Rơpŏng pôa Ksor Bư (kuăn ngo Jarai) a pơlê Bi, cheăm tơkăng kong Ia O, kong pơlê Gia Lai ai lối 300 kơxu ƀă 3 sao loăng hôt. Pôa Bư ăm ‘nâi, to lâi hơnăm vêh ngi kố, tơdroăng rêh kâ ối dêi vâi krâ kuăn pơlê kơpong tơkăng kong kố hiăng pơhlêh khât. Châ tơdroăng tơmâng ngăn tŏng gum dêi Đảng ƀă Tơnêi têa, yă tê tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng to kơnâ, kuăn pơlê mơ-eăm pêi cheăng, mê tơdroăng rêh ối hiăng hlo mơnhông.

“Nôkố tơdroăng cheăng kâ pêi lo liăn dêi rơpŏng cho kơnôm ing tơdroăng ki pêt tơmeăm, ƀă 4 sao chiâk pêt loăng hôt ƀă dâng 300 xiâm loăng kơxu. Kơxô̆ liăn châ xo sap ing mâu hdrê kố hiăng gum rơpŏng rế hía rế tơniăn tơdroăng rêh kâ ối. Pakĭng mê, rơpŏng ối păn ro vâ ai liăn pêi lo tơ’nôm, hlối xo êak ro vâ rơvât ăm loăng kơxu ƀă loăng hôt, rế kơdĭng liăn roê phon rế mơdêk ki tơƀrê tung pêi tơmeăm. Ing mâu kơxô̆ liăn pêi lo kố, rơpŏng ai liăn ngân vâ hrê rêm hâi, ăm kuăn ‘nĕng hriâm tâp”.

Hiăng 70 hơnăm, pôa Rah Lan Calan a pơlê Bi, cheăm tơkăng kong Ia O, kong pơlê Gia Lai xuân rơtế ƀă dêi kuăn cháu rak ngăn kơdrum kơphế, kơxu. Pôa Calan ăm ‘nâi, hiăng tơkâ luâ hên xơpá drêng roăng 8 ngế kuăn tung pơla rơpŏng ôh ti ai kli klâi. Nôkố, ƀă kơxô̆ liăn pêi lo rêm hơnăm lối 200 rơtuh, pôa Calan hiăng hmiân tuăn tối ‘na môi rôh hơngui ai tŭm tơmeăm tâ, ‘na mâu kuăn ‘nĕng hiăng kân ƀă pơlê cheăm hiăng pơhlêh rêm hâi.

“Tung pơlê, vâi krâ nhŏng o kuăn pơlê châ Tơnêi têa tơmâng ngăn, tŏng gum, malối cho ƀă mâu rơpŏng kơtiê ƀă rơpŏng vâ chê kơtiê. Krê rơpŏng á, kơnôm ing tơdroăng mơ-eăm pêi chiâk, kơhnâ mơnhông pêt kơphế, pêt tiu, pêt loăng hôt mê tơdroăng rêh kâ ối rế hía rế chía tơniăn, pêi châ liăn chía hên, ôh tá xơpá môi tiah hdrối nah xếo. Ƀă mâu vâi kuăn ‘nĕng, maluâ tơdroăng rêh kâ ối ối hên xơpá la á đi đo mơ-eăm pro tơ’lêi hlâu tŏng gum vâ mâu vâi kuăn ‘nĕng cháu chái hmiân tuăn rêh kâ ối pêi cheăng ƀă rế hía rế tơniăn”.

Rơtế ƀă pơlê Bi, vâi krâ nhŏng o a pơlê Mít Chép, cheăm Ia O xuân mơnhông tơƀrê kơnôm ing pêt mâu hdrê pêt ton hơnăm môi tiah kơphế, kơxu. Malối, ƀă lối 120 ngế pêi cheăng tung thôn dế pêi cheăng a mâu tíu pêi cheăng mố đô̆i pro đông a kong pơlê, veăng tăng cheăng pêi ƀă pêi lo liăn tơniăn. Pôa Ksor Chu, Bí thư chi ƀô̆ hlối cho ngế pơkuâ thôn tối rơdêi troăng hơlâ tŏng gum dêi Đảng ƀă Tơnêi têa gá hiăng mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla a kơpong tơkăng kong. Pơlê ai vâ chê 360 rơpŏng, ki hên cho kuăn ngo Jarai la nôkố bu ối 17 rơpŏng kơtiê ƀă vâ chê kơtiê.

“Sap ing mâu troăng hơlâ tŏng gum, troăng hơlâ pơkâ pêi pro tơtro dêi Đảng ƀă Tơnêi têa tung tơdroăng ki tơmâng ngăn, tŏng gum kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo, malối cho kuăn ngo Jarai, tơdroăng rêh kâ ối dêi vâi krâ kuăn pơlê hiăng rế hía rế pơhlêh. Kăn pơkuâ xuân tŏng gum, pro tơ’lêi hlâu mơnhông cheăng kâ ing mâu túa pơkâ pêi pêt kơphế, kơxu, tiu; ƀă yă tê mâu tơmeăm hlo to kơnâ, malối cho yă kơphế, rế hía rế tơniăn. Pakĭng mê, kăn pơkuâ cheăm xuân po mâu lâm hnê ăm vâi krâ nhŏng o ‘na khoa hok kih thuât, xúa tung mâu rôh pêt tơmeăm vâ mơdêk ki lĕm, plâi kơtóu, mơdêk pêi lo liăn. Vâi krâ nhŏng o phiu ro khât ƀă mơnê tơdroăng tơmâng ngăn dêi Đảng ƀă Tơnêi têa ƀă tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê”.

Ƀă ivá rơdêi lối 300 ha kơphế, 1.200 ha loăng hôt, rơtế ƀă tơdroăng ki veăng gum dêi mâu kŏng ti kơxu ƀă mâu khu ngăn ‘na cheăng kâ, cheăng lêng 74, 75, 715, kuăn pơlê a kơpong tơkăng kong Ia O, kong pơlê Gia Lai hiăng hlo tơniăn ƀă ôh tá la lâi pơtê mơnhông. Ôh ti xê to mơnhông ‘na cheăng kâ, Ia O ối ó rơdêi tung pơhlêh kơxô̆. Maluâ cho cheăm kơpong hngế hngo ƀă lối 58% pơ’leăng mâ mơngế cho hdroâng kuăn ngo Jarai, la nôkố lối 90% hô sơ hiăng châ chêh ‘mot tung kơmăi.

Vâ pêi châ tơdroăng ki kố, cheăm hiăng mơhnhôk khu droh rơtăm ki pleăng dêi hnoăng troh rêm pơlê hnê kuăn pơlê xúa đĭnh danh điê̆n tưh VNeID ƀă yĭch vŭ trưk tuyê̆n. Jâ Hà Thị Hường, chuyên viên Tíu pêi cheăng cheăm Ia O ăm ‘nâi:

“Hngêi trăng, troăng prôk nôkố hiăng ai ai vâ tŭm, klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm châ tơdroăng tơmâng ngăn dêi râ kơpêng mê cheăm châ ‘no liăn roê mâu kế tơmeăm. Kăn ƀô̆ pơtối tơdah xo hô sơ ƀă gum kuăn pơlê. Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm kăn ƀô̆ mơ-eăm hên tâ nếo, pêi cheăng tá hâi dế, chêh pro hô sơ lối 90%, ai drêng ‘nâ châ troh 98%, 99% chêh pro klêi tro hâi khế pơkâ, chêh pro tŭm”.

Tung mâu hâi achê Têt Bính Ngọ, cheăng chêh pro hlá mơ-éa xuân châ cheăm malối tơmâng ngăn khât. Pôa Phan Đình Thắm, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ia O, kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi.

“Têt Lo hơnăm nếo, mâu tơdroăng tŏng gum rêh kâ ối pơlê pơla, mâu rơpŏng ki châ tơnêi têa tŏng gum, rơpŏng ki ai hnoăng, mâu rơpŏng kơtiê vâ chê kơtiê tung cheăm châ tơmâng ngăn tŏng gum ‘na mâu tơdroăng tŏng gum sap ing 300 troh 600 rơpâu liăn. Malối mâu kŏng an, mố đô̆i gâk tơkăng kong hiăng tơrŭm pro nhŏng o ƀă mâu thôn pơlê, hdroâng kuăn ngo ki xơpá a cheăm gum vâi krâ nhŏng o kơtiê kâ têt kơpong tơkăng kong ai môi rôh Têt phâi hơtôu tơkŭm vâ djâ ki pơxúa ‘na tơrŭm mâu cheăm tơkăng kong, cheăm kơtiê xơpá, kơpong hngế hngo tơrŭm krá tơniăn hiâm mơno pơla lêng ƀă kuăn pơlê xuân môi tiah pơla kăn ƀô̆ kăn pơkuâ ƀă kuăn pơlê akố”.

Rơnó Hơngui hiăng vêh a mâu chiâk deăng dêi cheăm Ia O. Kơxu dế mot tung rơnó tơruih hlá, lo hlá nếo, kơphế dế tơpo reăng hlo rơbông lĕm môi tiah rơkong tó rơ-eăng dêi vâi krâ kuăn pơlê a tíu tơkăng chiâng vâ hlo nhên môi rôh hơngui nếo – rôh hơngui dêi phâi hơtôu, dêi tơdroăng loi ƀă dêi tơdroăng tơrŭm krá tơniăn pơla Đảng, Tơnêi têa, khu lêng kring vế ƀă kuăn pơlê kơpong tíu tơkăng kong Gia Lai. Môi rơnó hơngui tơniăn lĕm dế tơdjâk troh a Tơnêi têa.