VOV4.Xơ Đăng - Ki xâu xía ing pơreăng COVID-19 dế pro kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên tô tuăn ó khât xua dế kal lối hrĭng rơpâu ngế cheăng krí kơphế, rơnó krí 2021 – 2022. Laga, tơdroăng kố xuân pro xơpá vâ kơvâ kơphế dêi kơpong hơ’lêh túa pơkâ pêt tê mơdró tiô troăng ki tơtro ƀă tơdroăng ki hơ’lêh. Ki khât gá xuân ăm hlo, kơphế Tây Nguyên hiăng tơkâ luâ hên rôh ki xơpá, hiăng châ mơhno ki kơnía dêi tơná, pơtối cho kơvâ cheăng xiâm tung cheăng kâ rêh ối pơlê pơla dêi tung kơpong.

Tung hên tơdroăng ki tô tuăn mâu ngế krí kơphế ƀă tơdroăng tô tuăn vâ rak tơniăn pêi kâ tung rơnó kơphế krí kơphế ki nếo, mâu Khu tơrŭm cheăng Tê mơdró Phượng Hoàng, a cheăm Ia Nan, tơring Đức Cơ, kong pơlê Gia Lai xuân ối loi tơngah chía tơniăn. Pôa Nguyễn Tấn Duy – Kăn pơkuâ Khu tơrŭm cheăng tối ăm ‘nâi, khu tơrŭm cheăng nếo tơkŭm po hôp 18 tôh tơrŭm pêi kâ, mơjiâng mâu khu online vâ tối ăm dêi pó tơdroăng hâi krí kơphế; krếo thế mâu khu tê mơdró a cheăm ai ngế krí kơphế dế pơtê vâ kĭ tơkêa mung mơngế krí; pơkâ troăng pêi nhên ‘na krếo mâu ngế pêi cheăng - rơxế pơto tơmeăm.

Pôa Duy loi tơngah, ƀă tơdroăng ki hbrâ rơnáu nhên tiah mê, tơdroăng krí 550 ha kơphế dêi khu tơrŭm cheăng kô ôh tá tro tot:

‘’Khu tơrŭm cheăng hôp mâu tôh pêi kâ vâ tơpui ƀă dêi pó. Pơtih tôh A ai deăng ôh tá ai tŭm mơngế krí mê tơrŭm ƀă tôh B, tôh C krí, pơtroh mơngế krí. Má péa, kô ăm rơxế pơto troh rêm kơdrum vâ tŏng kum krí, kơdroh kơxô̆ liăn mơ’no mung krí ăm vâi krâ ki pêt kơphế. Ngăn tơdjuôm, ai tơdroăng ki xúa tŭm têk, cheăm kố lăm a cheăm ki tá, tơrŭm dêi pó, tŏng kum dêi pó tung tơdroăng krí’’.

Kơphế hiăng tum a tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum

Rêm ha kơphế kal dâng 60 ngế pêi cheăng vâ krí, kơxô̆ liăn mơ’no tâi dâng 10 rơtuh liăn. Rơnó kơphế hơnăm 2021 – 2022 kố, Tây Nguyên kal 35 rơtuh ngế pêi cheăng vâ krí dâng 600 rơpâu ha kơphế, cho pơloăng mơnúa ôh tá kŭn tung pơla pơreăng COVID-19 dế xông tâ tú rĕng. Laga, ƀă hrĭng rơpâu ngế vêh ing mâu kong pơlê peăng Hdroh tơnêi têa, pơloăng mơnúa dế châ mâu kong pơlê pro chiâng roh châ tơ’lêi hlâu iâ. Krí kơphế kô chiâng troăng prôk ki tơtro kum mơngế pêi cheăng kố ai cheăng pêi ƀă pêi lo liăn ngân, rak 600 rơtal liăn hnoăng pêi cheăng vâ kum tung tơdroăng rêh ối pơlê pơla tung 2 khế rơnó krí kơphế la ngiâ.

Pôa Nguyễn Ngọc Trang, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan tơring Đăk Hà - cho tơring ai ƀăng deăng kơphế kân má môi kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi, kơvâ kơphế dêi tơring nôkố hiăng châ tơkŭm po tơtro tâ, pêi pêt rak ngăn tơtro tâ, xua mê, rĕng pơkâ mơ’no mâu troăng tah lôi mâu tơdroăng pá puât ki nếo. Kơtăn ing kố ai 3 măng tĭng, tơring hiăng pêi pro troăng pêi ki nhên, tŏng kum tơdroăng ki krí 10 rơpâu ha kơphế tung tơring:

‘’Klêi kơ’nâi tơdâng tơ’mô hnoăng cheăng lâp tơring xuân ối rơlối mơngế pêi cheăng xua mê Vi ƀan tơring hiăng mơjiâng pơkâ pêi tơtro, tơkŭm pơtâng tối, mơhnhôk kơxô̆ mơngế pêi cheăng lăm krí kơphế. Hnê mơhno mâu cheăm mơjiâng mâu tôh krí kơphế a kơpong kuăn pơlê rêh ối. Klêi mê, mơhnhôk vâi krâ pêi pro pơliê dêi pó. Tâng pêi tơtro tơdroăng pơtâng tối mơhnhôk vâ ăm kơxô̆ mơngế pêi cheăng ki ai nôkố dêi tơring tơkŭm krí kơphế tâi mê tơring tơniăn tơdroăng krí kơphế ăm rơnó hơnăm 2021’’.

Krí kơphế ƀă kŏng, Tây Nguyên kal tơ’nôm chât rơtuh ngế krí kơphế ăm rêm rơnó kơphế

Tơkâ hluâ pá puât ƀă thăm pơ’lêh nếo cho troăng pêi ton xŏn ki kơphế Tây Nguyên hiăng tơkâ hluâ tung 15 hơnăm hiăng hluâ. Nôkố, kơphế Tây Nguyên hiăng krá tơniăn, ƀă hdrê nếo pêi lo châ hên, tơmeăm lĕm; hâi krí châ ton tơrôu – tơ’lêi hlâu ăm têng ƀă uâ rơtế kơmăi uâ mơdiê – hnôu ‘măn tơdâng tơ’mô. Tiô pôa Thái Như Hiệp, Kăn pơkuâ Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó Vĩnh Hiệp – môi khu tê mơdró mơ’no liăn cheăng pêi pêt kơphế kân a kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, ƀă mâu tơmeăm mê, khu tê mơdró kơphế hiăng kâi trâng tơdroăng ôh bê tŭm hnôu ‘măn xua pơreăng COVID-19 tung pơla kố nah, rế tơniăn pêi kâ tê mơdró, rế rak tơniăn hbrâ mơdât pơreăng, djâ kơvâ kơphế pơtối xông rơdêi.

9 Khế hơnăm 2021, mơhé kơxô̆ kơphế kơdroh 5,4% laga ki kơnâ tê ngi kong têa ê xuân tâk 3,2% tâng pơchông ƀă roh kố hơnăm 2020. Pôa Hiệp tối ăm ‘nâi, kơvâ kơphế Tây Nguyên dế ó xông rơdêi tung rêm hơnăm ƀă tơdroăng po rơdâ mâu troăng tơrŭm pêi kơphế ai mơnhên lâp plâi tơnêi ƀă kơphế xú kơhiâm lĕm. Xua mê, rơtế ƀă thăm mơdêk ki kơnâ cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla, kơvâ mơjiâng pro tơmeăm khoăng kố ối châ pro i tơniăn tâ tiú ối tung kơchơ lâp plâi tơnêi, rak tơniăn mơnhông mơdêk krá tơniăn.

Xiâm kối ăm tơdroăng mơ-eăm mê cho tơdroăng ki tơdjêp rế hía rế krá tơniăn pơla Khu pêi chiâk deăng, khu tê mơdró ƀă Tơnêi têa:

‘’Kuăn pơlê pêi chiâk deăng pơ’lêh rĕng ƀă khu tơrŭm cheăng đi đo pêi cheăng ƀă pơkâ dêi tíu tê; môi tuăn pơ’lêh vâ hbrâ rơtế khu tê mơdró vâ châ pơxúa, pro tơmeăm kơphế dêi kong pơlê to a ‘ngêi tâ, mơdêk râ tơnêi têa Việt Nam ‘na kơphế. Mê cho môi tung mâu troăng pêi ton xŏn hbrâ cho ton. Kố cho kơnôm tơdroăng mơ-eăm ing khu râ kăn pơkuâ kong pơlê, mâu tíu cheăng, kơvâ cheăng hiăng tŏng kum, đi đo rơtế kum ngin ƀă kuăn pơlê pêi chiâk deăng mơnhông mơdêk krá tơniăn krúa lĕm ƀă ngiât’’.

Tây Nguyên dế mot a rơnó krí kơphế nếo ƀă yă kơphế tâk 5 rơpâu liăn/1 kilô tâng pơchông ƀă roh kố hơnăm nah, châ lối 41 rơpâu liăn/kilô. Kố cho tơdroăng ki phiu ro mơhnhôk mơngế pêi kơphế, tê mơdró kơphế môi tuăn troăng mơnhông mơdêk. Mâu tơdroăng ‘na tíu pêi kơphế lâp plâi tơnêi ăm hlo, kơlo yă kố kô châ rak krá tơniăn lơ pơtối to kơnâ tâ mê nếo. Ƀă tiah mê, ƀă kơxô̆ pơ'leăng kơphế tiô tối hdrối dâng 1,64 rơtuh tâ̆n, mơngế pêt kơphế a Tây Nguyên rơnó kố ai pêi lo liăn hên tâ rơnó hdrối 8 rơpâu 200 rơtal liăn. Kâi trâng tơniăn, châ tơƀrê ƀă mâu tơdroăng pá puât, kơphế Tây Nguyên dế pơtối mơdêk ki kơnâ dêi tơná.

VOV Tây Nguyên chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng