Kong xêi klêi rôh chơ tơmối ôm hyô tung hâi ki mê, rui kơnốu Y Khăm Sen (a kơpong ôm hyô nhâ loăng Long Lăk) vêh ối pơtê pá kơdâm loăng, rêi nhâ kâ kế ki hmâ kâ mê cho kông priêt hiăng ki ‘măn tơdế.

Ngoh Y Winh Êung, cho ngế ki păn rui Y Khăm Sen ăm ‘nâi, hdrối nah, dâng 1 măng t^ng chơ tơmối mê rui kô châ ăm mot ối tung kong sap ing 1 troh 2 măng t^ng vâ tăng rêi nhâ. Rui cho kuăn kiâ kong hiăng hmâ kâ kế, rêi nhâ ki huăn xêh tung kong môi tiah hlá loăng, nhâ, tơpăng pơlái ai luâ tơdế. La mâu hơnăm achê pơla kố, xiâm kế kâ nhâ vâ rêi dêi rui rế vâ tâi, mâu ngế ki păn rui thế ăm rui kâ rêi mâu kông alâi, kơtếo, kâ kông priât [ă mâu tơmeăm kâ ki ê. Mâu kế kâ mê ai drêng ‘na bê kâ la ôh tá ai tu\m trếo kơhiâm. Thăm nếo, hyôh kong prâi oh tá tơniăn mêi tô hmâng vâ, kong rế tô têi tâ hdrối nah, tơ’nôm [ă tơdroăng rui hmâ lăm chơ mâu ki troh ôm hyô, pro rui rế pá hro, re\ng krâ.

‘’Rui nôkố hngêi trăng gá cho kong, la kong nôkố ôh tá ai hlá loăng, ôh tá ai nhâ. Tung pơla mê, rui kâ hên, môi hâi môi măng kế kâ têa ôu gá hên , tâng rui ối nếo ối rơdêi kế kâ tu\m kô kâ tâi 5 tă.  Nôkố a păn pro ti lâi vâ tơniăn ai tu\m kế kâ ăm rui, tâng ai tu\m kế kâ mê pin thế tơ’nôm tơpoăng alâi, priât. Kố cho tơdroăng ki mâ pin ngăn hlo gá kô kâ phâi, la ki khât gá ivá dêi rui ôh tá rơdêi le\m tơ’mô [ă tơdroăng ki rui tí tăng rêi kâ xêh nhâ loăng tung kong’’.

Xua ôh tá ai bê mâu nhâ kong ki huăn xêh vâ rêi, rui thế kâ tơ’nôm a lâi, priât lơ kơtếo

Ôh tá bê kế kâ [ă tíu ki rêh ối ôh tá tơtro cho ki xiâm pro ivá dêi rui rế pá hro. {ă rui hngêi, maluâ hiăng châ kuăn mơngế păn pro chiâng rui hngêi la xuân ối kal ăm rui lăm rêh ối xêh tung kong ‘nâ vâ tăng rêi nhâ, trâm tơrá mâu rui vâ ai kuăn. Nôkố mâu rui hngêi rế hên hơnăm, rế krâ, tung pơla mê plâ 30 hơnăm hiăng luâ, a Dak Lak ôh tá ai rui hngêi ai kuăn.

Tiô riên ngăn, sap ing hơnăm 2012 troh nôkố, kong pơlê Dak Lak hiăng ai 10 to rui hngêi hlâ, ki xiâm xua hiăng krâ rế pá hro, ‘nâ hía rui kong mot lăm ‘nêk rui hngêi. Tơdroăng kố pro mâu ngế pêi hnoăng cheăng pơtối rak ngăn rui chiâng tô tuăn ‘na tung la ngiâ dêi khu rui hngêi. Pôa Phạm Văn Thịnh, kăn [ơrô ngăn ‘na Pơtối rak ngăn rui hngêi, Tíu xiâm pơtối rak ngăn rui Dak Lak ăm ‘nâi:

‘’Nôkố tơdroăng kuăn pơlê ko koNg pêi chiâk tơdjâk troh hên ‘na tơdroăng rêh ối dêi rui, ôh tá xê to rui kong mê tá rui hngêi xuân rế ôh tá ai kế kâ, ivá rui rế pá hro. ‘Na tơdroăng rak ngăn ăm rui ngăn tiô kơ tơmeăm khoăng [ă ki hlê ple\ng dêi mơngế xuân hên. Laga nôkố a Tíu rak ngăn rui mâu tơmeăm khoăng hâi teăm ai tu\m, bú ai to mâu tơmeăm ki xiâm. Tâi tâng mâu ki pêi cheăng ‘na rak ngăn rui oh tá hlê ple\ng ‘na rui, xua mê tung tơdroăng pơlât rui tamo xuân trâm hên xapá ’’.

Kong rế pá ai rui oh tá châ lăm rêi kâ nhâ ki huăn tung kong

Tíu rui rêh ối rế hâ ho, nhâ vâ rêi kâ rế pá ai, tá xê to tơdjâk troh rui  hngêi mê ối tơdjâk troh tơdrêng mâu khu rui kong. A Dak Lak hiăng hlo hên tơdroăng rui kong hiăng lo kâ ‘nhiê a mâu kơpong pêi chiâk dêi kuăn pơlê [ă khu mơdró, pro chiâng lu\p ‘na báu prá alâi, tơmeăm khoăng, thăm nếo mơhnâu oh tá tơniăn troh ivá kuăn mơngế.

Tiô riân ngăn dei Khu xiâm răng ngăn rui kong Dak Lak, kong pơlê nôkố ai dâng 5 khu rui kong vâ tối sap ing 80 troh 100 to, mâu rui mê rêh ối [ă lăm prôk lâp 4 tơring mê cho Buôn Đôn, Ea Sup, Ea Hleo [ă C|ư\ Mgar. Pôa Huỳnh Trung Luân, kăn pơkuâ tíu xiâm rak ngăn rui tối, tơdroăng tơxiăn dêi rơpó pơla mâu rui rế ó  cho xua ing tơdroăng rêh ối rế pá ai, tơbriât rêi nhâ.

‘’Drêng rui troh a kơpong pêi chiâk deăng dêi kuăn pơlê, akố mâu báu alâi loăng plâi ki rui vâ kâ mâu rui kâ ‘nhiê chuâ hblâk khoh chiâng ai tơdroăng ôh tá tơniăn pơla rui [ă kuăn mơngế. Má péa nếo, tơdroăng vâ ai kuăn [ă rêh ối dêi rui rế pá ai, tro tơklâ, mê xuân cho ki xiâm pro rui đi đo lăm troh a mâu kơpong kuăn pơlê ối [ă ‘nhiê tơmeăm mâu kuăn pơlê a kơpong ki mê, chiâng ôh tá tơniăn [ă tơdroăng ki pơtối rak ngăn rui kong’’.

Rui đi đo chơ mâu ngế lăm ôm hyô mê ivá rế pá kâi ro, hnăm rế krâ

Sap ing hơnăm 2014 kong pơlê Dak Lak hiăng tơbleăng tơdrêng tơdroăng tơkêa pơtối rak ngăn rui xua Tíu xiâm rak ngăn rui kong pơlê Dak Lak pro xiâm ‘no liăn cheăng. Kơ’nâi 5 hơnăm tơbleăng, mâu ki rơkê hiăng krâ chip ăm tâi tâng mâu rui hngêi tung kong pơlê vâ séa ngăn ivá, rak ngăn hồ sơ ki chêh, khăm pơlât tiô rơnó, xo mơheăm khăm ngăn mâu tơdroăng pơkâ ‘na tung châ dêi rui, tah pơreăng. Tí tăng ‘nâi ple\ng ‘na ai kuăn dêi rui, pơkâ 8 khu rui hngêi nôkố ki ối chiâng ai kuăn. Kơ pơlât mâu tíu tro rong [ă ki châi tamo a rui, kum [ă rak ngăn rui kong ki tro rong. Nôkố khu xiâm dế tí tăng rak ngăn, păn 2 to rui kong hiăng châ kum pơlât.

Mơjiâng tơdroăng pơkâ tơru\m pơla mâu kơ koan, khu tơru\m cheăng, mâu rơpo\ng hngêi [ă mâu ngế tung tơdroăng pơtối rak vế [ă ‘na prôk lăm dêi mâu rui kong. {ă rui hngêi, kong pơlê hiăng pơkâ khu lăm kơ’nêi, rak ngăn ivá, ai kuăn ăm rui a tơring Lăk [ă tơring {uôn Đôn a tơnêi rơdâ 350 ha. Tiô pôa Cao Chí Công, Kăn pho\ pơkuâ xiâm ngăn ‘na loăng kong, mâu troăng hơlâ pơkâ mơjiâng tơdroăng ‘na rui vâ ai kuăn cho kal khât vâ ai tíu rêh ối ki tơtro ăm rui, malối tung pơla kong rế vâ tâi môi tiah nôkố.

‘’Nôkố tơdroăng ki le\m dêi kong a Dak Lak rế kơdroh tâng vâ pơchông [ă kơtăn nôkố châ chât hơnăm. Môi tiah kong hdrối nah ai 200met kho#i/ha la nôkố bú ối lối 100 met kho#i/ha, mê rế kơdroh ki le\m dêi kong. Xua mê, xiâm nhâ loăng ki rui vâ rêi kâ rế pá ai. Mê nôkố ngin thế pro môi tíu rêh ối, tơkéa vâ tối cho pêt mâu hdrê loăng ki tơtro [ă rui vâ rui ai nhâ vâ rêi. Môi tiah a Đồng Nai ngin pêt mâu loăng. A Sơn La ngin ối pro troăng mơ’no têa ing têa kroăng prôk drô troăng vâ ăm rui ai têa vâ ôu. Kố cho túa pro vâ môi tiah kong ăm rui rêh ối’’.

Tiô tơdroăng tơkêa pêi pro tơdrêng ‘na pơtối rak ngăn rui a Dak Lak troh hơnăm 2020, kong pơlê hiăng pơkâ tơnêi vâ pơtối rak vế mâu nhâ loăng ăm rui kong ai vâ chê 175 rơpâu ha, [ă rui hngêi ai 350 ha. Hlo kong rế pá ai, rế tâi tá tơnêi [ă ki le\m dêi kong kế, tơdroăng pơtối rak ngăn [ă mơjiâng pro kong kế [ă ‘na kế kâ ăm rui cho kal păng ‘nâng, kal tơdrêng, vâ tơdroăng cheăng pơtối rak ngăn rui châ pêi pro krá ton ta ah.

            H’Xíu H’Mok chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng