VOV4.Xơ Đăng - Hngêi trăng Koh tơbâ kơ Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp a thôn An Xá, cheăm Lộc Thuỷ, tơring Lệ Thuỷ hiăng hên hơnăm kố cho tíu ki hmâ, achê ƀă tiah trâm hlo đi đo ƀă kuăn pơlê, khu lêng tung lâp tơnêi têa. Tíu kố đi đo tơdah mâu tơdroăng mơjo pâ, ki mơno phiu tơtô dêi kuăn pơlê lâp lu rêm kơpong tung lâp tơnêi têa lăm pôu ngăn, koh tơbâ, chôu vế troh Đăi tươ̆ng ki hiăng ai hên hnoăng tơnêi têa dêi hdroâng mơngế.

Tơkâ luâ bo cheăng ki pro ƀă loăng hiăng phô phôk iâ, xua hiăng ton, prôk tiô troăng mot tung hngêi dêi Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp, ki pro ăm pin hlo ahdrối tâ mê cho mâu xiâm chế ki ngiât kơbâng lĕm, hiăng châ pôe kối tơdrăng, pơtăng troăng tơdâng, tơ’mô dêi pó. Hngêi ki kố hiăng ai sap ing ton nah, ối achê kĭng kroăng Kiến Giang tung thôn An Xá, cheăm Lộc Thuỷ, tơring Lệ Thuỷ, hiăng ai hên tơdroăng ki chôu vế, tơbâ drêng ối tơxi\n dêi Đăi tươ̆ng. Hdrối nah, tung chal rơxông tơplâ nah; hngêi ki kố hiăng tro on chếo kâ pơtâi  pơtâng. Hơnăm 1977, tiô tơdroăng pói rơhêng vâ dêi rơpŏng Đăi tươ̆ng, mê hiăng vêh mơdâng pro nếo hngêi ki kố a ƀăng tơnêi ki ton, xuân klăng a hngêi ki hiăng tro on chếo kâ roh mê nah. Hngêi ki kố, lêm ngŏi a kuâ ki tiah hmâ, pá kơdâm ngŏi mê, xâ hlá xá vâ pro i xí ăm ngŏi mâ tá tro kong mêi xi kơchoh, lơ tro tô trâ. Tung hngêi mê chôu ‘măn mâu tơmeăm ki tiah hmâ, a tơdế leăn cho kơ-ƀăng xối jâ pôa, rơtế ƀă um dêi Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp. Kơbong pá kĭng mê, cho môi to hip ki kân, tâ ‘măn mâu tơmeăm xúa ki u ối dêi rơpŏng hngêi. Peăng pá ngiâ hngêi cho 2 to kơ-ƀăng tăng ki vâ tơdah nhŏng o troh pôu. Tâ tá mơnât tung hngêi krâ, kơtúa hên mâu um ki tơbâ. Pôa Võ Đại Hàm, ngế ki khĕn Đăi tươ̆ng cho pôa, tiô kơ khôi túa krếo dêi kuăn cháu tung hdroâng hdrê, hơnăm kố xuân hiăng vâ chê 80 hơnăm, cho ngế ki rak ngăn Hngêi koh tơbâ ki kố, đi đo rak ngăn têk nhang a kơ-ƀăng xối dêi Đăi tươ̆ng, ai tối ăm ‘nâi:

‘’Hngêi ki kố châ mơdâng pro a tơnêi hngêi dêi jâ pôa ton roh nah, xuân pro ƀă loăng môi tiah kố. Drêng Pơhlăng troh lăm plâ a Quảng Bình kố nah, hmâ kơto cano ing Đồng Hới kơtâu tiô troăng têa kroăng Kiến Giang lăm blong plâ, ƀă hnối hdroh chôu hngêi ki kố. Klêi kơ’nâi hâi tơnêi têa châ tơleăng lĕm, tơring hiăng vêh mơjiâng hngêi ki kố, rêm ngế pơrá pói rơhêng vâ Đăi tươ̆ng drêng vêh dêi a hngêi ai tíu ki ối pơtê’’.

Hngêi Koh tơbâ Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp a kĭng têa kroăng Kiến Giang

Hngêi Koh tơbâ Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp

Tơdroăng rak ngăn Hngêi koh tơbâ xua rơpŏng hngêi dêi pôa Võ Đại Hàm prế jâ Trần Thị Vân, cho kuăn cháu, hdroâng hdrê, ai kơjôi Võ ki rak ngăn. Kuăn pơlê ƀă mâu lêng tung lâp tơnêi têa drêng troh lăm pôu châ tơdah, hlế krâu khât ƀă châ hmâng hên tơdroăng hơ’muăn tối ‘na rơxông ối kŭn dêi Đăi tươ̆ng. Maluâ hên hdroh troh a hngêi ki kố, la rêm hdroh troh a kơlo péa, pôa Phan Thế Vinh, ngế lêng hơnăm hiăng krâ xuân đi đo tâ phoih, ƀriê tung hiâm mơno, lo têa mâ. Xua mâu roh Đăi tươ̆ng vêh a pơlê, pôa cho môi tung mâu ngế ki mơhúa châ trâm, tơpui tơno rơtế ƀă Đăi tươ̆ng. Pôa Phan Thế Vinh, ối a cheăm Lộc Thuỷ, tơring Lệ Thuỷ ai tơpui tối tiah kố:

‘’Môi tiah ai tơdroăng ki lâi mê pro á phoih tung hiâm mơno, rêm hơnăm troh hâi ki meh Giáp hlâ lơ troh hâi kot mâ dêi meh Giáp lơ mâu hâi leh tơnêi têa á pơrá lăm troh tơkŭm ối akố ƀă chôu vế kơ meh hên ó khât. Môi tiah meh Giáp xuân ối rêh ƀă ai prếo vêh ối tung hngêi ki kố’’.

Jâ Võ Thị Ánh Xuân, Kăn xiâm phŏ hnê ngăn tơnêi têa têk nhang, koh tơbâ, chôu vế Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp a Hngêi Koh tơbâ

Rơxông ối kŭn nah dêi Đăi tươ̆ng hiăng hmâ ƀă têa kroăng pơlê, têa kroăng Kiến Giang ki têm rơpiât ƀă ngiât lĕm kố. Jâ Ngô Thị Bảy, ối a thôn An Xá, cheăm Lộc Thuỷ, tơring Lệ Thuỷ ai tối tiah kố, rêm roh Đăi tươ̆ng prếo vêh a hngêi, vâi krâ - nhŏng o tung pơlê pơrá lo lăm tơdah kơdrâm kơdrĕng. A kơmăng, cheăm, pơlê, vâi krâ - nhŏng o pơlê pơla, kơtâu kơtêa tơkŭm troh akố hơdruê hò khoan a plông hngêi Koh tơbâ kố. Jâ Bảy rơtế ƀă khu hơdruê xuâng tung cheăm Lộc Thuỷ hmâ mơđah tơdroăng hơdruê tiô tơdrá hò khoan ki hmâ tâng, cho ing dêi pơlê xiâm akố. Jâ Bảy ối chôu vế, drêng mê nah, Đăi tươ̆ng ối a kơlo kông kơchôk hngêi, tâ tá cho rơpŏng hngêi ƀă kơdrâm vâi krâ-nhŏng o, têa kŏng hơdruê tiô tơdrá hò khoan, tơdroăng ki hơniâp ro, sôk phiu mê, mơhno tối hiâm mơno mơjo pâ tung pơlê pơla, cheăm bêng, tâ phiu ro ó khât:

‘’Roh apoăng châ trâm Đăi tươ̆ng nah, drêng mê, rế phiu, rế mơdrốu ha xua meh siêm troh achê hnối rup kŏng ƀă á. Á drêng mê nah hơnăm ối nếo, a tối: ‘’Á muăn koh mơnê kơ meh’’, drêng râng kŏng meh mê á ƀriê phoih tung hiâm mơno, tối tiah kố ‘’Kŏng meh kố rơpâ ‘nâng, mê kơpeăng kŏng á muăn hbo, khăng há’’ klêi mê, hlo meh tó. Ngiâ méa dêi meh drêng mê nah, môi tiah ôh tá xê môi ngế kăn tươ̆ng xếo, mê ngăn môi tiah cho môi ngế pâ, mơngế pôa dêi pơlê tơná pin, achê, hơ-ui pâ kơ kuăn pơlê’’.

Hngêi trăng ki ôh tá xê krip krih a kĭng têa kroăng Kiến Giang hiăng hmâ tơdjêp ƀă hên tơdroăng koh tơbâ ing rơxông ối kŭn tá troh Đăi tươ̆ng hiăng krâ ƀă ivá pá hro mâu hơnăm achê pơla kố nah. Nôkố, Hngêi Koh tơbâ kố dêi Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp hiăng chiâng tíu ki hmâ ƀă hên ngế kuăn pơlê tung lâp luô tơnêi têa. Hlá mơ-éa ki chêh tối ‘măn a tơdế kơ-ƀăng tung hngêi ki kố ối mơhno tối mâu chư chêh ki koh mơnê nhoăm, tơdroăng ki hâk phiu, mơjo pâ dêi kuăn pơlê, mâu lêng tung lâp tơnêi têa ƀă pú hmâ lâp plâi tơnêi drêng lăm pôu ngăn hngêi Koh tơbâ Đăi tươ̆ng Võ Nguyên Giáp.

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng