Péa to lâm ki hnê chư a cheăm Tân Thành châ tơku\m po a péa to hngêi trung dêi Hngêi trung râ má môi Nguyễn Bá Ngọc a péa thôn Dak Na [ă Dak Ri, cheăm Tân Thành, [ă lối 50 ngế hriâm cho kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Dao. Lâm hriâm kố châ pơxiâm hriâm dâng môi khế kố [ă 6 rôh/măng t^ng.

Ngế ki hriâm ối nếo má môi dêi 2 to lâm xuân hiăng châ 25 hơnăm, hên ngế hriâm ki ê hiăng chiâng pôa, jâ vâi. Vâi cho mâu nho\ng, o xiâm, mâu rơpo\ng on veăng, nôkố hâk vâ [ă tơdroăng ki hriâp pơchuât, hriâm chêh chư môi tiah mâu hok tro hriâm mẫu giăo.

Nâ Triệu Thị Mui, 27 hơnăm, cho ngế ki hriâm hơnăm ối nếo má môi tung lâm a tíu hriâm Dak Ri tối, hdrối nah rơpo\ng xơpá ‘na cheăng kâ, liăn ngân, rơpo\ng hngêi ai hên krâm nho\ng o, cho nâ rơmúa Mùi Mui athế lăm pêi cheăng vâi vâ kum rơpo\ng mê ôh tá châ hriâm. Nôkố tơdroăng rêh ối hiăng kơdroh iâ tơdroăng ki xơpá, nâ hiăng ai on veăng [ă ai péa ngế kuăn tơx^n, tơmiât châ troh hngêi trung cho tơdroăng ki sôk ro khât. Kơnôm ing tơdroăng ki kơhnâ hriâm tâp, tơdroăng ki rơkê ple\ng dêi mâu thái cô hnê ăm nâ re#ng hlê khât, châ mâu thái cô mơnhên tối cho ngế hok tro ki rơkê má môi tung lâm, Triệu Mùi Mui tối:

‘’Á hriâm mê á ‘nâi chơ, mê xo ah hmối á lăm kơchô pơtih vâi tê mâu kơ-[ăn, mâu ke\o ki hiăng tâi hâi khế xúa mê á ôh tá roê xếo, hlo dêi tơná ‘nâi chư xo ah hmôi ai hên tơdroăng ki pơxúa ăm tơná. Pơtih kuăn ‘ne#ng pin lăm hriâm vêh a hngêi nôu, pâ ôh tá ‘nâi chư, chư o pin xuân ôh tá ‘nâi gá tiah lâi, mê tiah lâi ơin chiâng hnê ăm dêi kuăn. Mw drêng á lăm hriâm, kuăn á hriâm lâm 1, lơ mầm mầm non mê á ‘nâi mâu chư mê á hnê ăm dêi kuăn, á hlo tơdroăng ki hriâm môi tiah kố gá tơxâng khât’’.

Cô Triệu Thị Mùi, cô hnê lâm ki ôh tá ‘nâi chư a tíu hriâm thôn Dak Ri ăm ‘nâi, lâm hriâm pơrá cho mâu ngế ki pêi chiâk deăng, tơdroăng ki xing xoăng hâi hriâm trâm hên xơpá. Malối cho tung mâu rôh kong mê, ai ngế ki ‘nâ athế tơkâ luâ lối chât km vâ troh hngêi trung. Laga, drêng hiăng troh lâm, rêm ngế pơrá kơhnâ hriâm tâp, pêi pro tro tiô tơdroăng pơkâ.

‘’Môi tơdroăng ki hlo hơ’lêh châ mơnhên tối mê cho tơdroăng ki rơkê ple\ng, drêng apoăng mâu ngế ki hriâm nếo mot hriâm mê bu tơmiât, apoăng pin lăm ngăn hriâm môi tiah lâi xo, drêng vâi hiăng hriâm ah mê vâi nếo hlo tơdroăng ki vâi tá hâi ‘nâi, pin athế pơtối hriâm, maluâ tơvâ tơvân hên tơdroăng cheăng, mê vâi xuân mơdoh chôu phut vâ lăm hriâm. Xuân mơnê troh hngêi trung, hiăng pro tơ’lêi hlâu ăn ‘na on tơhrik, quạt, lâm hriâm ăm mâu ngế ki hriâm [ă thái cô ai tíu ki hnê [ă hriâm tơ’lêi hlâu’’.

Thái Vi Văn Thông, hiăng vâ chê 20 hơnăm kố hnê hriâm a hngêi trung thôn Dak Na tối, a kơhâi mâu thái cô hnê hok tro, a kong măng mê hnê ăm mâu nôu, pâ dêi mâu vâi o. La ‘nâi tơpui nâl Dao, la thái Thông xuân ối trâm hên xơpá tung pơla hnê. {ă hok tro mê vâi tơ’lêi hlê, tơ’lêi khe#n, mê [ă tơdroăng ki hnê ăm mâu ngế ki hriâm ôh tá ‘nâi chư gá cho tơdroăng ki pơloăng mơnúa. Hên ngế ki hiăng hên hơnăm, vâi ai tuăn ki tơmiât ôh tá tro, tang ôh tá ‘nâi túa ki mơhnhôk vâ ôh tá ‘nâi nâp tơpui dêi vâi mê gá kô tơpá khât tung tơdroăng ki hnê tối. Thái Vi Văn Thông tối:

‘’Á xuân rơhêng vâ mâu vâi krâ nho\ng o ‘nâi chư xo, hên rôh ôh tá ‘nâi chư gá tơpá khât, malối cho lăm troh a cheăm vâ pro mơéa khai sinh ăm dêi kuăn ‘ne#ng, hên ngế ôh tá ‘nâi chư lăm mung liăn ing hngêi rak liăn hên tíu vâi ôh tá châ mung. Ki tơpá dêi lâm hnê mâu ngế ki ôh tá ‘nâi chư kố cho vâi vêh ing lăm hiăng tơbrêi, hên roh ôh tá lăm hriâm gá kô ôh tá ‘nâi [ai hnê, tơkâ luâ môi roh mê gá tơpá khât, pin ôh tá chiâng hnê sap ing apoăng’’.

Pôa Nguyễn Văn Chung, kăn pơkuâ Hngêi trung râ má môi Nguyễn Bá Ngọc, cheăm Tân Thành, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông ăm ‘nâi, hngêi trung ai 20 ngế kăn [o#, thái cô. Pêi pro tơdroăng ki po lâm hnê ăm mâu ngế ki ôh tá ‘nâi chư tiô tơdroăng pơkâ thế dêi Vi [an hnê ngăn tơring Krông Nô rơtế [ă tơdroăng ki tơmâng ngăn dêi khu kăn pơkuâ tơring, cheăm, Khu pơkuâ ngăn hngêi trung hiăng mơjiâng túa pơkâ, xing xoăng thái cô tơtro vâ hnê ăm mâu ngế ki hriâm tung lâm ki ôh tá ‘nâi chư a mâu hngêi trung. Kố cho hơnăm ki apoăng hngêi trung râ má môi Nguyễn Bá Ngọc tơku\m po lâm hnê chư.Tiô mơnhên tối, mâu lâm hriâm cho rak tơniăn mâu tơdroăng ki hnê [ă hriâm, thái cô rơtế [ă mâu ngế ki hriâm kơhnâ, tá troh nôkố tá hâi ai ngế ki lâi pơtê hriâm dế rá. Pôa Nguyễn Văn Chung, ăm ‘nâi:

‘’Tơdroăng ki rơhêng vâ má mơ’nui dêi hngêi trung cho tâi tâng mâu ngế ki hriâm ‘nâi pơchuât, ‘nâi chêh, ‘nâi riân, to\ng kum tơdroăng ki rơkê ple\ng vâ mơjiâng tơdroăng cheăng kâ rêm rơpo\ng hngêi, ‘nâi rak ngăn troh tơdroăng rêh ối tung rơpo\ng hngêi. Hngêi trung xuân hnê mơhno mâu thái cô hnê cho tơdroăng ki hnê ‘na ki rơkê ple\ng mê xuân kal athế to\ng kum mâu tơdroăng ki ‘na hbrâ mơdât tơdroăng ki xo on veăng tá hâi tro hơnăm. Mâu thái cô ki hnê rơkê ‘na tơpui nâp Dao môi tiah thái Thông mê thái kô to\ng kum pơla nâp Dao [ă nâl Xuăn vâ vâi ‘nâi nhên tâ’’.

Maluâ tơdroăng rêh ối, ối trâm hên xơpá, tơdroăng ki tơ-[rê dêi tơdroăng hnê chư xuân tá hâi hlo tơdrêng ôh, la ko cho ivá vâ vâi krâ nho\ng o hluăn ing tơdroăng ki kơtiê, khôi túa ki ôh tá tro, ai tơdroăng ki rơkê ple\ng tung pơlê pơla vâ sap ing mê ah vâi xúa tung pêi cheăng kâ, mơeăm mơnhông mơdêk cheăng rêh ối.

Hoàng Qui chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng