Hlo tơdroăng păn roăng í dêi mâu rơpo\ng tung cheăm cho cheăng ki ku\n ke\n, iâ êt, ôh tá châ tơ-[rê, mê hơnăm 2015, nâ Lê Thị Thu Hương ối a thôn 3, cheăm Ea Kmut, tơring Ea Kar, kong pơlê Dak Lak hiăng mơhnhôk hên vâi nâ o tung thôn ki tơru\m mơjiâng Kâu lăk [o# păn í ai kơtâ.

Xua hnoăng cheăng cho [ok thái pơkeăng pơlât mơnăn, hmâ châ hriâm mâu lâm hnê tối ‘na kih thuât xua Khu hnê mơhnhôk chiâk deăng dêi tơring Ea Kar, kong pơlê Dak lak tơku\m po, mê nâ Hương hiăng hnê mâu ngế tung Kâu lăk [o# rak ngăn, pâk pơkeăng vaccine, kơpuih văng kơdroăng rông [ă hbrâ mơdât  pơreăng tro tiô kih thuât, kum khu í chiâng dâi le\m, ăm í ai kơtâ châ tro tiô tơdroăng. Mâu vâi nâ hiăng rah xo hdrê í pơlếo vâ păn, xua ga tơ’lêi păn roăng, rak ngăn, ôh tá tro pơreăng, kơtâ ga xuân châ hên ngế tí tăng vâ rôe, kơnâ châ sap ing 30 troh 35 rơpâu liăn 10 pu\m. Dế nôkố, [ă túa cheăng ki păn hên ai 4 rơpâu to í, rêm hơnăm nâ Hương châ xo dêi troh dâng hr^ng rơtuh liăn.

‘’Cho môi ngế tung khu kâu lăk [o# athế tí tăng tíu ki vâ mơ’no tê, tơru\m cheăng [ă hên tíu ki kơnâm kơtâ, hnối rôe hdrê í vâi, rôe tá í tá xim. Tâng mâu ngế ki rôe tơmeăm pin bu ai môi to kơmăi ki ăm kơnâm kơtâ í vâi kô ôh tá vâ rôe kơtâ í, kơtâ xim pin. Laga tâng vâ tơru\m [ă hên khu ki ai kơmăi kơnâm kơtâ í, mê ngế ki păn í athế rơkê păn [ă athế ai liăn hên, khên ‘no rôe hdrê hên, rêm ngế tung khu kal athế hlê ple\ng [ă hơ’lêh túa tơche\ng tơmiât, ôh tá xê to pêi cheăng kâ ku\n ke\n mê athế pêi kâ kân ‘no liăn hên, pêi tro tơdroăng há’’.

Ki xiâm hdrê í châ rah xo nhên, túa păn athế rak vế tro tiô kih thuât, kơtâ í ki tê xuân ai yă kơnâ [ă tơniăn, Kâu lak [o# păn í ăm kơtâ a cheăm Ea Kmut, tơring Ea Kar rế hía rế ai hên vâi kơdrâi tung thôn veăng pêi. Dế nôkố, Kâu lăk [o# ai 25 ngế, túa ki păn rêm rơpo\ng ai sap ing 1 rơpâu troh 4 rơpâu to í, rêm hâi tê ăm mâu hngêi kơchơ ai dâng 15 rơpâu kơtâ í. Nâ Nguyễn Thị Lịch tối ăm ‘nâi, sap ing hâi veăng cheăng tung kâu lăk [o#, đi đo châ hriâm tâp, tơpui tơno túa păn roăng, rak ngăn í, mê khoh khên ‘no liăn vâ păn sap ing 100 troh 1 rơpâu 300 to.

‘’Hdrối nah, á tá hâi teăm mot tung kâu lăk [o#, maluâ ai păn la păn iâ êt tê. Nôkố, mot cheăng tung kâu lăk [o# mê xuân kal athế po rơdâ tơ’nôm xua í ai kơtâ tơniăn [ă tê châ liăn tơniăn tâ’’.

Nâ Hoàng Thị Tình, ối a kho#i 4, bêng Thành Nhất, pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak, klêi kơ’nâi mơnúa dêi hên túa păn roăng, hiăng pơkâ pêt kơxêt vâ mơdró. Jâ Tình tối ăm ‘nâi, kơnôm ing Chi ho#i ngăn vâi kơdrâi, jâ châ Hngêi rak liăn kum pơlê pơla ăm mung châ 30 rơtuh liăn vâ mơdâng pro hngêi pêt, tơdrá [ă hdrê kơxêt. Dế nôkố, hngêi ki pêt kơxêt dêi jâ Hoàng Thị Tình rêm khế tê ăm kơchơ châ dâng 2 tă kơxêt ki kâ tu\m hdrê [ă vâ chê chât kilô kơxêt pâng ling ki hiăng kơxu, pro pơxúa ăm kuăn pơlê châ lối 100 rơtuh liăn rêm hơnăm.

‘’Hdrối nah, á păn roăng hên tơmeăm, rế ai pú pái, tơpái, í la tâng vâ pơchông ngăn [ă nôkố drêng hơ’lêh pêt kơxêt mê hlo ga tơ-[rê, xua kơxêt cho hdrê kơchâi ki krúa tơ’lêi châ mơ’no tê a hngêi kơchơ. Môi tiah kơxê pâng ling, ga xuân mo le\m ăm ivá drêng pin ôu, malối [ă mơngế ki kơtêi kơtâu têi, lơ mơheăm tâk. Xua mê, á xuân hiăng hơ’lêh pêt kơxêt. Tâng vâ tối pêt kơxêt ga niân la kal athế ‘nâi túa pêi, pêi lo liăn xuân chía hên [ă hnối kum ăm rêm ngế ai kơchâi kâ krúa’’.

Jâ Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Kăn hnê ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, pêi pro tiô tơdroăng tơkêa pêi ‘’Veăng kum ăm vâi kơdrâi pơxiâm tăng xêh cheăng pêi pơla sap hơnăm 2017 troh hơnăm 2025’’ dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh, rêm râ pơkuâ ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak hiăng pơkâ pêi pro hên tơdroăng cheăng ki ai pơxúa khât, môi tiah: tơku\m po mâu roh hôp khu vâi kơdrâi pơxiâm tăng cheăng pêi, tơpui tơno tơdrêng [ă mâu pơkuâ rêm râ ‘na tơdroăng pơxiâm mơjiâng cheăng pêi dêi vâi kơdrâi, mơhnhôk vâi nâ o mơjiâng mâu hiâm mơno ki mơjiâng cheăng pêi, mơnhên tối [ă kum liăn ăm hiâm mơno ki pơxiâm vâ mơjiâng tơdroăng cheăng pêi.

Troh nôkố, Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak hiăng tơdah xo vâ chê 600 tơdroăng ki pơxiâm tăng cheăng pêi, pơxiâm tơdroăng tê mơdró dêi vâi kơdrâi, tung mê, ai 300 tơdroăng ki tơ’lêi má môi hiăng châ hơ’lêh troh Hngêi rak liăn pơlê pơla dêi kong pơlê, pơkâ thế ‘no liăn ăm mung, veăng kum vâ chê 9 rơtal liăn. Ki hên, mâu hiâm tuăn tí tăng cheăng pêi tơku\m tung mâu tơdroăng: tê mơdró kâ ku\n, pêt kơchâi, păn hdrê ká, păn ro, chu, í, pơchoh hmân ếo.

‘’Rêm râ khu pơkuâ vâi kơdrâi tung kong pơlê xuân hiăng pơkâ hên mâu tơdroăng cheăng ki tơ-[rê khât vâ veăng kum vâi kơdrâi, tơku\m mơhnhôk mâu khu râ veăng tơlo liăn vâ kum vâi kơdrâi pơxiâm mơdró kâ, mơnhông tơdroăng cheăng. Mâu khu pơkuâ ngăn roh hôp hiăng tối tơno dêi mâu tơdroăng ki rơkê, ki tơ’ló tung mơdró kâ, ‘na mâu tơdroăng ki pêi cheăng kâ vâ vâi kơdrâi thăm rế hlê ple\ng, ai tơ’nôm túa cheăng ki rơkê păng ‘nâng tung mâu tơdroăng ki pơxiâm cheăng dêi tơná ki châ [lêi chiâng. Pak^ng mê, Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi dêi kong pơlê xuân hiăng kơhnâ khât tung tơdroăng veăng kum mâu túa cheăng vâ mâu khu mơdró xuân môi tiah mâu vâi nâ o pêi pro tro tiô tơdroăng ki pơxiâm tăng cheăng pêi dêi tơná, rak vế tơniăn tro tiô mâu tơdroăng pơkâ dêi Đảng [ă Tơnêi têa’’.

Phá [ă mâu tơdroăng ki to\ng kum ăm mung liăn tiah hmâ, a Dak Lak hnoăng cheăng Khu vâi kơdrâi pơxiâm tăng cheăng pêi, pá k^ng tơdroăng kum ăm mung liăn vâ pêi chiâk pêi deăng, khu pơkuâ vâi kơdrâi ối châ kum ‘na túa pro hlá mơ-éa, túa cheăng vâ rơtế pêi pro hnoăng cheăng dêi vâi kơdrâi ki pơxiâm mơjiâng cheăng pêi, pơxiâm mơjiâng mơdró kâ. Kố xuân cho troăng hơlâ ki vâ kơdroh tah xahpá, thăm mơnhông mâu tơdroăng cheăng ki pơxiâm dêi vâi kơdrâi chiâng ai pơxúa păng ‘nâng, pêi lo liăn ngân hên ăm dêi tơná [ă pơlê pơla.

H’Xíu H’Mốc chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng