VOV4.Xơ Đăng -  Rơnó krí kơphế hơnăm 2021 – 2022 hbrâ mot rơnó ki krí khât, Dak Lak kal hrĭng rơpâu ngế krí. Laga, tung pơla pơreăng COVID-19 xông tâ tú râ ó mê tơdroăng prôk lăm mơngế pêi cheăng vâ tơniăn mơngế krí kơphế, tơniăn hbrâ mơdât pơreăng, dế cho tơdroăng ki rơhêng vâ ‘nâi plĕng dêi kuăn pơlê pêi chiâk deăng ƀă khu râ kăn pơkuâ a Dak Lak.

Ai 2 ha kơphế, rêm hơnăm drêng troh rơnó krí, rơpŏng hngêi pôa Hoàng Đoàn, Kty 4, cheăm Čư Kbô, tơring Krông Ƀuk kal 4 troh 5 ngế krí kơphế tung pơla 2 khế. Hngêi bú to péa ngế on veăng kuăn ‘nĕng hriâm mê ôh tá châ tăng péa ngế krí. Rêm hơnăm mơngế lăm tăng cheăng pêi hên lo ing mâu kong pơlê Gia Lai, Phú Yên, Bình Định troh, la hơnăm kố xua pơreăng COVID-19 tâ tú rơ-iô, vâi ôh tá châ prôk, mê mơngế ki vâ krí kơphế hơnăm kố ôh tá ai.

‘’Tâng pin krí plâi ối drêh luâ râ plâi ối kơbâng kơdroh ki lĕm, tâng krí  ‘miê luâ râ plâi kô hên ai hdrong xuân ai hên plâi ki ‘nâ kô kơdroh ki lĕm. Tung dế  khế 11 pơxiâm krí. Tâng 1 rơpŏng ai sap 7-8 tâ̆n, 4 ngế krí xuân thế ton 2 khế. Xua mê, tâng vâ pơchông ƀă tơnêi hơnăm kố ai pơreăng tâ tú vâ châ tăng mơngế krí pá khât ƀă rơpŏng hngêi á’’.

Kuăn pơlê Dak Lak hbrâ pơxiâm mot tung rơnó krí kơphế hơnăm 2021-2022

Tơdrêng ƀă tơdroăng ki tô tuăn, pôa Phan Trọng Ký, Ngế xiâm pơkuâ khu pêi cheăng tơrŭm ‘na pêi chiâk deăng Čư Kbô, cheăm Čư Kbô, tơring Krông Ƀuk ăm ‘nâi, Khu pêi cheăng tơrŭm ai 230 ha kơphế ki hiăng ai plâi, têng uâ kơphế dâi lĕm mê kal hên ngế pêi cheăng ƀă hâi khế krí ton luâ tâ hâi têng uâ pro kơphế tiô hmâ. Rêm hơnăm, mâu ngế tung khu pêi cheăng tơrŭm kô mơjiâng mâu khu pêi tơdjuôm pơ’lêh dêi rơpó vâ kum dêi rơpó châ krí ƀă hlối tăng tơ’nôm dâng 20% ngế pa gong veăng krí. La hơnăm kố, hlo pơreăng tâ tú rơ-iô, mơngế pêi cheăng pá gong trâm hên xơpá.

‘’Tung tơrŭm cheăng pêt loăng plâi cho dêi rơpŏng tung khu, ‘nâi nhên  tơdroăng dêi tơrêm ngế ai 2 ngế pêi cheăng xiâm mê cho tơdroăng ki hmâ la troh rơnó xo tơmeăm kal thế tăng tơ’nôm 2-3 ngế nếo veăng kum mê mơngế ki pêi cheăng ki vâ xo tơmeăm tro lŭp ai 50% chôu dế tô tuăn tăng mơngế pêi cheăng. Mâu hơnăm dâng chôu ki kố mơngế ing tíu ê troh, môi tiah: Quảng Ngãi, Krông Pa (Gia Lai)… la hơnăm kố ai pơreăng tiah kố mơngế ing Bình Dương, Sài Gòn vêh oh tá bê, mê kơxô̆ mơngế pêi cheăng ing mâu hơnăm hdrối ki hmâ troh lăm tăng cheăng pêi nôkố vâi dế trâm xơpá, ‘nâi gá xơpá khât ‘nâng’’.

Tiô pôa Phan Hoàng Lâm, kăn xiâm phŏ hnê ngăn Vi ƀan tơring Krông Ƀuk, lâp tơring ai dâng 20 rơpâu 600 ha kơphê, tâng riân châ xo 60 rơpâu tâ̆n kloăng kơphế tung môi hơnăm. Klêi tí tăng ngăn tơdroăng ki ai khât ing mâu hơnăm achê kố, mâu ngế pêi cheăng a kong pơlê veăng lăm krí kơphế tung tơring bú dâng 75 - 80% ngế, ki u ối kal mâu ngế pêi cheăng lo ing kong pơlê ki ê, ki hên krí ăm mâu rơpŏng ki ai deăng pêt kân rơdâ. Ối pá tơdế khế, kơphế tung kong pơlê hiăng troh rơnó krí khât ƀă kal môi khế.

Xua mê, tơdroăng hlối rak tơniăn mơngế cheăng krí hlối tơniăn ‘na hbrâ mơdât pơreăng hiăng châ tơring mơjiâng troăng rơhlâ pêi pro nhên, ví ki tô tuăn kuăn ăm pơlê ‘na ki ôh tá ai mơngế vâ cheăng krí kơphế tung pơla dế tâ tú pơreăng COVID-19, malối a kơpong tơ’lêi tâ pơreăng ƀă kơpong klâ krê.

‘’Tâng mơngế kal vâ krí kơphế tung thôn, pơlê tro klâ kơtăn, kơpong kuăn pơlê ối tro klâ kơtăn mê ngin kô tăng mơngế ki ối amê vâ veăng krí kơphế ăm kuăn pơlê. Xúa mơngế ƀă mâu lêng tung kuăn pơlê, Đoân droh rơtăm, mâu ngế pleăng hnoăng tơná veăng tŏng kum kuăn pơlê ‘na krí kơphế’’.

Tiô tối tơbleăng dêi khu xiâm ngăn ‘na pêi chiâk – Mơnhông mơdêk thôn pơlê Dak Lak, hơnăm kơphế 2021-2022, Dak Lak ai lối 209 rơpâu ha, ƀă plâi gá châ lối 500 rơpâu tâ̆n. Vâ tơniăn tơdroăng krí kơphế hơnăm kố châ tơniăn, mâu tơring xuân kal hbrâ rơnáu mơjiâng troăng rơhlâ tăng mơngế krí kơphế ăm tơtro ƀă tơdroăng pơla dế ai pơreăng tâ tú. Tung pơla mê, mâu kong pơlê kal tơmâng khât troh mâu kơpong luâ tâ 3 hdroh ƀă kơpong râ má 4 xua ôh tá xê to krí kơphế mê tơdroăng pêi chiâk deăng, xo tơmeăm pê lo ki ê ing chiâk deăng xuân xơpá.

Pôa Vũ Đức Côn, Kăn phŏ hnê ngăn Khu pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi: Vi ƀan kong pơlê pơcháu ăm Khu pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê pơkuâ, tơrŭm ƀă mâu tíu pêi cheăng, kơvâ cheăng tí tăng ‘nâi plĕng mâu tơdroăng, tơkŭm po, hnê ăm Vi ƀan mâu tơring, pơlê krâm, pơlê kong kơdrâm mơjiâng troăng rơhlâ  krí kơphế tơniăn, tơ-ƀrê.

‘’Kong pơlê hiăng ai hlá mơ-éa pâ thế mâu tơring tá mâu kơpong klâ kơtăn xua ai ngế tâ pơreăng mê xuân ai troăng rơhlâ pro tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê krí, tâng thế ăm hlá mơ-éa phêp mê xuân thế ai troăng rơhlâ hnê nhên, mê cho cheăm ƀă tơring kô pêi. Tơdroăng krí kơphế, pôe xo báu a klâng chiâk kô ôh tá tơdjâk tâng vâ pơchông ƀă kơpong pêi cheăng ƀă kơmăi kơmok mê chiâng khên vâ ăm vâi pêi tơdroăng mê cho thế ai khu tơrŭm, ai troăng hnê mơhno tê’’.

Môi rơnó krí pôe xo báu lơ krí kơphế tung pơla dế ai pơreăng tâ tú rơ-iô, mơngế ki pêt kơphế tối krê ƀă kuăn pơlê ki krí kơphế ăm tơtro ƀă tung pơla dế ai pơreăng tâ tú, thế tơniăn tơdroăng pơkâ, hbrâ mơdât pơreăng COVID-19.

Hương Lý chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng