VOV4.Xơ Đăng - Nôkố, a kong pơlê Gia Lai ai lối 468 rơpâu ha kong châ mơhá liăn ăm ngế rak ngăn kong, ăm mâu khu rak ngăn. Ki khât ăm hlo, luât mơhá hnoăng rak ngăn kong ăm mâu kuăn pơlê hiăng pro pơxúa tung tơdroăng rak ngăn kong a Gia Lai, kum kuăn pơlê pơ’lêh ki hmâ, pôi tá ko muih kong hdi tơnêi.

Tiô xing xoăng dêi pơlê Kon Chrah, tơdế khế 11/2021 kố, pôa Băk ƀă 2 rơpŏng kuăn pơlê ki ê rơtế ƀă kăn ƀô̆ Khu rak ngăn Kong rak kơnhŏng têa Hơra (cheăm Hơra, tơring ‘Mang Yang) lăm tí tăng ngăn tơnêi ki lối 950 ha kong châ pơcháu rak ngăn. Pôa Băk ăm ‘nâi, rêm rôh lăm tí tăng ngăn kô ton 2 hâi péa măng. Tâng hdrối nah, kuăn pơlê tung pơlê lăm tăng ko loăng kong vâ pro hngêi, lơ muih pêi chiâk; mê nôkố kuăn pơlê Kon Chrah kô rak kong, ƀă châ mơhá ăm 400 rơpâu liăn/ha/hơnăm.

Klâ xoăng iâ rêm rơpŏng ki rak ngăn rêm rơpŏng châ xo 9,5 rơtuh liăn môi hơnăm ing kơxô̆ liăn pơcháu rak vế ngăn kong. Kố cho kơxô̆ liăn tơniăn kum kuăn pơlê ‘mâi hơ’lêh tơdroăng rêh ối. Pôa Băk ăm ‘nâi:

“Tung pơlê, ngin xuân hnê tối hên. Kong tơnêi têa pơcháu ăm ngin ngăn, mê pơlê ôh tá chiâng ko muih kong, ôh tá chiâng chôu muih chiâk deăng hmâng vâ. tâng châ hlo ko muih kong pêi chiâk, ngin tối tơbleăng ăm kơ koan. 6 khế, tơnêi têa ăm liăn môi hdroh, mê ngin xuân kơdroh há ki  kơ klêa, xăm kơtiê’’.

Pôa Nguyễn Văn Chín, Ngế pơkuâ Rak Ngăn kong rak kơnhŏng têa cheăm Hơra, tơring ‘Mang Yang ăm ‘nâi, tâi tâng tơnêi kong tíu pêi cheăng châ kring vế ƀă lối 13 rơpâu 800, tung mê ai lối 10 rơpâu 400 ha kong ki chiâng xêh. Kong a kố ai rak loăng, hên túa loăng ki kơnâ. Kong achê troăng kân 19, achê ƀă chiâk deăng dêi kuăn pơlê mê tơdroăng rak ngăn kong kô ai rôh ki trâm hên tơdroăng xơpá.

Kuăn pơlê tơrŭm ƀă kăn ƀô̆ rak ngăn kong pêi hnoăng cheăng lăm séa ngăn , rak ngăn kong đi đo

Laga, ing xo hoăng pơcháu rak ngăn lối 6 rơpâu 400 ha kong ăm 376 rơpŏng kuăn pơlê rak ngăn, ki hên cho mơngế Bơhnéa a 12 khu kuăn pơlê  ki rêh ối achê kong, mê ki tơ-brê dêi tơdroăng rak ngăn kong vâ mơdêk nhên.

‘’Tung tơdroăng rak ngăn ƀă vế kong, ngăn a kuăn pơlê cho ki xiâm. Má péa cho mơdêk hnoăng cheăng hnê tối, mơhnhôk; pêi pro tro hnoăng cheăng dêi mơngế ki pâ nhoăm tung kuăn pơlê vâ hnê tối, kuăn pơlê hlê plĕng. Hên hơnăm kố, tung tơring ngin ôh tá ai tơdroăng hdi tơnêi kong. Kong ngin rak ngăn  tơniăn. Ing rôh lăm séa ngăn, tí tăng ngăn tơnêi kong dêi ngin oh tá tro kơdroh’’.

Pôa Nguyễn Xuân Thưởng, Kăn xiâm phŏ râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, hơnăm 2021, kong pơlê Gia Lai ai lối 468 rơpâu 700 ha kong châ mơhá ăm khu rak ngăn kong. Tung kơxô̆ ki mê, ai 123 rơpâu ha kong châ pơcháu ăm lối 10 rơpâu 600 rơpŏng kuăn pơlê a mâu pơlê, ki hên cho mơngế Jarai, Bơhnéa rêh ối achê kong ki rak ngăn. Tơdroăng mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ai pơxúa kân khât ƀă kuăn pơlê a kong pơlê, xua kố cho kơxô̆ liăn ki tơniăn vâ kuăn pơlê rôe hdrê pêt, hdrê păn, tơmeăm xúa tung pêi chiâk, ‘no liăn pêi cheăng, rôe phon mơdêk ăm tơ-ƀrê tung pêi chiâk. Drêng tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê châ mơnhông tơ-ƀrê, mê kô kơdroh ki kơnôm to a kong, veăng rak ngăn kong:

‘’Lối 10 rơpâu 600 ngế kuăn pơlê rơtế mot tung kong kring gak rak ngăn kong, tâng ai mâu ki lâi ko ko muih pêi chiâk vâi kô rĕng châ ‘nâi. Tâi tâng mâu kuăn pơlê ki rêh ối achê kong, malối cho hdroâng kuăn ngo xuân châ xúa kơxô̆ liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Ing kơxô̆ liăn ki pêi lo mê, vâi hlo hnoăng cheăng ki pơxúa ‘na rak ngăn kong, kô ai tơ’nôm liăn, pêt tơmeăm khoăng pa kơdâm kong kân, pro kro mơdrŏng ing kong. Ki tơ-ƀrê gá môi tiah lâi nếo pơ’lêh ki hlê plĕng dêi kuăn pơlê’’.

Ing tơdroăng ăm hlo ai khât a Gia Lai mơhno ki tro dêi luât pơkâ mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong: tơdroăng rak ngăn kong vâ  châ tơ-ƀrê thế tơmâng a kuăn pơlê, pro ăm ki pơxuá ăm kuăn pơlê rêh ối hlối hmâ ƀă kong.

Nguyễn Thảo chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng