VOV4.Xơ Đăng - Hơnăm 2021, pơreăng COVID-19 pơtối tơdjâk ó troh tơdroăng ki hnê ƀă hriâm dêi kơvâ ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngoâ rơkê tung lâp tơnêi têa. Hên thái cô, hok tro pơreăng COVID-19, mâu hngêi trung hriâm athế klĭng péa mơdât, klâ krê tá thái cô, hok tro a hngêi ƀă hên tơdroăng ki ê. Ƀă hnoăng cheăng rak tơniăn hnoăng ki châ hriâm tâp, mâu thái cô, khu ki rak ngăn, hok tro rêm râ, nôu pâ mâu vâi hok tro ƀă hên ki ê hiăng mơ-eăm ôh tá tơbrê tơbrêh vâ hơ’lêh ƀă hmâ ƀă tơdroăng hnê hriâm rơkê tung pơla tơdroăng ki nếo, rak tơniăn ivá.

Tung pơla “hơ’lêh vâ hmâ” tung hnê ƀă hriâm hiăng mơhno hên tơdroăng ki ôh tá tơniăn, kơvâ ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngoâ rơkê pơkâ, tơmâng ƀă ai hên tơdroăng ‘mâi rơnêu tơtro ƀă tơdroăng ki ai khât, pơlê pơla tơdjuôm ivá tŏng kum pêi klêi hnoăng cheăng hơnăm hriâm ƀă rak tơniăn ki rơkê plĕng tung hnê hriâm.

Cho hơnăm má 2 tâi tâng kơvâ cheăng hnê ƀă hriâm tung pơla dế ai pơreăng tâ tú ó hên tâ tâng vâ pơchông ƀă hơnăm 2020. Hên kong pơlê pêi pro klâ kơtăn pơlê pơla ton hâi, hên hngêi trung hriâm châ mơjiâng pro kơpong klâ krê, pơlât. Mâu thái cô, hok tro ki tâ COVID-19... pro tâ tú, ôh tá tơniăn ăm hok tro ƀă nôu pâ hok tro. Laga, ƀă tơdroăng mơ-eăm ôh tá xê xua pơreăng mê tơdroăng hok tro oh tá châ “hriâm’’, kơvâ ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê tung lâp tơnêi têa hiăng hbrâ tơkŭm hnê hriâm ƀă hriâm hên túa, mê cho: hriâm tơdrêng, hriâm tiô troăng hyôh Internet, hriâm ing um tơvi, lơ pơcháu ƀai ăm pro a hngêi.

Malối cho tơnêi têa hiăng pêi klêi péa rôh tơ’noăng mơgêi hriâm râ má pái phôh thong hơnăm 2021 ƀă mơgêi hơnăm hriâm 2020 - 2021 tung tuăn hlối sôk hlối tô tuăn dêi rơtuh ngế hok tro, nôu pâ hok tro tung lâp tơnêi têa:

“Mâu nôu pâ ƀă mâu kuăn ‘nĕng xuân ai tơdroăng tô tuăn xua ki khât gá tung pơla hdrối kô nah mâu kuăn ‘nĕng ôh tá châ lăm hriâm hên a hngêi trung, la mâu kuăn ‘nĕng hiăng hmâ, xuân ‘nâi mơ-eăm, xuân mơ-eăm hriâm. Nôu pâ thế tơmâng ngăn dêi kuăn hên tâ ăm mâu kuăn ‘nĕng, tiô ngăn dêi kuăn ‘nĕng”. 

Mot hơnăm nếo 2021-2022, tơdroăng hbrâ dêi kơvâ ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê, mâu kăn kong pơlê pơtối mơdêk rak vế, vâ tơniăn tơ-ƀrê tung hnê hriâm ăm tro má môi. Tiê̆n sih Vũ Thu Hương, ngế pơkuâ ngăn hnê hriâm tối: Mâu kong pơlê ki hriâm online tơdroăng hriâm hiăng hbrâ rơnáu hên tâ. Tâng môi tiah hơnăm nah mê môi tiah vâ hnê pơtih ƀă hnê tiô hâi khế hriâm dêi hơnăm.

Hơnăm kố, tŭm tơdroăng cheăng hiăng châ hbrâ, ing tơdroăng pơkâ leh pơxiâm hriâm hơnăm nếo, pơkâ hriâm, pơkâ séa ngăn, tối nhên xuân môi tiah mâu tơdroăng pêi cheăng hnê hriâm tung hơnăm xuân châ mâu hngêi trung pêi tro. Mâu kong pơlê ki ‘nâ oh tá ai tơdroăng klâi xuân chiâng ăm mâu hok tro lăm hriâm a hngêi trung, ôh tá hnê kơtâu tiô pơkâ dêi hơnăm hriâm tơchoâm dêi tơnêi têa, mê pêi pro tro tiô túa dêi kong pơlê tơring  cheăm tơná.

Vâ pơtối hnê ƀă hriâm tung pơla dế ai pơreăng COVID-19 tâ tú rơ-iô, kơvâ ngăn hnê hriâm - ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê hiăng ai mâu pơkâ tro ‘na kơdroăng pro kơdroh tơdroăng hnê, hnê mơhno, pơkâ ‘na tơkŭm po hnê hriâm tơtro ƀă tung tơkŭm po tơ’noăng mơgêi hriâm râ má pái phôh thong... Ing mê, rêm kong pơlê xuân mơjiâng troăng rơhlâ hnê ƀă hriâm ăm mâu hok tro tơrêm khô̆i, ai tiô tơdroăng púi vâ hriâm dêi tâi tâng hok tro kơpong tơniăn ƀă hok tro ki F0, lơ dế klâ krê.

Kong pơlê Bắc Giang cho kong pơlê ki apoăng tơ tơkŭm po lâm hnê hriâm tơdrêng. A lâm hriâm mê, mâu hok tro hriâm tiô troăng hyôh Internet kô châ tơdjêp ƀă lâm dế hriâm a hngêi trung ing môi camera châ hbrâ krâ ‘măn a lâm hriâm. Jâ Huỳnh Thị Hòa Bình, Ngế pơkuâ hngêi trung râ má pái phôh thong Lạng Giang kơxô̆ 1 ăm ‘nâi:

“Ngin xing xoăng rêm khô̆i lâm kô ai môi veăng hriâm tơdjêp ƀă Microsoft Team ƀă pơ’lêh troăng link chôu hriâm mê ăm mâu hok tro a hngêi. Ki phá dêi lâm hriâm tơdrêng ki hngêi trung tơkŭm po cho hok tro châ hriâm tơdrêng a hngêi trung lơ hriâm tiô troăng hyôh Internet xuân châ vâ tơmâng tơpui ƀă thái cô hnê. Mâu vâi o hriâm ing phần mềm Microsoft Team mê tơmâng tơpui ƀă thái cô ing kơmăi tính, mâu vâi o xuân môi tiah veăng hriâm môi tiah hmâ dêi chôu hriâm ki mê. Tung pơla ai pơreăng COVID-19 ối tâ tú rơ-iô mê cho môi troăng hnê ki tơ-ƀrê vâ mâu vâi o hok tro pôi tá châ pơtê tơdroăng hriâm”.

Tiô Ngế xiâm ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê Nguyễn Kim Sơn, hbrâ mơdât ƀă pơreăng tung hơnăm 2021 ăm hlo, ki tơxâng hâk ro má môi cho mơ-eăm, kơhnâ khât dêi lối 1 rơtuh ngế thái cô, mâu kăn ƀô̆ rak ngăn. Tơdroăng tung ƀai hriâm ton la tơdroăng ‘na hriâm tâp gá nếo, túa hnê hriâm nếo há khŏm thế mâu thái cô thế pơ’lêh hriăn plĕng, xúa hên tơmeăm khoăng kum ‘na hnê tiô troăng hyôh Internet vâ hnê mâu ƀai ăm mâu hok tro hriâm hmâng hlê tơ-ƀrê má môi.

Pơ’lêh nếo, hriăn plĕng ki nếo hmâ ƀeăng rơkê, la hên mâu hngêi trung hâi pro tơniăn ‘na hngêi trung, kơbăng tăng tơmeăm khoăng ‘na kŏng ngê̆ vâ hnê hriâm tơdrêng tiô troăng hyôh internet. hên hok tro a kơpong hngế hngo, tơdroăng rêh ối pá puât hâi ai tơmeăm vâ hriâm tơdrêng tiô troăng hyôh Internet. Ki tơ-ƀrê dêi tơdroăng hnê ƀă hriâm pơla mâu kong pơlê tơring cheăm hâi tơdâng tơ’mô xua ối xúa hên tơdroăng hnê pơrá phá dêi rơpó.

Malối, tơdroăng hok tro pơtối pơ’lêh pơla túa hnê hriâm ƀă hriâm tơdrêng tiô troăng hyôh Internet tung ton khế hiăng pro xêk xêng tung tuăn ngôa dêi vâi o, môi tiah: vâi chiâng rơlâi rơlo, tô tuăn, ôh tá châ tơpui ƀă kô ƀă vâi pú, chiâng ôh tá ai pú hmâ.

Mâu tơdroăng tơvâ tơvân, u ối tung hnê ƀă hriâm hơnăm 2021 hiăng châ Chin phuh, kơvâ cheăng hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê, rêh ối pơlê pơla ‘nâi ƀă dế choâ lâng ai troăng rơhlâ tơkâ luâ xơpá. Tung mê, pêi tơdroăng “Hyôh ƀă Kơmăi ăm o”, mâu kong pơlê hiăng hnê mơhnhôk veăng tơlo ƀă diâp ăm hrĭng rơpâu tơmeăm hriâm tiô troăng hyôh ƀă sim 4G kum tê kơtê hyôh hrik Internet ăm mâu hok tro kơtiê xơpá, ki hâi ai tơmeăm vâ hrik hyôh Internet. Ngế xiâm ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê Nguyễn Kim Sơn ăm ‘nâi, kô pơtối ai mâu tơdroăng ‘mâi rơnêu, vâ tơdroăng hnê ƀă hriâm tung hơnăm 2022 tơ-ƀrê tâ:

“Luâ pái hdrôh ‘mâi hơ’lêh, ‘mâi rơnêu chêh ‘nâng ‘nâi ăm hlo tá tơdroăng hnê ƀă hriâm xuân kal thế ai mâu rôh séa ngăn pơtối, tá a tơdroăng, túa hnê, tơdroăng tơkŭm po ƀă xuân cho rôh vâ pin thế vêh ngăn nếo tâi tâng tơdroăng kal kí ƀă kơvâ, ing khu xiâm troh mâu hngêi trung hriâm, vâ khu rak ngăn mê mơdêk hnoăng cheăng hbrâ ví tâng lơ ai tơdroăng ôh tá tro”.

Pêi pro tiô “hmâ rơkê ƀĕng, tơniăn” kơvâ ngăn hnê hriâm ƀă hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê vâ tối hiăng pêi tro tiô troăng rơhlâ dêi Chin phuh mê cho rak tơniăn hnoăng châ hriâm dêi tâi tâng mâu hok tro. Ƀă tơdroăng “tâi tâng mâu hok tro pâ nhoăm”. Lối 1 rơtuh thái cô, ƀă mâu kăn ƀô̆ rak ngăn hnê hriâm tung lâp tơnêi têa dế pơtối tơkâ luâ tơdroăng pá, vâ tâi tâng mâu hok tro xuân châ hriâm tơniăn tơ-brê, kơdroh ki ôh tá tơƀrê iâ má môi xua tơdjâk dêi pơreăng COVID-19 troh tơdroăng hriâm tâp dêi vâi o.

Minh Hường- Ban thời sự

Gương tơplôu ƀă tơbleăng