Rơpo\ng pôa Loi kuăn ngo Bơhnéa ối a pơlê Brông Thông cheăm Ia Băng, tơring Đăk Đoa, ai 5 sao kơphế, pêt kơtăn kố lối 20 hơnăm. Nôkố kơdrum loăng kơphế mê hiăng krâ, pêt châ xo iâ [ă kloăng kơphế ôh tá le\m. Rơpo\ng pôa vâ pơtối pêt tâi tung kơdrum, la xua ôh tá ai liăn, hlối ton 4 troh 5 hơnăm nếo châ krí ki tơniăn, mê hâi châ vâ pêt lâp lu, bú pêt tơmó a mâu xiâm ki hiăng hlâ lơ xiâm tro ôa hdrong kâ ‘nhiê. Mơhé ‘nâi tơnêi têa ai tơdroăng pơkâ to\ng kum ăm mung liăn vâ pơtối pêt la troh nôkố rơpo\ng pôa Loi xuân hâi châ mung liăn  ki mê vâ pêt:

’Kơphế kố riân ngăn hiăng châ 25 hơnăm, nôkố hiăng krâ, plâi gá ôh tá ‘nhó le\m. Tơdroăng ‘mâi pêt ăm hlo, Tơnêi têa kô ai troăng hơlâ pơkâ to\ng kum ăm mung liăn ton hơnăm la kuăn pơlê hâi kâi châ mung. Púi vâ kuăn pơlê pin châ mung liăn ki to\ng kum ăm pơtối ‘mâi pêt kơphế ki iâ gá thế sap 4-5 hơnăm mê nếo ai plâi tơniăn, 2-3 hơnăm châ krí hơnăm apoăng hâi tơniăn’’.

Tơdroăng ki rơhêng vâ liăn ‘mâi pêt kơphế dêi kuăn pơlê, malối vâi krâ nho\ng o hdroâng kuăn ngo vâi kal vâ hên khât, laga, tơdroăng ki châ mung xo kơxo# liăn kơjo dế trâm pá drêng nôkố hên vâi krâ nho\ng o ôh tá ai hlá mơ-éa hnoăng rak xúa tơnêi. Mâu rơpo\ng ai hlá mơ-éa hnoăng rak xúa tơnêi lơ ai kế tơmeăm ki ê mê ki hên hiăng kok a mâu hngêi rak liăn vâ mung liăn ‘no cheăng ăm tơdroăng ki ê. Xua mê, kuăn pơlê pá vâ châ mung liăn drêng tơdroăng pro hlá mơ-éa ăm mung kal thế ai tơmeăm khoăng vâ kok, pôa Jil, kuăn ngo Bơhnéa ối a pơlê Brông Thông, cheăm Ia Băng, tơring Đăk Đoa tối ăm ‘nâi, prếi on veăng pôa châ nôu pâ x^ng xoăng ăm 1 ha kơphế, nôkố kơphế hiăng krâ. Xua tơnêi pêt kơphế kố hâi châ pro hlá mơ-éa rak xúa tơnêi mê ôh tá châ vâ mung liăn ki to\ng kum:

 Nôu, pâ ăm dêi kuăn ‘ne\ng tơnêi la tá hâi teăm klâ, tá ai hlá mơ-éa rak xúa tơnêi. Mê rơhêng vâ mung liăn ing hngêi rak liăn xuân pá. Tối tơdjuôm kuăn pơlê rơhêng vâ mung liăn ing hngêi rak liăn, tâng ai hlá mơ-éa rak xúa tơnêi mê vâ mung vâ ‘mâi pêt kơphế. La hdrê kơphế kố gá hiăng krâ, ôh tá dâi le\m ôh tá ai plâi kơtốu hên, rế hía rế ôh tá dâi le\m xếo’’.

Kuăn pơlê [ă khu mơdró kâ xuân pá vâ châ mung liăn 'mâi vêh pêt tơmó kơphế

Ki ê, tơdroăng ki châ mung liăn kơjo ăm tơdroăng ‘mâi pêt kơphế dế trâm hên mâu tơdroăng ki tơvâ tơvân xua tung pơla mung ai pơkâ thế tơpá khât. Kơlo pơkâ ăm mung tung môi [ăng tơnêi nôkố ai 150 rơtuh liăn/ha cho iâ khât. Tung pơla mê, liăn lah ối hên, hâi khế mung xuân ối iâ [ă tơdroăng ki ‘no ăm mung hên hdroh xuân ôh tá tơtro [ă tơdroăng ki rơhêng vâ dêi kuăn pơlê [ă khu mơdró kâ.

Tiô pôa Hà Ngọc Uyển, kăn pơkuâ khu pêt mơjiâng kế tơmeăm [ă rak ngăn pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, riân troh nôkố, lâp kong pơlê Gia Lai hiăng ai lối 5 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê rơtế [ă mâu khu mơdró kâ ki ai tơdroăng ki rơhêng vâ chêh inâi vâ to\ng kum kơxo# liăn kơjo kum ăm kuăn pơlê ‘mâi pêt kơphế. Laga, nôkố bu nếo ai dâng 10 rơpo\ng kuăn pơlê [ă 2 khu mơdró kâ châ mung xo kơxo# liăn, [ă tơdroăng ki ối che\n dâng 38 rơtal liăn. Môi tơdroăng ki iâ tâng vâ pơchông [ă tơdroăng ki rơhêng vâ khât dế nôkố.

 ‘’Kơxo# liăn kơjo kum dêi Chin phuh pơkâ mơ’no tung tơdroăng ki ‘mâi pêt kơphế mê a Gia Lai kuăn pơlê iâ châ mung. Pơkâ thế Hngêi rak liăn Tơnêi têa ai hnê mơhno mơdêk kơlo ăm kuăn pơlê ai kơxo# liăn hên tâ. Má péa, hdrối nah cho pơkâ 2-3 hdroh ăm mung, mê tiô á tơvêh 1 hdroh, ki hên hlái 2 hdroh vâ kuăn pơlê tơ’lêi hlâu tung tơdroăng xúa kơxo# liăn. Má pái, mâu kơ koan ‘na rak ngăn kong prâi tơnêi tíu mơdêk tơdroăng ki pro hlá mơ-éa rak xúa tơnêi ăm rơpo\ng kuăn pơlê. Klêi mê, hngêi rak liăn pro tơ’lêi hlâu ăm rơpo\ng kuăn pơlê mơjiâng kế tơmeăm a tơnêi kố vâ pro kế tơmeăm ki kok mung liăn kô tơ’lêi hlâu tâ’’.

Lâp kong pơlê Gia Lai dế kố ai dâng 90 rơpâu ha kơphế, cho môi tung mâu hdrê loăng ki xiâm dêi kong pơlê. Laga, kơvâ pêt kơphế kố dế trâm hên tơdroăng ki pơloăng mơnúa xua [ăng tơnêi kơphế ki hiăng krâ rế hía rế hên. Tung pơla mê, tơdroăng ki vâ châ mung liăn to\ng kum ăm tơdroăng ki ‘mâi pêt kơphế dế trâm hên xơpá.

Công Bắc chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng