VOV4.Sêdang - Túa tơru\m pơla mâu rơpo\ng ki pêt kơphế krá tơniăn a Dak Lak hiăng pro châ tơ-[rê khât rôh ki apoăng. Túa pêi ki kố hiăng rế hía rế hơ’lêh khôi túa ki pêt kơphế tiô túa ton, kum kuăn pơlê châ xúa khoa hik kih thuât, châ kơd^ng liăn, mơnhông  ki kơnía dêi kơphế. Ing mê, pro ăm loăng kơphế dâi le#m, tối mơnhên ‘na tơdroăng ki châ kuăn pơlê loi tơngah dêi kơphế {uôn Ma Thuột tung kơchơ tê mơdró. Hương Lý, ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên ai [ai chêh ‘na tơdroăng ki châ tơ-[rê dêi túa pơkâ kố.

            Nếo mơjiâng châ lối 1 hơnăm, Khu tơru\m pêi chiâk deăng, pêi kơphế krá tơniăn Ea Kmat, cheăm Hoà Đông, tơring Krông Pa], veăng amê ai châ vâ chê 100 ngế tơru\m pêi chiâk deăng, ki hên cho mơngế hdrông kuăn ngo, [a\ [a\ng deăng kơphế ai 140 hectar.

            Tơdroăng mơjiâng khu tơru\m cheăng vâ hnê tối dêi pó ‘na khoa ho\k kih thuât, to\ng kum dêi pó ‘na hdrê, phon rơvât, pơkeăng rak vế hdrê loăng [a\ tê kế tơmeăm khoăng. Khu tơru\m mơnhông pêi kơphế krá tơniăn Ea Kmat hiăng mơjiâng inâi kơphế [a\ châ Khu mơnhên inâi tê mơdró tơdâng tơ’mô lâp plâi tơnêi Fair Trade ăm ph^u  mơnhên pêi kơphế krá tơniăn.

Poâ Lê Văn Đường ối a thôn Tân Đông, cheăm Ea Kênh, tơring Krông Pa] tối ăm ‘nâi: Sap ing veăng mot cheăng tung khu tơru\m kố, poâ châ hnê mơhno, hnê túa ki rơkê tơtro tung pêi kơphế. Ki nhên: tôh kơd^ng têa, xúa kuăn kiâ kong vâ kơdê oâ hdrong kâ ‘nhiê a xiâm kơphế, phon rơvât tơdâng tơ’mô [a\ tro hâi khế. Kơnôm mê, pêi lo kơphế dêi rơpo\ng poâ châ hơ’lêh nhên: Hdrối nah, drêng tá hâi veăng tung khu tơru\m cheăng pêi kơphế tiô túa nếo, pêi tiô [ối dêi pó, xua mê pêi lo pơ’leăng kơphế dâng 2 ta#n tung 1 hectar. Nôkố, môi tiah hơnăm kố nah châ 3 ta#n 5 tă, hơnăm hdrối nah châ hên tâ, châ troh 4 ta#n 2 tă tung môi hectar.

            {a\ ki xiâm vâ pêi lo hên kơphế dâi le\m, kum mơngế ki pêi kơphế ‘nâi ‘na tơdroăng tê mơdró, hơnăm 2011, vâ chê 50 rơpo\ng a cheăm Ea Kiết, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak hiăng mơjiâng khu tơru\m cheăng pêi chiâk deăng tơdâng tơ’mô Ea Kiết. Kơnôm pêi tiô pơkâ tơtro dêi lâp plâi tơnêi, môi tiah: phon rơvât, xôh pơkeăng, tróu tơkâng tro tiô kih thuât; krí plâi tum châ lối 90% [a\ hía hé, kloăng kơphế dêi khu tơru\m cheăng cheăm châ Khu mơnhên inâi tê mơdró tơdâng tơ’mô lâp plâi tơnêi Fair Trade diâp mơ-éa mơnhên, xua mê, yă tê pơ’leăng kơphế xuân kơnâ tâ kơchơ tê mơdró sap 2 rơpâu 500 troh 3 rơpâu liăn môi kilô. Khu tơru\m cheăng pêi kơphế, pêi lo tơ’nôm liăn ngân rêm hơnăm sap 10 troh 20 rơtuh liăn môi hơnăm.

            Khu tơru\m pêi cheăng châ tơ-[rê, rế hía rế hên khu ngế mot tơru\m cheăng; troh nôkố hiăng ai vâ chê 100 ngế, tâi tâng [a\ng kơphế châ lối 180 hectar, tâk châ péa hdroh tâng pơchông apoăng mơjiâng. Poâ Nguyễn Văn Phúc, kăn pơkuâ khu tơru\m cheăng tối ăm ‘nâi: Rêm hơnăm [a\ tơdroăng kơphế krá tơniăn, mê khu tơru\m cheăng tơku\m po 3 troh 4 roh ăm kuăn pơlê hriâm ‘na khoa ho\k kih thua#t, pêi kơphế tơniăn krúa le\m, tơniăn pêi cheăng vâ kuăn pơlê ‘nâi ple\ng nhên. Ki rơhêng vâ tối, rêm rơpo\ng rêm khế ai pơkâ cheăng nhên ăm rêm khu  ki pêi kơphế, pơtâng tối ăm kuăn pơlê hlê ple\ng ‘na mơnhông pêi kơphế tơniăn, dâi le\m.

            Dak Lak nôkố ai [a\ng kơphế kân má môi lâp tơnêi têa, lối 200 rơpâu hectar, laga ki hên pêi pêt kơphế tơprâ tơpru\ng, utâi utá. Po rơdâ pêi pro tơdroăng tơkêa pro mơnhông pêi kơphế krá tơniăn hneăng hơnăm 2008 – 2015 [a\ kô pêi troh hơnăm 2020 ah, kơvâ cheăng kong pơlê Dak Lak hiăng séa ngăn, pơkâ nhên kơpong pêi pêt kơphế Buôn Ma thuôt, [a\ [a\ng deăng dâng 80 rơpâu hectar, pêt tiô túa krá tơniăn [a\ ai inâi, tíu pêi pro nhên khât.

Rơtế amê, kong pơlê ai troăng hơlâ mơhnhôk, tơru\m pơla ‘’4 khu’’ tung mơnhông pêi pêt kơphế krá tơniăn, tung mê, tơtro\ng tơru\m pơla kuăn pơlê pêi chiâk deăng [a\ khu tê mơdró. Troh nôkố, lâp kong pơlê hiăng ai lối 132 khu tơru\m cheăng [a\ khu tê mơdró pêi kơphế krá tơniăn, [a\ [a\ng deăng vâ chê 5 rơpâu 400 hectar. Poâ Huỳnh Quốc Thích, kăn pho\ pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Dak Lak, ăm ‘nâi:  Pak^ng mâu tơdroăng dêi Chin phuh, Dak Lak xuân hiăng ai hên tơdroăng to\ng kum ăm khu tê mơdró mơ’no liăn cheăng tung pêi chiâk deăng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng, kơpong pêi chiâk deăng. Ing mê, Dak Lak pro tơ’lêi hlâu ăm mâu khu tê mơdró tung kong pơlê, ki rơhêng vâ tối mâu khu tê mơdró ai kơxo# liăn FDI ai ivá veăng roê hên kơphế, mê rơtế [ă kuăn pơlê vâ mơjiâng khu tơru\m cheăng xuân môi tiah mâu túa kơphế châ mơnhên, vâ tơku\m kuăn pơlê ki pêi kơphế. Môi túa nếo choâ ‘lâng pêi krá tơniăn kơphế, khu ki tê kơphế, mê cho mâu khu tơru\m cheăng’’.

            Tơdroăng mơjiâng mâu khu tơru\m cheăng [a\ khu tơru\m cheăng pêi kơphế krá tơniăn a kong pơlê Dak Lak apoăng hiăng châ tơ-[rê hên khât. Ing mê, choâ ‘lâng hơ’lêh túa pêi kơphế ton, kum kuăn pơlê châ ‘nâi khoa hok kih thuât, kơd^ng kơxo# liăn apoăng tung pêi, rak ngăn, thăm pêi lo kơphế dâi le\m, pêi lo hên kơphế ki dâi le\m, mơnhên inâi kơphế {uôn Ma Thuột tung kơchơ tê mơdró tung tơnêi têa [a\ lâp plâi tơnêi.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng