Lễ Lôi Protip của đồng bào Khmer thường được tổ chức vào dịp rằm tháng Chín âm lịch, sau lễ xuất Hạ. Đây là một trong những nghi lễ truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, thể hiện đời sống tín ngưỡng phong phú của đồng bào.

Theo quan niệm của người Khmer, nghi thức thả đèn nước thể hiện lòng tri ân đối với Thần Đất, Thần Nước và các yếu tố tự nhiên đã góp phần nuôi dưỡng cuộc sống con người. Đây cũng là dịp để mỗi người bày tỏ lòng biết ơn, sám hối vì những tác động làm ảnh hưởng đến môi trường đất, nước trong quá trình sinh sống và lao động sản xuất.

Đại đức Lâm Hiệp - Trụ trì chùa Tum Núp, xã An Ninh, thành phố Cần Thơ, chia sẻ: “Thả đèn nước là phong tục truyền thống được đồng bào Khmer gìn giữ từ bao đời nay. Các chùa đều duy trì nghi lễ này. Riêng tại chùa Tum Núp, chúng tôi tổ chức lễ thả đèn nước hằng năm vào dịp lễ xuất Hạ, còn gọi là lễ Lôi Protip. Đèn nước được thả trên sông, tùy theo điều kiện của từng địa phương, có thể là sông lớn hoặc sông nhỏ. Sau khi hoàn thành các công đoạn trang trí trên bờ xong thì những chiếc đèn được thả xuống nước. Nhưng phải đến ngày cuối của lễ hội, bà con mới đưa đèn xuống sông để thả.”

Những chiếc Lôi Protip được chế tác công phu, phần lớn đồng bào trang trí theo mô hình ngôi chánh điện. Bên trong đèn thường đặt các lễ vật dâng cúng, thể hiện lòng biết ơn của người dân.

Đại đức Lâm Hiệp cho biết thêm: “Đèn nước có hai ý nghĩa. Nội dung thứ nhất gắn liền với đạo Phật, bởi đa số đồng bào Khmer đều theo Phật giáo. Việc thả đèn nước sau khi thực hiện các nghi thức cúng bái là để tưởng nhớ công đức của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Sau khi Đức Phật nhập niết bàn, một phần xá lợi được Long Vương giữ dưới biển cả. Vì tưởng nhớ công đức to lớn của Đức Phật dạy chúng sinh thoát khỏi khổ đau trên trần gian này, bà con Phật tử làm đèn nước để dâng cúng. Nội dung thứ hai xuất phát từ quan niệm truyền thống của đồng bào Khmer về bốn yếu tố hình thành nên trái đất và con người, đó là đất, nước, gió và lửa. Theo quan niệm của người Khmer từ xưa, con người sống nhờ vào đất, nước. Nếu không có đất thì con người không có nơi để đứng, không có nước thì không thể duy trì sự sống. Nhớ đến công lao to lớn của đất, nước đối với cuộc sống, nên hằng năm, vào dịp lễ xuất Hạ, đồng bào Khmer tổ chức lễ thả đèn nước để bày tỏ lòng biết ơn đối với thiên nhiên.”

Vào đêm lễ hội, những chiếc đèn nước được rước đi quanh phum, sóc trong không khí trang nghiêm nhưng không kém phần rộn ràng. Tiếng trống chhay dăm, âm thanh nhạc ngũ âm vang lên, hòa cùng dòng người tham gia rước đèn, tạo nên không gian lễ hội đặc sắc, thu hút đông đảo người dân đến xem và cầu mong bình an, may mắn.

Ông Trần Văn Son - người dân xã An Ninh, thành phố Cần Thơ, bày tỏ: “Theo phong tục, tập quán của đồng bào Khmer, hằng năm, vào dịp tổ chức lễ rước đèn nước, khi chiếc đèn của chùa được rước đi ngang qua, bà con trong phum, sóc lại tập trung ra đường để đón và cùng tham gia rước đèn. Người dân tùy theo điều kiện, có người đóng góp hai chục, ba chục hoặc năm chục nghìn đồng để cúng, thắp nhang và thể hiện lòng thành kính trước khi đưa đèn về chùa. Đây là phong tục truyền thống được bà con gìn giữ và ngày càng phát triển, quy mô tổ chức cũng ngày càng lớn hơn.”

Sau các nghi thức rước quanh phum, sóc, những chiếc Lôi Protip được thả xuống sông, kênh, rạch trong vùng. Ánh sáng lung linh từ những chiếc đèn trôi trên mặt nước không chỉ tạo nên khung cảnh đẹp mắt mà còn gửi gắm ước nguyện về cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi, mưa thuận gió hòa.

Ngày nay, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc, những chiếc Lôi Protip ngày càng được chú trọng gìn giữ và giới thiệu rộng rãi. Đặc biệt, tại Cần Thơ, trong khuôn khổ Lễ hội Óoc Om Bóc - Đua ghe Ngo hằng năm, những chiếc Lôi Protip được trình diễn, thả trên dòng sông Maspero, trở thành một trong những hoạt động văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Đây không chỉ là dịp để đồng bào Khmer gìn giữ, tiếp nối phong tục truyền thống của cha ông mà còn góp phần quảng bá những giá trị văn hóa độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc đến bạn bè trong nước và quốc tế.