VOV4.Sêdang - Tơdroăng tơbleăng, pêi pro tơ-ƀrê luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong cho hdró tơdroăng pêi pro ƀă kơvâ rak ngăn kong, pro luât pơkâ ‘na liăn ngân ki nếo, krá tơniăn, kơdroh hngăm hngo ‘na liăn ngân tơnêi têa veăng ‘no hnoăng pêi tơdroăng kal kring vế ƀă mơnhông mơdêk krá tơniăn tơmeăm, kong kế Kon Tum. Kố cho tơdroăng tối dêi Vi ƀan kong pơlê Kon Tum a Hneăng hôp mơgêi 10 hơnăm pêi pro tiô pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, pêt kong teăng a tung kong pơlê tơrŭm ƀă leh tơbâ 10 hơnăm mơjiâng Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum.

Tơdroăng pơchuât a hâi pơxiâm po hneăng hôp, pôa Nguyễn Hữu Tháp,  Kăn xiâm phŏ hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Kon Tum, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong rak ngăn Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê tối nhên, luâ 10 hơnăm pêi pro, sap ing hơnăm 2011-2020, mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong hiăng chiâng môi luât pơkâ ki kân ai tiô púi vâ dêi rêm râ mâu kăn, mâu kơ koan, khu tơrŭm, mâu ngế môi tuăn veăng kum pêi pro, kuăn pơlê pêi pro kơhnâ khât luât pơkâ tŏng kum rĕng châ xúa tung tơdroăng rêh ối ƀă châ pêi pro tro tơdroăng vâ tơdroăng mơhá liăn rak ngăn kong cho môi tung mâu tơdroăng ki tơ-ƀrê dêi kơvâ pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê.

Pôa Nguyễn Hữu Tháp, tối:

“Vi ƀan kong pơlê tơkŭm po hneăng hôp 10 hơnăm tiô tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong vâ tối tung tơdroăng tơrŭm tơkŭm pêi pro tiô luât pơkâ tŏng kum. Mâu tơdroăng hiăng châ pêi pro, kơdroh, u ối, xiâm ing mê ai mâu tơdroăng pâ thế, troăng rơhlâ mơnhông mơdêk pơla 10 hơnăm troh 2021- 2030.

A Hneăng hôp mê pâ thế  mâu kăn mâu tíu pêi cheăng, kơvâ cheăng, kăn hnê ngăn Vi ƀan mâu tơring, pơlê kong kơdrâm, mâu tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn kong, mâu tíu pêi cheăng xúa hyôh kong prâi tơkŭm tí tăng ‘nâi plĕng ƀă tơpui tơno mâu troăng rơhlâ vâ pêi pro tiô luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ƀă pêt kong pơ’lêh hâi rế ton rế tro tâ kơdroh iâ ki u ối, ki ôh tá tro”.

Luâ 10 hơnăm pêi pro tiô pơkâ mơhá rak liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum châ xo tâi tâng kơxô̆ liăn lối 1.900 rơtal liăn. Liăn ngân vâ chê 1.800 rơtal liăn mơhá ăm mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong cho tơkŭm, rơpŏng hngêi, mâu ngế, kuăn pơlê a mâu thôn Tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong ƀă Vi ƀan rêm râ châ Tơnêi têa pơcháu hnoăng rak ngăn kong. Xiâm liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong veăng kring vế 384 rơpâu ha kong ki rak ngăn mơhá liăn, châ 67% tơnêi kong dêi kong pơlê oh tá riân tơnêi pêt kơxu, ƀă mâu loăng kong ki ê.

‘Na pêt kong pơ’lêh, 7 hơnăm hdrối, kong pơlê Kon Tum pêt châ lối 2.200 ha kong ƀă kum ăm kuăn pơlê pêt châ lối 647 ha kong xúa pêi pro tơmeăm. Pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum tối, luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong rế châ xúa tung rêh ối ƀă ai hnoăng ki kal ƀă kơvâ râk ngăn loăng kong dêi kong pơlê:

“Ing kơxô̆ liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong hiăng tah ki xơpá ‘na liăn ngân ăm kơvâ rak ngăn kong vâ ’no liăn ăm tơdroăng rak ngăn, Ƀă mơnhông pêt kong tối tơchâm tung kong pơlê, malối cho mâu kŏng ti rak ngăn kong ki ai liăn vâ pơtối rak ngăn tung pơla tí tăng ngăn kong ki chiâng xêh, tơdroăng pêi chiâk, tê mơdró trâm hên xơpá. Pơtối rak ki tơniăn ƀă rế ton rế po rơdâ mâu kơxô̆ liăn châ xo ing liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong vâ ‘no liăn pêi cheăng rak ngăn kong ƀă mơnhông pêt kong tung kong pơlê.

Mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong cho mâu kăn tơring cheăm tơkâ luâ xơpá ‘na ôh tá tĭm liăn ngân, hiăng hbrâ liăn ngân rêm hơnăm tơbleăng mâu tơdroăng pêi pro ăm tơdroăng rak ngăn mơnhông pêt kong, veăng pro tơniăn tơnêi kong ai tá kơxô̆ tơnêi kong nôkố ai tá kơxô̆, ki tơ-ƀrê ƀă mơnhông pêt kong tối nếo. Tơdroăng rêh ối dêi kăn ƀô̆ kŏng nhân, mâu ngế veăng rak ngăn kong châ pơ’lêh tơ-ƀrê , hmiân tuăn pêi cheăng ƀă rak ngăn kong”.

Tơdrêng ƀă hnoăng châ pêi pro, a hneăng hôp mơgêi 10 hơnăm pêi pro tiô troăng rơhlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, pêt kong hơ’lêh a kong pơlê tơrŭm ƀă leh tơbâ 10 hơnăm mơjiâng Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong, mâu tơdroăng tối tơdrăng mơhno mâu tơdroăng ki hâi pêi pro, ki pro hâi teăm tro thế mơ-eăm ‘mâi rơnêu, tơkâ luâ xơpá vâ pơtối rak vế pêi pro tro tâ nếo hlối tơ-ƀrê dêi luât pơkâ, mê cho:  xuân ối ai tơdroăng chêh tối oh tá tro, hrá nâp liăn dêi mâu tíu pêi cheăng ki xúa hnoăng liăn mơhá rak ngăn kong; Ai mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong hâi ‘nâi nhên ƀă xo liăn ăm dêi hnoăng mơhá rak ngăn kong ăm mâu rơpŏng hngêi, mâu ngế, kuăn pơlê a mâu thôn ki xo rak ngăn kong teăm tơdrêng…

Tối mơgêi a hneăng hôp, pôa Nguyễn Hữu Tháp, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Kon Tum, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong rak ngăn Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê mâu troăng rơhlâ ki tơkâ luâ xơpá mâu tơdroăng tơvâ tơvân ki u ối tung pêi pro tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, tung mê malối tối nhên cho hnoăng cheăng dêi Kơvâ ngăn pêi chiâk deăng rơtế ƀă Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê:

‘’Khu xiâm ngăn pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơrŭm ƀă Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong, mâu tíu pêi cheăng ki tơdjâk troh pơtối hnê mâu tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn kong pêi pro tro pơkâ. Pêi tro tơdroăng séa ngăn rak ngăn, xúa liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong dêi mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong ki ai khu pú hên. Tơbleăng tơdroăng séa ngăn, lăm ngăn tơdroăng pêt kong pơ’lêh a kong pơlê.

Khu xiâm rak ngăn Kong tơrŭm ƀă mâu tíu pêi cheăng ki tơdjâk troh ai pơkâ pơxâu mâu khu tơrŭm cheăng, mâu ngế, mâu tíu pêi cheăng ôh tá vâ pêi pro tơdroăng ki kĭ tung hlá mơ-éa tơhrâ cho hlá mơ-éa hợp đồng ki mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, chêh inâi nâp liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tiô pơkâ ƀă mâu ngế pơkuâ rak kong cho mâu tôh tơrŭm cheăng dêi tơnêi têa ăm, la ôh tá vâ ăm tŭm, ăm ôh tá tro hâi pơkâ thế ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong ăm kuăn pơlê ki xo rak ngăn kong’’.

Ƀă tơdroăng pêi tơ-ƀrê Luât pơkâ mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong, drêng troh leh tơbâ 10 hơnăm mơjiâng, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hâk ro châ tơdah xo hlá Cờ tơ’noăng dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh diâp ăm khu pú hên hiăng ai hnoăng pêi cheăng kơhnâ, tung tŭm tơdroăng cheăng pơkuâ djâ mơhnhôk tơ’noăng pâ nhoăm tơnêi têa dêi kong pơlê Kon Tum hơnăm 2020.

Rôh kố Kăn xiâm hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Kon Tum xuân diâp ăm ƀâng khĕn kơdeăn ăm 3 khu pú hên, 5 ngế, 12 thôn, 6 rơpŏng kuăn pơlê ki ai hnoăng pêi cheăng kơhnâ rơkê tung tơdroăng pêi pro tiô luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ƀă pêt kong a tung kong pơlê tung 10 hơnăm hdrối.

A hneăng hôp mơgêi 10 hơnăm pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong, pêt kong ki nếo tung ƀăng kong ki ôh tá dâi lĕm tung kong pơlê, hlối leh tơbâ 10 hơnăm mơjiâng Kơxô̆ liăn rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum, pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong hiăng tiâ tơdrêng mâu tơdroăng rơhêng vâ ‘nâi plĕng dêi mâu kăn teăng mâ tơdjâk tơdroăng cheăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong.

-‘Na tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong ối hrá, pôa Hồ Thanh Hoàng tiâ môi tiah kơ’nâi kố:

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong mê cho thế châ xo kơxô̆ liăn mê nếo mơhá. Tung hơnăm ngin châ xo kơxô̆ liăn rak ngăn kong pơrá ăm mâu khu pơkuâ kong xo hdrối pro 2 xôh, kơ’nâi mê cho mơgêi hơnăm drêng ai tơdroăng séa mơnhên ƀăng kong, mê cho mơnhên ƀăng kong ƀă mơnhên kơxô̆ liăn dêi rêm khu pơkuâ kong ƀă mơhá ăm mâu khu pơkuâ kong. Sap hơnăm 2015 troh nôkố cho ối tung hnoăng cheăng dêi amê tá hâi la lâi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum chêl hrá, pơrá rĕng tâ lơ tro tiô pơkâ dêi luât.

Tơdroăng kố hiăng châ khu xêo tơmeăm Tơnêi têa, Khu séa ngăn Chin phuh ƀă mâu khu râ kăn séa ngăn. Klêi kơ’nâi séa ngăn mê tơdroăng xêo tơmeăm mê mơhno tơdroăng kố. Gá ối tung ‘na pơkâ troăng hơlâ dêi Tơnêi têa tung hơnăm bu ăm xo hdrối, mơ’nui hơnăm drêng ai tơdroăng séa mơnhên ngăn, ai ƀăng kong ki nhên rêm kơpong mê nếo mơnhên ƀă chêl kơxô̆ liăn ăm mâu khu pơkuâ rak ngăn kong.

Tơdroăng mơhá liăn ăm mâu khu pơkuâ kong tiô pơkâ dêi luât cho hdrối hâi lơ 1/5 dêi hơnăm kơ’nâi laga tiah hmâ pái khế apoăng hơnăm cho Khu pơkuâ kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng tơbleăng ƀă hiăng mơhá liăn ăm mâu khu pơkuâ kong’’.

‘Na tơdroăng po rơdâ mâu troăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong, pôa Hồ Thanh Hoàng tối ăm ‘nâi:

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tiô pơkâ dêi Chin phuh mê ai 5 troăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong ƀă ngăn tiô tơdroăng dêi pơlê mê ngin xuân hiăng tơbleăng ăm Vi ƀan kong pơlê pơkâ mâu ngế thế mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong cho a Pơkâ kơxô̆ 482, hâi lơ 14/5/2019 ƀă Pơkâ kơxô̆ 487 hâi lơ 15/5/2019 kĭ mâu ngế thế mơhá, kĭ inâi mâu tíu thế mơhá. Tiah mê, tung kong pơlê Kon Tum nôkố ai 3 troăng mơhá hnoăng rak ngăn kong, mê cho tơdroăng tơnêi tâp kơđu têa kroăng, long têa, têa plông vâ kum tung mơnhông pêi long têa hngêi kơmăi on tơhrik cho má môi, xo kơxô̆ liăn ing mâu hngêi kơmăi on tơhrik.

Má péa, cho xo liăn ing mâu tíu chuâ têa krúa. Má pái cho xo liăn ing mâu hngêi kơmăi mơjiâng kơmăi kơmok ai xúa têa ing kơnhŏng têa, ki ê cho mâu tơdroăng ki ê tung pơlê pơla, pin xuân ôh tá mơnhông pêi kâ. Ƀă tối tơdjuôm khu tê mơdró tung kong pơlê ki kŭn xuân thế mơhnhôk vâi pêi kâ – tê mơdró xua mê cho Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê tá hâi tơbleăng ăm Vi ƀan kong pơlê xo hnoăng liăn ki kố môi tiah tơdroăng liăn tê mơdró ôm hyô.

Ôm hyô kong pơlê Kon Tum xuân ối kŭn mê 1% pêi lo liăn dêi ôm hyô, ôm hyô ai tơdjâk troh kong tê, ƀă ôm hyô ôh tá tơdjâk troh kong mê ôh tá xo kơxô̆ liăn kố. Ki kố cho kŭn xua mê tá hâi tơbleăng vâ xo hnoăng liăn. Xua mê tơdroăng po rơdâ tíu xo liăn tối ăm pó cho Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê hiăng tơbleăng ăm Vi ƀan kong pơlê cho po rơdâ tíu xo kơxô̆ liăn ăm i hên tiô ivá dêi kong pơlê.

Ê! Xua chôu tơpui ôh tá ai hên, ối ai mâu tơdroăng xiâm tiâ tơdroăng ki rơhêng vâ ‘nâi plĕng dêi pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum tơdjâk tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong, ngin kô pơtối tơbleăng troh vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ tung tơdroăng roh kơ’nâi ah.

Khoa Điềm chêh

Gương - A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng