đồng bào Nùng An. Nó nằm trong chiến lược "biến di sản thành sinh kế" của tỉnh Cao Bằng và Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.

Đánh giá về giá trị kinh tế và hướng đi bền vững cho các làng nghề, bà Triệu Thị Thu Hằng – Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Thông tin Du lịch tỉnh Cao Bằng khẳng định, hiện các làng nghề tại địa phương phát huy hiệu quả trong việc bảo tồn, giữ gìn văn hóa và phát triển du lịch.

“Để phát triển hơn nữa, trong kế hoạch tới này, tỉnh Cao Bằng cũng mong muốn mở những làng nghề hoặc những chuỗi hợp tác xã, cũng muốn quảng bá sâu hơn, rộng hơn để làng nghề được phát huy và phát triển. Chúng tôi cũng có định hướng tạo được hợp tác xã hoặc chuỗi để đồng bào tham gia nhiều hơn, sản phẩm sẽ được nhiều hơn và sẽ được du khách quan tâm, sản phẩm đi đến nhiều nơi trong nước cũng như quốc tế. Tỉnh Cao Bằng cũng vừa ban hành chương trình phát triển du lịch giai đoạn 2025–2030, có quan tâm đầu tư, có những khuyến nghị để đầu tư tốt hơn nữa về phương pháp, định hướng để đồng bào làm tốt hơn, mở các lớp tập huấn truyền dạy hoặc xây dựng các câu lạc bộ, định hướng cho các nhóm hợp tác xã” - Bà Thu Hằng cho hay.

Từ ý thức tự thân của người dân cùng bệ đỡ chính sách, chiến lược bài bản của ban, ngành liên quan, làng nghề truyền thống, những di sản bản địa chắc chắn sẽ được nâng tầm, trở thành sinh kế vững chắc./.