Kơnôm ai kong kế, nhâ loăng chiâng xêh, kong pơlê Kon Tum ai hên nhâ loăng pơkeăng ki châ ô eăng tung lâp tơnêi têa [ă kong têa ê. Rơtế [ă sâm Ngọc Linh sap ing ton nah hiăng châ mâu ngế hriăn cheăng ‘na khoa hok mơnhên tối cho môi tung mâu hdrê sâm ki dâi le\m má môi lâp plâi tơnêi, mê a Kon Tum ối ai đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử, reăng r^ng kim tuyến [ă ki ê hía cho mâu pơkeăng ki kơnâ ai inâi tung hên [ai pơkeăng pơlât tơdroăng ki kuăn mơngế tamo châi.

Laga tơdroăng ki rơhêng vâ tối nôkố, mâu nhâ loăng pơkeăng kố tá hâi châ xo, tá hâi châ pơlât tro tơdroăng. Ti xê to ti mê, pơkeăng nhâ loăng a kong pơlê kố rế vâ trâm tơdroăng ki hlâ long [ă hía inâi, xua hên khu ngế tí tăng chiâ rôu vâ chê tâi. Tô tuăn ‘na tơdroăng vâ mơnhông mơdêk ki kơnía ăm nhâ loăng pơkeăng a kong kố, [ă ki nhên cho reăng r^ng kim tuyến, pôa Phạm Thanh, Kăn pho\ pơkuâ ngăn kơpong pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m Măng Deăng, kong pơlê Kon Tum, mơnhên tối tơdroăng ki păng ‘nâng:

‘’Hên h^n mâu hngêi kơchơ kal vâ tí tăng rôe reăng r^ng kim tuyến. Dế kố, khu mơdró pá kong xuân hiăng lăm tăng rôe. Ki hmâ hlo, vâi rôe vâ djâ tê a kong têa Sinuâ pro pơkeăng. Tơdroăng ki vâ mơjiâng pơkeăng a kong pơlê kố tá hâi ai. Dế kố, mâu hngêi kơchơ kal vâ tí tăng rôe reăng r^ng kố, vâ ing mê, mơjiâng hdrê reăng ki vâ tê mơdró, chiâng hdrê ki pro pơxúa ăm tơná kuăn pơlê’’.

Mơdâ hdrê reăng r^ng kim tuyến a Kơpong pêi chiâk deăng xua kơmăi kơmok Mang Deang

Maluâ cho tíu ki ai lối 800 hdrê loăng nhâ [ă kơxêt ki pro pơkeăng, la dế kố, a kong pơlê Kon Tum preăng hlo nhâ loăng châ mơjiâng pro pơkeăng tơtro tơniăn tiô tơdroăng pơkâ dêi kơvâ ngăn ‘na pơkeăng vâ khoh châ mơ’no tê a mâu hngêi kơchơ. Xua ti mê, maluâ ai tê a tíu ki pêt kơnâ hên luâ tâ tâng vâ pơchông ngăn [ă tíu ki ê, la đảng sâm, ngũ vị tử dêi kong pơlê kố ki hên mâu ngế ki rôe hmâ rôe djâ vêh a hngêi vâ tâm drôu lơ pế têa ôu.

Thăm nếo, môi tiah sâm ki kơnía, sâm Ngọc Linh, maluâ cho kế ki pro ăm ivá mo dâi le\m luâ tâ mâu sâm ki le\m má môi tung lâp plâi tơnêi, la dế kố a kong pơlê Kon Tum xuân tá hâi ai pơkeăng ki lâi ki châ mơjiâng pro ing sâm Ngọc Linh. Ai môi tơdroăng ki khéa kho tâ, maluâ ai hên nhâ loăng pơkeăng, la tá hâi ai pơkeăng ki lâi châ mơjiâng pro vâ ‘măn chôu tung hnôu mâu hngêi pơkeăng dêi kong pơlê kố.

A hngêi pơkeăng pơlât tiô túa vâi krâ rôh nah dêi kong pơlê Kon Tum, klêi kơ’nâi mâu roh mơ’no tơbleăng yă, rêm hơnăm hngêi pơkeăng kố athế xúa kơxo# liăn hên má môi drêng rôe nhâ loăng pơkeăng ing tíu ê.

Ki nhên, môi tiah hơnăm 2016 hdrối nah, hngêi pơkeăng kố hiăng ‘no vâ chê 1 rơtal 400 rơtuh liăn. To a 3 khế apoăng hơnăm 2017 ‘no lối 250 rơtuh liăn. Tơdroăng ki ‘ló tơviah, tung lối chât túa pơkeăng ki athế rôe, hên pơkeăng ki pro ing đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử [ă ki ê hía, la mâu nhâ loăng ki kố a kong pơlê kố xuân ai, thăm nếo ki xêt dêi pơkeăng ối têi tâ, la kơvâ pro pơkeăng dêi kong pơlê athế lôi tơdroăng pro pơkeăng ing mâu nhâ loăng dêi kong pơlê kố ai, xua ai tơdroăng  pơkâ lối kơtăng dêi Luât ki ăm phep mơjiâng pơkeăng, xua kong pơlê kố hâi teăm ai xiâm kối ki chiâng mơjiâng pro pơkeăng ing nhâ loăng.

{ok thái pơkeăng Đặng Minh Hải, Kăn pơkuâ Hngêi pơkeăng pơlât [ă nhâ loăng dêi kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi:

‘’Maluâ pin hiăng ‘nâi môi tiah đảng sâm a kong pơlê pin kố ga le\m dâi má môi, pin xuân chiâng vâ rôe akố vâ pơlât ăm nho\ng o ki châi tamo, ki mê cho ‘ló ‘nâng, la tiô Luât ki ăm phêp mơjiâng pro pơkeăng, pin ôh tá khoh mơjiâng. Thăm nếo pin kô tro pơxâu phak. Ki má péa, pin tối nhâ loăng pơkeăng cho tro ‘nâng, la vâ chiâng pơkeăng pin athế mơjiâng pro ‘nôi, ti xê hlâu. Athế ai tíu xiâm ki vâ mơjiâng vâ ga tơniăn, vâ drêng xúa pơkeăng ki mê vâ pơlât mâu ngế châi tamo drêng mê ga nếo chiâng. Xua mê, pin chiâng trâm pá, pin oh tá chiâng phêp rôe nhâ loăng pơkeăng ing tơná kong pơlê pin’’.

Ing tơdroăng ki ai kơdrâm mơngế ki kal vâ pơlât [ă pơkeăng nhâ loăng rế hía rế hên, maluâ hiăng hrá la kong pơlê Kon Tum xuân hiăng ai troăng prôk ki nhên vâ pơtối rak vế, pơtối pêt mơjiâng mâu nhâ loăng pơkeăng a kong pơlê kố.

A mâu kong pơlê ki chiâng vâ pêt mơjiâng nhâ loăng pơkeăng, cho Tu Mrông, Kon Plong, Đăk Glei, kong pơlê hiăng rah hdró tơnêi [ă ai troăng hơkâ ki kơjo kum vâ mơdâ pêt, mơhnhôk mâu ngế, khu mơdró pêt mơjiâng nhâ loăng pơkeăng, môi tiah kum tơ’lêi hlâu ‘na chêh bro hlá mơ-éa, ăm mung liăn mơdrếo liăn laih iâ, ôh tá xo hnoăng mơhá liăn mung tơnêi, kum hdrê nhâ loăng vâ pêt, liăn vâ rôe hdrê [ă ki ê hía.

{ă vâ nhâ loăng chiâng pơkeăng pơlât tơdroăng châi tamo, tơdrêng [ă tơdroăng po rơdâ tơnêi tơníu, mơdâ pêt hdrê ki dâi le\m, tơdroăng ki mơjiâng mâu tíu mơdâ pêt nhâ loăng pơkeăng xuân kal athế pêi pro. Mơnhên tối, nhâ loăng pơkeăng cho ki xiâm [ă hiăng vê hdró kơpong ki vâ mơdâ pêt ai 500 ha vâ pêi pêt sap nôkố troh a hơnăm 2020 ah, pôa Lê Đức Tín, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Kon Plong tối ăm ‘nâi:

‘’Dế kố xuân ai khu mơdró chêh dêi inâi vâi mơjiâng Ko\ng ti pro pơkeăng a kơpong Kon Plong. Dế mơhno tối ăm kong pơlê. Kô mơjiâng inâi, kơtôu mák ki tơkêa vâ pêi pêt tiô túa cheăng ki krá tơniăn. Lalâi hiăng tơxâng ah mê kô tối tơbleăng inâi ki mê cho pơkeăng ki hiăng châ mơjiâng a kong pơlê. Mâu hngêi pơkeăng, mâu ngế ki pơkuâ ngăn kô mơjiâng pơkeăng vâ kum ăm kơvâ pơkeăng’’.

Kơdrum nhâ loăng pơkeăng a tơring Kon Plong

Vâ nhâ loăng pơkeăng châ rak vế, chiâng pơkeăng vâ pơlât châi tamo, xuân chiâng tơmeăm ki tê kơnâ liăn, mơnhông tơdroăng cheăng kâ-rêh ối pơlê pơla, mê kong pơlê Kon Tum hiăng mơjiâng hnoăng cheăng ki pêt mơjiâng nhâ loăng pơkeăng troh a hơnăm 2020 ah [ă troăng hơlâ vâ pơtối pêt mơjiâng nhâ loăng pơkeăng troh a hơnăm 2030 ah nếo.

Vâ chê 400 ha nhâ loăng pơkeăng dế kố xuân hiăng pơxiâm pêi châ tơ-[rê tung tơdroăng ki po rơdâ mơjiâng hên hdrê ki kơnía, môi tiah sâm Ngọc Linh, đảng sâm, reăng r^ng kim tuyến [ă ki ê hía. Mê cho ki xiâm ki kal vâ tơngah tung la ngiâ, nhâ loăng pơkeăng dêi kong pơlê Kon Tum châ pêt mơjiâng thăm rế hên vâ chiâng pơkeăng ki pơlât tơdroăng châi tamo [ă tê chiâ liăn kơnâ.

Khoa Điềm chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng