Rơpo\ng ngoh Ngứp cho môi tung mâu rơpo\ng kơtiê má môi a pơlê Đê Bơ Tưk, cheăm Đak Jơ Ta, tơring ‘Mang Yang. ‘Nâi troh [ă kơxo# liăn ăm mung ai 25 rơtuh liăn, tung pơla 15 hơnăm, [ă kơlo laih rơpâ ai 3%/hơnăm vâ mâu ngế kơtiê mơjiâng pro hngêi ối, ngoh Ngứp hiăng tơpui [ă tôh mung liăn dêi pơlê vâ mung. Laga, ngoh châ tối tơbleăng, Vi [an hnê ngăn cheăm tá hâi teăm ‘mot tơ’nôm rơpo\ng ngoh tung inâi mâu rơpo\ng kơtiê, mê ôh tá châ mung.

Ôh tá châ mung liăn pro hngêi, rơpo\ng ngoh Ngứp athế ối tung hngêi ki hiăng tơ’nhiê.

Klêi kơ’nâi, sap ing hơnăm 2016 troh nôkố, rơpo\ng ai 4 ngế xuân athế dế ối tung hngêi ki drêng kong tôu gá tôu khât, drêng kong mê gá xhi kơchoh tâi, pâ ối dêi mâu nho\ng o tung pơlê. Ngoh Ngứp khéa hơ’nêng tối:

‘’Rôh kong mê mê gá kơchoh tâi, tôl ki hiăng tơ’nhiê gá kơneăng tâ, kơđin tơ’nhiê tơ’nhe#ng tâi. Xua á ôh tá hlá mơéa mơnhên rơpo\ng kơtiê, vâi ôh tá ăm á mung. Tâng mung mê athế mơdrếo liăn laih hên, ai hlá mơéa mơnhên rơpo\ng kơtiê gá chía hlâu tâ. Mơnhên rơpo\ng kơtiê nếo pro, la xuân ối tung cheăm’’.

Tung pơla rơpo\ng kơtiê ‘nâi tơdroăng la ôh tá châ mung liăn mê ai hên rơpo\ng ki ê ôh tá ‘nâi tơdroăng vâ mung. Nâ Đinh Thị Ban, ngế tung rơpo\ng kơtiê a pơlê Bông Pim, cheăm Đak Jơ Ta, ăm ‘nâi, nâ tá hâi la lâi châ tối tơbleăng ‘na tơdroăng ki mâu ngế kơtiê ki ai hlá mơéa mơnhên châ mung liăn vâ pro hngêi.

Nâ Đinh Thị Ban (ếo prăng) ôh tá châ tâng tối tơbleăng ‘na kơxo# liăn ăm mung kum mâu kơtiê pro hngêi 

Xua mê, apoăng hơnăm 2017, drêng hbrâ vâ rơnêh kuăn má 2, kal ai môi toăng hngêi ối tơniăn, nâ Ban hiăng thế mung 20 rơtuh liăn dêi mâu rơpo\ng mơdro\ng tung pơlê, [ă laih mơdrếo gá kơnâ khât:

‘’Mung liăn pro hngêi mê kăn pơkuâ thôn ôh tá tối tơbleăng. Ôh tá ‘nâi pro môi tiah lâi mê athế lăm mung xo liăn ing mâu rơpo\ng ki ê. 20 rptuh, rêm hơnăm mơdrếo troh 4 rơtuh liăn liah. Á xuân ‘nâi mung tiah mê laih gá kơnâ khât, la vâi ăm pin mung môi tiah hiăng mơnê khât. Rơnó lâk pôm, á xo 1 troh 2 rơxế vâ mơdrếo ăm vâi. Mơdrếo ah, mê mung nếo vâ roê phái kâ. Rơnó tơpăng mê á lăm tăng vâ tê roê phái’’.

Bông Pim [ă Đê Bơ Tưk cho 2 rơpo\ng kơtiê má môi dêi cheăm kơpong 3 Đak Ja Ta. A kố, ai lối chât toăng hngêi ki xhi kơchoh, ôh tá tơniăn. Laga, tung inâi mâu rơpo\ng châ mung liăn ‘mêng hngêi lơ pro ki nếo, ôh tá ai inâi mâu rơpo\ng ki kố.

Tối ‘na tơdroăng ki ôh tá ai mâu ngế ki châ mung, pôa Phạm Đức Minh, kăn pơkuâ [ơrô ăm mung liăn, Hngêi rak liăn to\ng kum rêh ối pơlê pơla ki ai tíu cheăng a tơring ‘Mang Yang ăm ‘nâi, peăng hngêi rak liăn ôh tá ai rôh séa ngăn ki lâi vâ mơnhên tối mâu rơpo\ng kơtiê ki ai tơdroăng rơhêng vâ mung liăn. Séa ngăn, rah xo, chêh inâi rơpo\ng kơtiê ki ai tơdroăng rơhêng vâ mung liăn gá châ pơcháu ăm khu pơkuâ ngăn cheăm. Xua mê, tơdroăng ki ôh tá chêh inâi mâu rơpo\ng kơtiê cho xua kăn [o# cheăm tá hâi séa ngăn nhên. Thăm nếo, hên rơpo\ng hiăng ối tung inâi mung, la xua khu pơkuâ ngăn cheăm hrá tung tơdroăng ki mơnhên tối, séa ngăn mê hiăng ôh tá châ ‘no liăn ăm mung. Ki khât gá, troh nôkố, tơring ‘Mang Yang bu nếo  mơ’no liăn ăm 13/154 rơpo\ng kơtiê mung tiô tơdroăng pơkuâ. Pôa Phạm Đức Minh ăm ‘nâi:

‘’A thôn a khu pơkuâ ngăn kuăn pơlê thôn to\ng kum kuăn pơlê pro hngêi, la tối tơbleăng hrá mê hngêi rak liăn ôh tá ai tu\m liăn vâ ăm mung. Hơnăm nah 30 toăng hngêi, bu ăm mung châ 8 toăng. Hngêi rak liăn tơvâ a tíu cho cheăm hrá tối tơbleăng. Cheăm mơjiâng tơdroăng pơkâ, pơtroh ăm kong pơlê k^ pơkâ [ă tối tơbleăng troh ăm hngêi rak liăn ăm mung. Hngêi rak liăn ôh tá lăm séa ngăn, mê klêi kơ’nâi ai inâi mê hngêi rak liăn pơxiâm séa ngăn’’.

Troh nôkố, tơdroăng ki tối tơbleăng tơdroăng pơkâ 33 dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh ‘na Troăng hơlâ to\ng kum hngêi ối ăm mâu ngế kơtiê hneăng hơnăm 2015 – 2020 hiăng lối tơdế hơnăm, la lâp kong pơlê Gia Lai ‘no ăm mung châ 940/2238 ngế, tơkéa vâ tối bu nếo châ 1/5 tung kơxo# pơkâ. Ki rơhêng vâ tối, mâu tơring ki ai kơxo# liăn ‘no ăm mung iâ mê cho mâu tơring ki ai rơpo\ng kơtiê hên môi tiah ‘Mang Yang, Đak Đoa, Krông Pa, Phú Thiện. Pôa Nguyễn Hữu Mặc, kăn pơkuâ [ơrô ngăn cheăng pêi mố đo#i tro [ă rêh ối pơlê pơla tơring ‘Mang Yang tối tiah kố, pák^ng khu pơkuâ ngăn cheăm pêi cheăng, ôh tá tối tơbleăng tro kơxo# rơpo\ng kơtiê, mê kơlo ki ăm mung bu 25 rơtuh liăn xuân cho môi tơdroăng ki hrá:

‘’25 rơtuh mê tá hâi bê vâ pro hngêi. Kơxo# liăn gá iâ khât, ôh tá chiâng pêi tơdroăng mê vâi ôh tá mung. Rơpo\ng kơtiê ôh tá kơxo# liăn tơ’nôm, vâ pro châ môi toăng hngêi ki le\m. Mung 40 – 50 rơtuh, rơpo\ng kơtiê ối ‘no dêi troh 3 troh 10 rơtuh mê nếo chiâng vâ pro’’.

Pơkâ kơxo# 33 cho môi troăng hơlâ ki rơkê ple\ng xua ôh ti xê kum mâu kơtiê ai tơdroăng ki vâ mơdêk ki dâi le\m tung rêh ối, mê ối ăm 2 tơdroăng ki xiâm cho tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa ‘na kơdroh kơtiê [a\ mơjiâng thôn pơlê nếo. Tâng ôh tá ai tơdroăng ki ‘mâi rơnêu tơdrêng mâu tơdroăng ki dế trâm, troăng hơlâ ki rơkê ple\ng kố ôh tá kâi troh [ă hên rơpo\ng kơtiê a mâu pơlê, cheăm.

Nguyễn Thảo chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng