VOV4.Sêdang - Klêi kơ’nâi hngêi kơmăi on tơhrik Sơn La kâng kơdât thông têa, hiăng pro chiâng ai long têa ki kân rơdâ. Kuăn pơlê a mâu cheăm kơpong long têa kố hiăng ai tơ’nôm tơdroăng cheăng pêi ki nếo, mê cho tơdroăng cheăng tơnăng ká xi xo\ng [ă păn ká tung tơdrong a long têa hngêi kơmăi on tơhrik. {ă hên rơpo\ng ki rêh ối tâ tá a kơpong kố chiâng vâ pro kro mơdro\ng [ă tơdroăng cheăng păn ká.

            Cho tơring kơtiê, [a\ng klâng iâ, pêi to chiâk deăng, tơnêi rơnâk, pêi cheăng kơnôm to kong prâi, laga tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo a Quỳnh Nhai ối trâm hên pá puât. Vâ mơdêk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, Đảng [o#, khu kăn pơkuâ tơring hiăng mơnhên: [a\ tơdroăng pêt kế tơmeăm khoăng, păn mơnăn mơnoâ, tơring kô kơ’nêi păn ká a long têa hngêi kơmăi on tơhrik Sơn La, tơnăng ká xi xo\ng [a\ păn ká tung tơdrong.

            Hơnăm 2010, Chi ho#i ki păn ká xi xo\ng apoăng châ mơjiâng a cheăm Chiềng Bằng, tơring Quỳnh Nhai, ai 18 khu ngế tơru\m cheăng. Apoăng, mâu ngế ki kố hiăng tơnăng pleăng dêi ivá, tơlo liăn, mung liăn vâ mơjiâng pro tơdrong păn ká [a\ păn ká tung long têa hngêi kơmăi on tơhrik. 20 tơdrong ká tơtro tiô kih thua#t, rêm tơdrong ká kân 10 met kho#i, kơ’nêi păn châ 50 kilô ká trăm, ká mơdâo. Pak^ng ăm ká kâ nhâ, mê mơngế păn ká ối lăm pê peăm vâ tăng ká ku ku\n a têa kroăng, vâ pro mơdrăn che\m ăm ká ki păn tung tơdrong. Klêi kơ’nâi 8 khế kơ’nêi ká, rêm tơdrong kân châ 3 tă 50 kilô, pêi lo liăn lối 20 rơtuh liăn, xêo kơxo# liăn mơ’no păn, mê ối châ liăn laih vâ chê 16 rơtuh liăn. Tơdroăng ki châ tơ-[rê mê hiăng hlo nhên, hên rơpo\ng kuăn pơlê a Chiềng Bằng, loi tơngah mơ’no liăn vâ păn ká.

            Poâ Tòng Văn Yên, kăn hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Chiềng Bằng pâ dêi mâu hâi apoăng mơhnhôk mâu rơpo\ng veăng păn ká tung hlâm, môi tơdroăng cheăng tá hâi la lâi kuăn pơlê mơnúa pêi, xua kuăn pơlê hmâ to pêi chiâk deăng, pêt báu: Apoăng mê nah, kuăn pơlê tá hâi ‘nâi păn, xua mê châ khu mơhnhôk pêi chiâk deăng hnê mơhno, klêi kơ’nâi châ hriâm xuân hiăng hmâ. Túa păn ká, che\m ká môi tiah lâi.

            Poâ Lò Văn Khặn, pơlê Co Trăm, cheăm Chiềng Bằng châ rah xo cho môi tung mâu rơpo\ng ki má môi. Apoăng, poâ mơ’no liăn păn ká tung 4 tơdrong, păn ká trăm koh [a\ ká mơdâo, châ dâng 3 ta#n 2 tă môi hơnăm, châ liăn laih lối 185 rơtuh liăn. Nôkố, poâ hiăng po rơdâ túa păn ká [a\ păn tơ’nôm hên ká tơtro [a\ kơpong long têa: Nôkố rơpo\ng á ai 12 to tơdrong ká, păn hơkêh, ká nheo, ká trăm koh, ká mơdâo, rêm hdrê păn 5 rơpâu to. Mơdrăn che\m ká ki hên cho ká ku\n, xi xo\ng ku\n. 3 Chô kơxo hiăng ti tăng pê peăm vâ pê ká ku ku\n, xi xo\ng, rêm hâi châ 50 troh 70 kilô ká ku ku\n, pro mơdrăn vâ che\m ăm ká ki păn.

            Klêi kơ’nâi 8 hơnăm păn ká tung tơdrong, poâ Khặn tối ki rơkê tơtro tung păn ká: Drêng nếo pơxiâm păn ká pá puât, tá hâi ‘nâi túa păn ká, laga klêi kơ’nâi 2 troh 3 hơnăm mê hiăng ‘nâi túa ki rơkê tơtro. Chúa vế túa ki rơkê tơtro, thế ‘nâi pơlât pơrea\ng ăm ká, ki má lối cho ká nheo, ôh tá khoh tro pơrea\ng, tro iâ kô hlâ. Tơdrong thế kân rơdâ, ká hmâ tơkâ dêi pó.

            {a\ kuăn pơlê kơpong kong ngo hmâ to pêi chiâk deăng, nôkố hiăng hơ’lêh păn ká vâ tê, tơdroăng cheăng kố apoăng cho pá puât, ôh tá xê hlâu. Ki tơ’lêi dêi tơdroăng păn ká tung hlâm a long têa kố, long têa ai nhâ, kuăn kiâ hên h^n. Hyôh oxy, đo# pH tung têa tơtro [a\ hên ká. Xua mê, păn ká tung tơdrong, ká re\ng xông kân. Laga, păn ká tung tơdrong a long têa hngêi kơmăi on tơhrik Sơn La [a\ a têa kroăng Đà thế ‘nâi rơkê ple\ng hên tơdroăng, ‘nâi troăng têa hiu, tâng ôh kô tro lu\p. Chúa vế túa ki rơkê tơtro a cheăm Chiềng Ơn, cho vâ pơtih.

            Khu tơru\m cheăng păn ká xi xo\ng a cheăm Chiềng Ơn mơjiâng hơnăm 2013, ai 10 khu ngế tơru\m păn. Jâ Điêu Quỳnh Nga, kăn pho\ hnê ngăn Vi[an cheăm Chiềng Ơn tối ăm ‘nâi, jâ [a\ kăn [o# thế lăm mơhnhôk, mê nếo ai 10 rơpo\ng môi tuăn veăng păn ká. Laga drêng păn châ 8 khế, ká hiăng châ vâ chê 2 kilô, pơxiâm vâ tê, mê khía mơhot hơnăm 2013 pro tro lu\p tâi tâng: Mơhé long têa ôh tá tro klâi, laga têa mo\ng tung kơdâm têa kroăng têi ó, drêng têa rơlâo ga kô pro tơchiê tâi tâng tơdrong păn ká, kuăn pơlê tro lu\p tâi tâng, khu tơru\m cheăng [a\ khu pơkuâ khu tơru\m cheăng ôh tá ‘nâi pro ti lâi [a\ lo têa mâ tê.

            Tá hâi pêi, tá hâi chúa vế túa ki rơkê tơtro, laga mê xuân cho tơdroăng ki vâ chúa vế, cho vâ chúa vế túa ki rơkê tơtro: Tơdroăng akố drêng mơjiâng pro tơdrong ôh tá tơmiât troh tơdroăng ki kong prâi ôh tá tơniăn, ôh tá ‘nâi hdrối, nôkố khu ki păn ká dế ti tăng tíu ki khía ôh tá pê têi, têa tơniăn le\m vâ ‘măn tơdrong păn ká’’.

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng