Maluâ tiah mê, a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên tơdroăng tong chiâ xo prêi xuân u ối hlo a mâu têa kroăng, pro mâu kông ôh ti krá, hên kuăn pơlê hiăng [ă dế rêm hâi hía tơnêi vâ pêi chiâk pêi deăng. Tung pơla mê, mâu kong pơlê ôh tá pro tro tơdroăng pơkâ dêi luât, ôh tá ai troăng hơlâ pơkuâ ngăn tơtro tung pơkuâ ngăn ‘na kơvâ cheăng ki kố.
Khu [ai: ‘’Tây Nguyên-Xua ing lâi rơhê k^ng têa tơhnah prêi hía’’ ai tối ‘na tơdroăng k^ng rơhê têa tơhnah a mâu têa kroăng dêi 2 to kong pơlê Dak Lak [ă Dak Nông.
{ai ki apoăng ai tối ‘’Têa lân lu tung pơla dế rơnó tô mơdrăng’’.
{ai 1: Lân lu ó tung pơla dế rơnó tô
Hiăng lối 2 khế ôh tá ai mêi, laga têa kroăng Krông Nô, kơpong achê pơla cheăm Nâm Ndir, tơring Krông Nô, Dak Nông [a\ cheăm Ea Rbin, tơring Lak, kong pơlê Dak Lak xuân ai kơbloh, têa mơ’nok môi tiah ai têa kân lân lu kân. Mâu xiâm loăng plâi nong hiăng ton hơnăm, mâu xiâm kơlá ngiât le\m tơku\t vâ tơđôu tung têa kroăng. Phá tơ-ê ‘nâng, ai tíu ‘nâ trâu kơhnong tung ‘nâi, tâ tá k^ng têa, peăng ‘nâ chiâng ai tơnêi prêi tơku\m hên h^n, k^ng rơhê têa kroăng kố tơhnah hên tíu, ai kơpong ki ‘nâ tơhnah châ lối 1 km. Ngoh Lý Văn Tâm, ối a thôn Quảng Hòa, cheăm Nâm Ndir tối ăm ‘nâi, bu sap apoăng hơnăm troh nôkố, rơpo\ng hiăng hía lối 500 met karê tơnêi kơdrum, [a\ chiâng trối kố xua mâu plong hrik xo prêi dế pơtôu kơmăi hrik xo prêi a têa kroăng châm:
‘’Hrik xo prêi xua mê gá tơhnah tâi môi tiah mê. Hrik xo prêi rế hía rế trâu mê thế tơhnah. Rêm hâi dâng 30 troh 40 toăng plong hrik xo prêi. Tâng hmôu lôi tiah kố, tơnêi têa ôh tá kâi mơdât mê kuăn pơlê ôh tá ai tơnêi vâ pêi’’.
Tiô tơbleăng tối ing Khu pơkuâ tơmeăm khoăng [a\ kong prâi kong pơlê Dak Lak [a\ Dak Nông, tung têa kroăng ki tơkăng pơla péa kong pơlê, ai 10 khu tê mơdró hrik prêi châ ăm mơ-éa phêp chiâng hrik xo prêi. Tung mơ-éa phep tối nhên, mâu khu tê mơdró ôh tá chiâng hrik xo achê dêi pó, tơbriât hrik kơpong dêi pó, hrik achê k^ng [a\ hrik xo lối trâu tiô pơkâ. Kơvâ pơkuâ kong prâi péa kong pơlê xuân hiăng tâp hdró chư chêh ôh tá ăm hrik xo prêi a hên tíu vâ ví tơhnah tơhnâp ki kân rơdâ. Laga mâu tơdroăng pơkâ kố khu tê mơdró ôh tá pêi pro tiô. Pôa Hoàng Xuân Vẽ, ối a {uôn Tra#p, tơring Krông Ana, kong pơlê Dak Lak rêm hâi tơnăng ká kêt a têa kroăng Krông Nô, xuân cho ngế ki djâ ngin lăm a drô têa kroăng kố, tối ăm ‘nâi: Hrik xo prêi chiâng tơhnah rơhê k^ng têa, cho tơdroăng ki hlo hên hơnăm kố, [a\ đi đo hlo ai ti mê. Tâng môi tiah mâu hơnăm hdrối, tâi tâng mâu tuk ká tơku\m a kơpong têa kroăng achê pơla cheăm Bình Hòa, Dak Lak [a\ cheăm {uôn Choah, Dak Nông, pro vâ chê hr^ng hectar tơnêi a kơpong kố hía, mê nôkố dế tơbriât a kơpong achê pơla cheăm Nâm Ndir [a\ cheăm Ea Rbin, pro péa pâ rơhê k^ng têa tơhnah ó ‘nâng:
‘’Ôh tá ‘nâi ngế ki hrik prêi mê hôm rôe tơnêi dêi kuăn pơlê lơ ôh, mê ôh tá ‘nâi. Laga ki hlo nhên cho tơnêi péa pâ têa kroăng tro tơhnah hên. Krông Nô kố vâi hrik prêi sap 4 chôu kơxo má troh 4 chôu kơxê. Apoăng vâi hrik tung dế têa kroăng, drêng tung dế têa kroăng ối to trâp, mê vâi hrik xo prêi a k^ng nếo. Nôkố xuân tiah mê, tíu lâi ai prêi vâi hrik. Kuăn pơlê tơpui vâi ôh tá bê tơmâng’’.
Tơdroăng tiah mê hmâ hlo a drô mâu têa kroăng kân ku\n dêi Dak Lak, môi tiah têa kroăng Krông Pa], têa kroăng Krông Ana. Ngăn a lơgât kô hlo, a tíu ki lâi ăm phep hrik xo prêi cho tíu ki mê mâu têa kroăng tro ‘nhê ó ‘nâng. {a\ lăm ngăn a tíu ki mê, hmâ a tíu ki lâi ai khu tê mơdró hrik prêi, pơrá hlo kuăn pơlê hía tơnêi lơ pơkâ thế tê tơnêi, tê kơdrum ăm khu tê mơdró. Ngoh Bùi Văn Lương ối a thôn 3, cheăm Ea Ô, tơring Ea Kar, Dak Lak tối ăm ‘nâi:
‘’Vâi hrik hiăng hên hơnăm kố, laga sap hơnăm nah troh hơnăm kố mê hrik xo prêi hên ‘nâng. Klêi mê têa kân lân lu mê klâng tơhnah hên. Vâi hrik môi tiah mê ai rơpo\ng ki ‘nâi vâ tơno hdrối vâ hrik, ai rơpo\ng vâi hrik xo prêi hía tơnêi klâng, kơdrum chiâk deăng. Laga ki hên vâi tơno [a\ dêi pó tê, ôh tá khên tối ăm mâu kăn cheăm, tơring’’.
Pôa Vi Văn Thành, kăn pơkuâ thôn 1, cheăm {uôn Choah, tơring Krông Nô, Dak Nông, tối:
‘’To a thôn kố hiăng ai 12 rơpo\ng tê tơnêi ăm mâu khu hrik xo prêi. Ôh tá tê, vâi kô hrik prêi troh a kơpong tơnêi. Hrik troh alâi, têa hiu troh dâng mê, tơnêi tơhnâp. Môi tiah mơ’nui hngêi á, vâi tê bu 11 rơtuh liăn môi sao, tơdrêng amê ki kơnâ cho 30 rơtuh liăn. Laga peăng khu hrik xo prêi tối: Nôkố tâng xo liăn ối châ, tâng ôh tá xo liăn tá tui lui xuân hía, mê thế xo liăn. Ngin ôh tá chiâng pro ki klâi, bu mơhnhôk gá lăm hrik u ê, vâi ôh tá vâ lăm hrik xo prêi u ê ôh tá ‘nâi pro ti lâi’’.
Drêng kuăn pơlê rêh ối, pêi chiâk deăng a k^ng têa kroăng mơnhên, mâu khu tê mơdró hrik xo prêi pro tro lu\p ó ăm tơdroăng rêh ối, pêi chiâk deăng vâi, mê mâu kơvâ cheăng dêi mâu kong pơlê tối tiah kố tiah mê vâ kơtôa: Cho pá vâ tơpôu hnoăng ăm mâu tuk ki hrik xo prêi, xua kong mêi têa kân lân lu xuân cho xiâm kối pro tơhnah tơhnâp tơnêi a mâu têa kroăng, pro mâu kông tơhnah tơhnâp. {a\ tơdroăng ôh tá vâ tơmâng pêi pro kơtăng dêi kơ koan pơkuâ, mâu têa kroăng pơtối tơhnah tơhnâp, kuăn pơlê xuân hía tơnêi, kong prâi tro ‘nhê.
Dương Đình Tuấn chêh
A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng
Tăng ngăn [ai má 2 drăng kố:
Tăng ngăn [ai má 3 drăng kố:
Viết bình luận