Tơdroăng pơkâ djâ 300 rơpo\ng kuăn pơlê a mâu cheăm: Tê Xăng, Tu Mrong [ă Đăk Rơ Ông dêi tơring Tu Mrong hiăng châ Vi [an hnê ngăn kong pơlê Kon Tum k^ ăm phêp ing khế 10/2019, tâi tâng kơxo# liăn ki mơ’no pêi pro tơdroăng kố vâ chê 70 rơtal liăn. Ki pá puât apoăng drêng pơkâ mơ’no tơdroăng tơkêa bro mê cho pá vâ ai tơnêi ki ăm kuăn pơlê pro pơlê nếo.

Pôa Hoàng Hiệp, kăn [o# kih thuât ngăn ‘na mơ’no liăn mơjiâng tơmeăm khoăng tơring Tu Mrong tối ăm ‘nâi, [ăng tơnêi kong ki u ối dêi tơring vâ ăm pro pơlê nếo bu iâ, hâ ho, tơnêi tíu ki mê to inúa, ngo ngối, tơnêi tơ’lêi tro tơhnah tơhnâp ó. Hiăng tiah mê, tơdroăng ki séa mơnhên ngăn kơpong tơnêi tíu, thông têa a kơpong kố pá puih, xua kal athế ai hên liăn ngân nếo chiâng pêi pro.

Xua ti mê, maluâ hiăng rah tơnêi tíu ki mơjiâng mâu kơpong pro pơlê nếo ăm kuăn pơlê la xuân ối tô tuăn hên tơdroăng:

‘’Tơdroăng ki rah xo tơnêi tíu kố, mê tơring hiăng rơtế [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng hiăng lăm ngăn nhên bê tá troh pơtăm tơdrốu hdroh vâ khoh châ rah tơnêi tíu ki vâ pro tơbăng le\m. La drêng troh ngăn păng ‘nâng, mê tơnêi tíu dêi kơpong Tu Mrong to tơnêi hne\n ai prêi, xua mê, ôh tá hluăn ing tơdroăng tơnêi tro tơhnah tơhnâp. Vâ kơdroh tơnêi tơhnah tơhnâp a rơnó mê hngê, ngin hiăng rơtế [ă khu pơkuâ cheăng vê hdró, ‘mâi rơnêu tơnêi tíu vâ gu tơnêi’’.

Trêi hngêi ki apoăng châ mơjiâng a kơpong pro pơlê nếo Tu Thoh dêi rơpo\ng ngoh A Mâu

Rah xo tơnêi ki vâ pro pơlê nếo ăm kuăn pơlê cho hiăng pá la pơtroh kuăn pơlê troh a tíu ki ối nếo trâm hên xahpá tâ nếo. Pơlê Tu Thoh, cheăm Tê Xăng cho môi tung mâu tíu ki ai tơnêi tơhnah tơhnâp hên má môi dêi tơring Tu Mrong. Xua tá hbêa ngo pá pêng pơlê [ă tung pơlê [ă tung pơlê tơnêi tơhnah tơhnâp ing mâu rơnó mê hdrối nah, xua mê, tâi tâng 139 rơpo\ng dêi kuăn pơlê athế châ pơlê, tung mê ai 51 rơpo\ng athế thâ re\ng lo hơngế ing tíu mê tơdrêng.

Vâ kuăn pơlê Tu Thoh ai tơnêi tíu ki tơniăn tung rơnó mê hngê, khu kăn pơkuâ tơring Tu Mrong hiăng pơkâ mơ’no tơdroăng tơkêa bro ‘no liăn tiô tơdroăng ki tơtro khât, mê cho tơnêi tíu athế ối a tíu tơbăng, troăng prôk rêm thôn pơlê, on tơhrik, kuât, hngêi trung [ă hên h^n mâu tíu ki ê, [ă kơtăn ing pơlê Tu Thoh xuân ôh tá lối hơngế. Maluâ ti mê, troh a chôu phut kố xiâm ai môi rơpo\ng kuăn pơlê, cho rơpo\ng ngoh A Mâu ki mơjiâng pro hngêi a pơlê nếo.

Môi víu pơlê Tu Thoh kal athế châ hơngế ing tíu tơhnah tơhnâp

Pôa A Đe, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Tê Xăng ăm ‘nâi, ki xiâm khoh pro mâu rơpo\ng ki mê tá hâi teăm vâ troh ối a pơlê nếo, ing kơxo# liăn ki 20 rơtuh liăn tơdroăng tơkêa bro kum rêm rơpo\ng vâ châ pơlê [ă 5 rơtuh 400 rơpâu liăn kum phái, kế kâ bu iâ, xua tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê ối trâm hên xahpá:

‘’Klêi kơ’nâi tí tăng ngăn ki păng ‘nâng hngêi trăng kuăn pơlê ki hên cho hiăng ton hơnăm, loăng trăng, tâl hiăng kơmuâ, hiăng pok, mâu tơdroăng kố xuân hiăng tối tơbleăng ăm Vi [an hnê ngăn tơring, hngêi trăng ki mê ôh tá chiâng vâ ting tông djâ troh a pơlê nếo. Xua mê, châ pơlê nếo athế pro hngêi nếo, kal athế ai loăng, ai tôl. Tơdroăng kố chiâng khoh xahpá, ai tơdjâk troh tơdroăng rak ngăn kong. {ă kơxo# liăn bu ai to mê, pá păng’nâng vâ kuăn pơlê lăm pro hngêi a pơlê nếo, kơnôm khu râ pơkuâ veăng kum tơ’nôm liăn ngân ăm kuăn pơlê’’.

Tơnêi tơbêt ó, tung dế tơnêi tơprê mê khoh chiâng tơhnah a pơlê ki nếo

Ki păng ‘nâng ăm hlo, 300 rơpo\ng kuăn pơlê kal athế châ hơngế ing kơpong ki tơnêi tơhnah tơhnâp a tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum, xua mâu rơpo\ng ki mê to rơpo\ng kơtiê [ă cho hdroâng kuăn ngo Rơteăng. Tiô tơdroăng pơkâ dêi khu kăn hnê ngăn tơring ăm hlo, vâ khoh tơniăn môi toăng hngêi ki tơtro inâi thôn pơlê nếo, mê hngêi ki mê vâ iâ hlái athế rơdâ châ 40 met karê, kơxo# liăn mơjiâng pro ki vâ iâ hlái ai sap ing 50 troh 60 rơtuh liăn.

Xua ti mê, kơxo# liăn ki veăng kum tiô pơkâ tâi tâng 25 rơtuh 400 rơpâu liăn ăm rêm rơpo\ng tiah dế nôkố cho pá puât khât vâ kuăn pơlê châ pơlê nếo. Pôa Vương Văn Mười, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Tu Mrong tối ăm ‘nâi, drêng kal athế djâ kuăn pơlê lo hơngế ing kơpong ai tơnêi tơhnah tơhnâp, tơring, cheăm xuân hiăng tơmiât pơkâ mơ’no hên tơdroăng vâ pêi pro:

‘’Ki má môi athế mơhnhôk mâu rơpo\ng ki ai liăn ngân tơ’nôm [ă liăn ngân ki tơnêi têa kum, mâu rơpo\ng ki mê athế mơdâng pro hngêi hdrối. Ki má péa, mâu rơpo\ng ki mung tiô pơkâ 33, kơlo ăm mung rêm rơpo\ng ai 25 rơtuh, liăn tơkâ ai 3% môi hơnăm mung tung plâ 15 hơnăm, tung mê, 5 hơnăm apoăng ôh tá mơdrếo laih.  Pak^ng kơxo# liăn 33 dêi Hngêi rak liăn kum troăng hơlâ pơlê pơla mê ối hên ngế mung liăn môi tiah to\ng kum pêi chiâk pêi deăng a kơlo sap ing 50 troh 100 rơtuh liăn. Dế nôkố, Vi [an hnê ngăn tơring xuân hiăng krếo thế mâu ngế ki ai hiâm tuăn hơ-ui, khu ki kro to\ng veăng ăm kuăn pơlê mơjiâng bro hngêi’’.

Troăng hơlâ dêi khu kăn pơkuâ tơring Tu Mrong cho tiah mê, la ki păng ‘nâng ăm hlo, vâ khoh kâi hơ’leh khôi túa, vêa vong, pro hơ’leh tuăn tơmiât dêi kuăn pơlê ôh tá xê hlâu, klêi mê, tơdroăng ki mơhnhôk kuăn pơlê mơ-eăm mung liăn vâ mơjiâng pro hngêi xuân ôh tá tơ’lêi. Xua ti mê, hnoăng cheăng ki tơring, cheăm athế pêi pro tung hơnăm kố, kho\m djâ kuăn pơlê châ ing kơpong tơnêi tơhnah tơhnâp, vâ rak tơniăn ăm 300 rơpo\ng kuăn pơlê ối hơngế ki tíu xâu xía mơni kô pá vâ châ pêi pro klêi.

Khoa Điềm chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng