Tâng ối achê loăng hré ki nếo pêt châ 2 hơnăm la loăng hiăng kân xo\n châ 3 met tơdế, reăng plâi hiăng kơtóu, nâ Phạm Thị Nhạn, lối a thôn Đồi Mây, cheăm tơkăng kong Dak Wil, tơring }ư\ Jut, kong pơlê Dak Nông hâk ro, phiu niu. Tơdroăng ki hơ’leh hdrê pêt kố, cho hnoăng cheăng ki kân, hrê tah lôi kơdrum kơxái tiu dêi rơpo\ng hngêi ki hiăng pêi lo liăn châ to lâi hơnăm hdrối mê hía nah. Nâ Nhạn tối, tung 3 hdrê loăng ki hơ’leh ăm kơxái tiu, mê cho plâi sầu riêng, loăng rơnâng [ă loăng hré, tung mê, loăng hré cho hdrê loăng ki kơnâ hên tâ.

Loăng hré hiăng pơxiâm pro hơ’leh tuăn tơmiât ‘na pêt kong

Loăng hré re\ng chiâng ‘nâng, xông kân tơdâng [ă pơxiâm vâ châ krí xo plâi ki apoăng ai dâng 2 troh 3 kg plâi hiăng krâ tung 1 xiâm loăng, [ă yă châ 100 rơpâu liăn 1 kg plâi hiăng krâ, mê tung 200 xiâm loăng hré kuăn pơlê châ xo dêi dâng 50 rơtuh liăn:

‘’Loăng hré kố tơ’lêi chiâng ó khât, sap ing hâi pơxiâm pêt nah troh nôkố bu rơvât phon môi hdroh, a rơnó tô mơdrăng pin bu tôh têa ăm rêm xiâm loăng 1 hdroh. Ga tơ’lêi chiâng, ôh tá xê êa xúa dâi pơkeăng ki klâi ôh. Tơkâng loăng ki lâi xuân lo reăng, xuân ai plâi, loăng kố mơni troh a Têt hơnăm ah kố châ krí xo plâi ga’’.

Kơtăn hngêi jâ Nhạn 160 km, pôa Thào Seo Pao, hdroâng Mông, ối a thôn 11, cheăm }ư\ San, tơring MDrăk, kong pơlê Dak Lak xuân hiăng pêt 400 xiâm loăng hré tung tơnêi kong châ 4 ha tơnêi ngo a mơ’nui hơnăm 2019. Xiâm pêt ai 10 khế la loăng hré hiăng kum ăm pôa tơngah kô pêi lo kế tơmeăm. Loăng hiăng xo\n lối 1m, hên loăng hiăng pơxiâm lo reăng:

Ngoh Hòang Xuân Thanh a kơdrum loăng hré 80 loăng ki pơklêp tơkâng

‘’Loăng hré kố á pêt hiăng châ 4 troh 5 hơnăm tâng hiăng châ krí ah kô châ krí đi đo, ôh tá xê êa vêh pêt nếo, hdrê loăng ki kố rêh ton hơnăm, thăm nếo troh tá hr^ng hơnăm. Tơdroăng pêi cheăng kâ xuân châ liăn ngân hên luâ tâ loăng nhe\n. Xua loăng nhe\n pêt yâu dâng 4 troh 5 hơnăm pin ko xo dêi [ă vêh pêt nếo, liăn ki mơ’no rôe hdrê xuân hên, la tê ôh tá châ liăn hên to lâi ôh tâng pơchông ngăn [ă loăng hré’’.

Hdrê loăng hré ki pôa Thào Seo Pao, ối a cheăm kơpong hơngế }ư\ San prế jâ Phạm Thị Nhạn ối a cheăm tơkăng kong Dak Wil cho hdrê loăng hré ki pơklêp tơkâng, pơrá rôe xo ing Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Thanh Dổi Xanh, thôn Cao Thắng, cheăm Ea Kao, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột. Kăn pơkuâ ngăn Ko\ng ti, ngoh Hòang Thanh Xuân tối, hdrê loăng hré ngiât kố ki ko\ng ti dế tê cho hdrê ki nếo, châ tơná ngoh pơklêp tơkâng ing loăng ngọc lan [ă loăng hré kong a tơring M’Drăk, kong pơlê Dak Lak.

Hdrê loăng hré ki nếo châ pơklêp pro ing loăng ngọc lan [ă loăng hré kong a MDrak

Hdrê loăng hré ki nếo ga re\ng kân, 2 troh 3 hơnăm hiăng châ krí xo plâi, [ă troh hơnăm má 5 châ krí xo dêi tơniăn tâi [ă châ xo dâng 20 troh 30kg môi xiâm loăng. Dế nôkố, kơdrum loăng hré dêi ngoh Thanh ai 80 xiâm loăng, pêt sap ing hơnăm 2008 nah, rêm hơnăm krê tơdroăng xo kloăng ga xuân châ vâ chê 2 rơtal liăn.

Ki tơ-[rê mê hiăng hlo nhên ‘nâng, hdrê loăng hré ki nếo ối po troăng pro kro ăm Ko\ng ti Thanh Dổi Xanh, xua hiăng ai hên kuăn pơlê ing Hòa Bình, Hà Giang, Nghệ An, Thanh Hóa, Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương xuân tí tăng vâ rôe hdrê loăng kố, rêm hơnăm vâi tăng rôe troh a hr^ng rơpâu xiâm. Hdrê loăng hré xuân hiăng châ Ko\ng ti k^ tơkêa vâ kum, klêi kơ’nâi 5 hơnăm, rêm xiâm loăng châ 30kg plâi drêh troh da dâk klêng mê vâi nếo xo dêi liăn tê hdrê. {ă mâu kong pơlê a Tây Nguyên, Ko\ng ti ối ‘no liăn rôe hdrê ăm mâu rơpo\ng, Khu pêi cheăng tơru\m [ă mâu chiâk deăng pơrá tơbriât pêt loăng hré. Ngoh Hòang Xuân Thanh tối, ngoh ‘no dêi dêi ivá mơno vâ mơdâ pêt loăng hré, xua kố cho hdrê loăng ki chiâng xêh ing kong, [ă pêt kong vâ mơnhông la ngiâ ah ăm Tây Nguyên.

‘’Drêng rơpo\ng á ing kong pơlê Hòa Bình mot a Tây Nguyên, pâ á tối, kong hiăng tro ko ‘nhê hên, mê tâng ai mơngế ki pêt mơjiâng kong cho tơtro ‘nâng. Tung hiâm tuăn á hiăng tơmiât tơdroăng vâ pêt mơjiâng kong sap ing hâi ki mê nah [ă nôkố, á xuân ối rak vế dêi tuăn mơno ki pâ á hiăng hnê thế, kơdo mơ-eăm po rơdâ tơdroăng pêt mơjiâng kong rế hía rế le\m. Tâng ngế ki lâi pêi tro tơdroăng mê kô kơnâ luâ tâ mêa hâu’’.

Loăng hré cho hdrê loăng ki pêi lo liăn ngân, loăng ga vâ xúa pro kế tơmeăm, mê hên kuăn pơlê a Tây Nguyên [ă mâu kong pơlê ki ê loi tơngah khât kơ hdrê loăng ki kố. {ă cheăm Ea Kao, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, tíu ki châ mơjiâng loăng hré ki pơklêp tơkâng hiăng châ hên tíu, hên rơpo\ng hngêi hiăng pêt mơjiâng chiâng kong. Jâ Hồ Thị Cẩm Lai, Kăn pơkuâ ngăn tơdroăng hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, hên kơdrum deăng, inúa ngo kuăn pơlê hiăng pêt hdrê loăng hré châ sap ing 5 troh 7 hơnăm, kuăn pơlê châ xo dêi hr^ng rơtuh liăn 1 ha 1 hơnăm.

‘’Loăng hré cho loăng ki chiâng tung kong [ă tơ’lêi pêt, ga chiâng a tâi tâng khu túa tơnêi, preăng tro oâ hdrong kâ ‘nhê. Ki tơ-[rê ing loăng hré hiăng mơhno nhên, ai dâng 100 xiâm loăng 1 ha mê kô châ xo dêi 500 rơtuh liăn’’.

Hdrối mê hía nah, pêt kong hmâ hlo cho [ă tơdroăng ki tối kơpong ki mê cho kơtiê xahpá, kơpong tơnêi khăng khoăng, tơnêi prêi hmốu mê nếo khoh pêt mơjiâng kong. Vâ pơtối mơnhông pêt loăng mơjiâng kong tiah dế nôkố, kal athế pêt loăng i hên vâ pro xâp rơngiâp ăm tơnêi tơníu, kong prâi, hnối kum ăm tơná kuăn pơlê ki pêt mơjiâng châ pêi lo liăn ngân. Ing loăng hré kố hiăng châ to\ng kum hên tơdroăng [ă pơxiâm pro hơ’leh túa tơmiât, túa pêi pro ‘na pêt kong, kum vêh mơnhên: Kong cho mêa hâu tơtro tiô tơdroăng ki pơxúa dêi loăng kong.

Công Bắc chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng