Bai 1: Tíu ki ôh tá tơniăn la lâi tơniăn ah
Hngêi trăng, kế tơmeăm khoăng a kối ngo, tíu pêi cheăng Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó tê mơdró Long Sơn châ mơjiâng krá kâk, kân le\m rơdâ a tiêuh khu 1535, ối tung cheăm Quảng Trực, tơring Tuy Đức, kong pơlê Dak Nông. Ing kố kô hlo tâi tâng kơpong kân rơdâ. Pôa Phạm Công Thiện, Ngế pơkuâ Ko\ng ti Long Sơn. {a\ phôn râng ko\ng vâ hnê mơhno ko\ng nhân pêi cheăng, pôa Thiện pơchốu ko\ng a mâu kối ngo dế ai nhôi on, mê cho kơpong tơnêi dêi Ko\ng ti hiăng tro kuăn pơlê ki xe\n ối hmâng vâ tơbriât hdi xo. Pôa Thiện tối ăm ‘nâi, klêi kơ’nâi lối 5 khế sap ing ai roh pe\ng hnêa kơdê mơngế, pro 3 ngế hlâ [a\ 16 ngế tro rong, mê tơdroăng rêh ối akố xuân tá hâi tơniăn.
Châ Vi[an kong pơlê Dak Nông pơcháu lối 1.000 tơnêi, nôkố Koưng ti Long Sơn bu u ối dâng 300 hectar
‘’Tá hâi tơniăn. Sap ing mê nah troh nôkố kuăn pơlê muih kong chôu 4 to ngo. 50 hectar kơxu vâi lâk tâi tâng. Ngo a ngiâ kố [a\ pá ngo 400 vâi klêi chôu pơtối vâ vêh pêt plâi hôt. Nếo hâi hnah, to lâi chât rơpo\ng kuăn pơlê djâ dêi pó lăm akố, ko\ng ti xuân hiăng chu tơbleăng tối akố ôh tá chiâng tơku\m môi tiah mê, ôh tá chiâng pêi cheăng a kơpong ko\ng ti dế pêi cheăng. Xuân hiăng lo tối, mơhno lơgât, mơ-éa mơnhên hnoăng pơkuâ tơnêi, laga kuăn pơlê ôh tá vâ tơmâng, xua mê thế krếo phôn ăm khu kăn pơkuâ cheăm tơleăng. Nếo kơxo má hiăng péa chât ngế djâ dêi pó lăm akố, ko\ng an lo troh tâi tâng; đi đo ai tơdroăng môi tiah mê’’.
Pôa Thiện xuân tối ăm ‘nâi: Lối 1.000 hectar kong [a\ tơnêi kong pêi chiâk deăng châ Vi[an kong pơlê Dak Nông pơcháu ăm Ko\ng ti Long Sơn pơkuâ xúa sap hơnăm 2008, troh nôkố hiăng tro kuăn pơlê ki xe\n ối hmâng vâ hdi xo vâ chê tâi, bu u ối 300 hectar. Tơdrêng amê, hr^ng rơpo\ng kuăn pơlê ki xe\n ối hmâng vâ, mot muih kong xe\n ối hmâng vâ a tiêuh khu 1535 tối, xiâm kối chiâng tơbriât tơnêi tơníu ton xo\n cho xua Ko\ng ti Long Sơn klêi kơ’nâi gu [a\ng tơnêi, loăng plâi dêi kuăn pơlê tá hâi chêl tơxâng ăm kuăn pơlê.
Hên ngo hiăng tro kuăn pơlê hdi xo [a\ mơjiâng pro hngêi
Rêh ối tung dế kơdrum plâi hôt kân rơdâ [a\ kong kơxu kân rơdâ a tiêuh khu 1535, achê tíu ai roh pơtôu pháu hơhnêa pro 3 ngế hlâ [a\ 16 ngế tro rong hơnăm nah, jâ Đoàn Thị Huệ tối:
‘’A ối a Thái Nguyên mot akố sap hơnăm 2003, a ai 10 hectar. Vâi, ai ngế ai 15 hectar, 10 hectar [a\ ki hên cho ai sap 5, 6 hectar. Ko\ng ti Long Sơn, hơnăm 2008 hiăng gu hía ki á 6, 7 hectar loăng plâi hôt; vâi ‘nhê ki á hiăng to lâi xôh, dế tơkôm ko\ng ti chêl thie#n. Vâi pơcháu ăm Ko\ng ti hơnăm 2008, laga á pêi akố sap hơnăm 2003. Mâu rơpo\ng ki ‘na tro ko\ng ti troh tah xua mê vâi lăm pêi cheăng kâ u ê. Pêt pôm hiăng vâ châ lâk xo, mê ko\ng ti gu tâi tâng. Tơbriât môi tiah mê, pơla kố nah loăng plâi hôt vâi hiăng châ to lâi chât hơnăm, ko\ng ti ăm rơxế mot gu xua mê vâi chiâng pe\ng hnêa’’.
Lối 10 hơnăm ing Bình Phước lăm rôe kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng a kơpong kố, pôa Đậu Lưu Dung ‘nâi nhên kơpong kố ga tiah lâi. A rơnó tô, pôa xúa dêi rơxế kân ki pro xêh, rôe kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng, pơto vêh a Bình Phước vâ tê. Rêm hơnăm, rôe dâng 1.000 ta#n kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng dêi mâu rơpo\ng kuăn pơlê xua mê pôa Dung ‘nâi nhên pơlê xiâm dêi rêm ngế [a\ tơdroăng tê ăm dêi pó tơnêi ôh tá tro luât dêi vâi.
‘’Kố cho rơxế ki lăm tung kong ki á pro xêh cho vâ tê kế tơmeăm khoăng dêi vâi krâ, rêm hơnăm dâng 1.000 ta#n pôm khăng [a\ kloăng plâi hôt. Hdrối nah a ối a kơpong Long Sơn, tơnêi têa pơcháu ăm 1.000 hectar, nôkố kơlo ôh hlo ai xếo hlo to pêt loăng plâi hôt. Kuăn pơlê akố mot rêh ối, ing Bình Phước, Đồng Nai, tíu lâi xuân ai. Xiâm loăng ki pêi lo liăn cho plâi hôt, vâi vâ po rơdâ pêt, ai tơ’nôm dâng 10 hectar vâ la ngiâ pêi lo châ liăn laih hên. Laga vâi pơcháu ăm dêi pó loăng plâi a tơnêi pêt mê. Pơtih hdrối nah gá rôe tơnêi ki tá hâi pêt ki klâi 50 rơtuh liăn 2 hectar, laga nôkố gá pêt loăng plâi, mê pơcháu ăm loăng plâi ki pêt tung [a\ng tơnêi mê’’.
Rơpâu ta#n kế tơmeăm khoăng peie lo ing chiâk deăng rêm hơnăm
Drêng ai tơdroăng mê, pêi pro tiô hnê mơhno dêi Vi[an kong pơlê Dak Nông, tơring Tuy Đức hiăng mơjiâng đôn Ko\ng an a kơpong Dak Ngo – Quảng Trực, tơdrêng amê thăm ăm khu cheăng, mơjiâng khu ki pơkuâ a mâu tiêuh khu dế ai tơxup tơbriât, vâ gâk kring tơniăn. Laga, tiô pôa Nguyễn Thế Tuấn – Kăn pho\ hnê ngăn Vi[an cheăm Quảng Trực, tơring Tuy Đức, ‘na tơdroăng akố xuân tá hâi tơniăn.
‘’Kơpong ki ôh tá tơniăn má môi cho kơpong Long Sơn. Kuăn pơlê amê mơni ôh tá ai kuăn pơlê ki xiâm rêi amê dêi cheăm Quảng Trực; tâi tâng cho kuăn pơlê ing tíu ê rôe tơnêi ing mâu khu ki hdi xo tơnêi hdrối nah. Má péa cho kuăn pơlê dêi cheăm Đak Nhau, Bù Đăng, Bình Phước lăm pêi cheăng a tơnêi tơbriât mê; kuăn pơlê ki xiâm rêi amê ôh tá ai. Ai tơdroăng ki tơhôu tơhêng hdrối nah ko\ng ti xo tơvêh tơnêu laga chêl tơmeăm khoăng tá hâi tơxâng. Ki nhên khât hên tơdroăng vâ tơpui tối; vâi krâ nho\ng o tá hâi pêt laga tối hiăng pêt, troh nôkố cho rế thăm pá, ai ngế ki ‘na xuân pro pơxúa ăm dêi tơná tối dêi tơná hiăng pêt tơmeăm khoăng tung [a\ng tơnêi mê’’.
Quốc Học – Hoàng Qui rah chêh
A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng
(Ngăn [ai 2 a tíu kố)
Viết bình luận