VOV4.Xơ Đăng - Lối 5 hơnăm hdrối, tơring Kon Rẫy, kong pơlê Kon Tum hiăng pơcháu ăm rak ngăn 12 rơpâu ha kong ki chiâng xêh ăm vâ chê 900 ngế kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo rak ngăn. Rơpâu rơpŏng veăng rak ngăn kong châ xo rah ngăn tiô pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, mơdêk tơ’nôm kơxô̆ liăn châ xo ‘mâi hơ’lêh tơdroăng rêh ối. Pakĭng mê, tơdroăng ko ‘nhiê kong a kong pơlê kơdroh tiô hơnăm, tơnêi kong đi đo rak rak tơniăn. Ngế chêh hlá tơbeăng dêi Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.   

Cho môi tung mâu rơpŏng a thôn 1, cheăm Đăk Kôi, tơring Kon Rẫy xo ngăn kong sap apoăng hơnăm 2017, pôa A Đoàn tối, rêm măng tĭng pôa rơtế ƀă tôh rak ngăn kong dêi thôn lăm ngăn sap ing 2-3 rôh vâ rak ngăn kong dêi kơpong 467- Lâm trường Đăk Ruồng. Tơdroăng séa ngăn đi đo  hiăng kơdroh tơdroăng ko loăng tong, kơxô̆ rôh hdi tơnêi kong xuân ôh tá ai tơdroăng klâi xếo.

 ‘’ Ngin pêi tiô tôh teăng dêi rơpó gak ngăn, mâu ki ‘nâ vêh mâu ki ‘nâ ối amê. Tâng tôh 1 hiăng klêi mê troh tôh 2 ối gak,  pơ’lêh dêi rơpó. Rêm tôh kô rah 3 troh 4 ngế ối amê gak ngăn a kong 2 hâi nếo pơ’lêh ngế ki ê gak. Gak ngăn môi tiah mê nôkố ôh tá ai khu tong ko kong xếo’’.

Xuân châ xúa ing tơdroăng pơkâ mơhá rak ngăn kong, pôa A Dĩnh ối a thôn 1, cheăm Đăk Kôi, tơring Kon Rẫy ăm ‘nâi:

 ‘’  ’Na tơdroăng rak ngăn kong mê thôn ai 4 tôh, rêm tôh ai 4 ngế, ƀă tâi tâng ai 16 ngế. Tôh mơjiâng pơkâ lăm séa ngăn kring vế 4 rôh tung môi khế. Ki hdrối pin lăm ngăn mơdât tơdroăng ko kong; klêi mê hdi tơnêi kong, drêng châ ‘nâi tối tơbleăng ăm mâu kăn cheăm troh veăng tơmâng tơleăng mơnhên. Drêng xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong vêh, kuăn pơlê xúa vâ ‘mâi mơnhông tơdroăng rêh ối. môi tiah hngêi á, drêng xo liăn hiăng rôe chu mơjiâng pro kơdroăng păn kơ’nêi tung kơdrum ƀă kơxô̆ liăn tê dêi châ 100 rơtuh liăn môi hơnăm’’.

Thôn 1, cheăm Đăk Kôi, tơring Kon Rẫy nôkố ai 54 rơpŏng kuăn pơlê châ xo rak ngăn vâ chê 1 rơpâu ha kong. Mâu rơpŏng klâ 12 tôh, hơ’lêh dêi rơpó lăm séa ngăn gak ngăn kong. Pôa A Chiếu, Tôh trương tôh kuăn pơlê rak ngăn kong kơxô̆ 1, cheăm  Đăk Kôi ăm ‘nâi, tơdroăng xo rak ngăn kong hiăng kum rêm rơpŏng ai tơ’nôm liăn rêm hơnăm sap 8 troh 10 rơtuh liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Kơxô̆ liăn mê mâu rơpŏng hngêi ‘no rôe phon, hdrê pêt, hdrê păn vâ mơnhông cheăng kâ. Krê to rơpŏng hngêi a Chiếu hiăng păn châ 4 to ro, kơnâ dâng 100 rơtuh liăn.

‘’Kŏng ti pơcháu ăm rơpŏng hngêi rak kong, á lăm rak ngăn kong ƀă châ xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Môi tiah hơnăm kô mâu rơpŏng kuăn pơlê xo rak ngăn 32 rơtuh, klâ  ăm rêm rơpŏng 2 rơtuh 800 rơpâu liăn. Kuăn pơlê xo kơxô̆ liăn ki mê rôe ro, phon rơvât rak ngăn dêi klâng báu, krê to hngêi a rôe châ 4 to ro. Kuăn pơlê mơnê kơ kŏng ti. Ngin đi đo mơ-eăm tơrŭm ƀă dêi rơpó vâ rêm măng tĭng, rêm khế lăm séa ngăn rak ngăn kong. Nôkố ngin xuân mơhno xĭng xoăng tíu gak ngăn a kong, ai tơdroăng klâi mê kô teăm tơbleăng tối tơdrêng ăm tíu pơkuâ’’.

Lâp tơring Kon Rẫy nôkố ai vâ chê 900 ngế kuăn pơlê xo rak ngăn dâng 12 rơpâu ha kong. Tối ‘na ki tơ-ƀrê tung tơdroăng rak ngăn kong ƀă xúa liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong dêi mâu kuăn pơlê, pôa Nguyễn Văn Chính – Ngế phŏ pơkuâ Lâm trường Đăk Ruồng tối.

‘’Ing nôkố ai luât pơkâ pơcháu rak ngăn kong ăm kuăn pơlê troh nôkố mê kuăn pơlê kô ai hnoăng cheăng hên tâ tung tơdroăng rak ngăn kong. Kuăn pơlê rơtế châ pơxúa ‘na cheăng kâ xua rêm hơnăm kô châ xo tơ’mot tơ’nôm vâ kuăn pơlê mơ-eăm pêi cheăng kâ, môi tiah rôe phon rôe hdrê păn  vâ mơdêk pêi cheăng kâ mơnhông tung rêh ối  a pơlê’’.

Ki khât ăm hlo, luât pơkâ mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong a tơring Kon Rẫy, kong pơlê Kon Tum hiăng pro pơxúa ‘’tơpéa tơdroăng’’ drêng kuăn pơlê hlối ai tơ’nôm kơxô̆ liăn châ xo tơ’mot ing pêi chiâk, hlối veăng ‘no ivá rak ngăn kong châ tơ-ƀrê.

Mâu hơnăm hiăng hluâ, kuăn pơlê, mâu khu pơkuâ kong, khu cheăng a tơring Kon Rẫy, kong pơlê Kon Tum hiăng tơrŭm tơtro tung tơdroăng pơkuâ gak ngăn kong. Pôa Nguyễn Tấn Phát, Kăn pơkuâ gak ngăn kong tơring Kon Rẫy, kong pơlê Kon Tum tối nhên tâ ‘na tơdroăng kố ing roh kơ-êng kơ’nâi kố ah. Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng.

-Ô pôa, tung tơring Kon Rẫy mê troăng pơcháu ăm kuăn pơlê pơkuâ gak ngăn kong châ pêi pro môi tiah lâi, tiô rơpŏng, khu rơpŏng lơ kuăn pơlê tung pơlê?

Pôa Nguyễn Tấn Phát: Tung tơring pêi pro hên troăng pêi, rơpŏng, pơlê pơla, ing tơdroăng kĭ dêi kuăn pơlê ai ivá tơniăn tơdroăng séa ngăn, gak ngăn kong. Ing mê, mâu khu râ kăn pơkuâ tơring ƀă Khu râng liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong séa ngăn, tơmiât nhên vêh pơcháu ăm kuăn pơlê gak ngăn ăm kuăn pơlê gak ngăn tiô ivá dêi rêm rơpŏng lơ kuăn pơlê tung pơlê.

-Ô pôa, môi tung mâu xiâm kối vâ pêi pro tơtro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong tung tơring Kon Rẫy cho tơdroăng tơrŭm tơtro pơla mâu khu cheăng ƀă kuăn pơlê. Pôa hôm chiâng tối nhên tâ tơdroăng tơrŭm kố?

Pôa Nguyễn Tấn Phát: Tung tơdroăng pơkuâ tung pơlê mê Khu gak ngăn kong tơring đi đo hnê mơhno khu cheăng séa ngăn kong tung pơlê tơrŭm ƀă kuăn pơlê tơkŭm séa ngăn, mơdât vâ teăm mơdât tơdrêng mâu tơdroăng ko ‘nhê kong, kếo loăng kong tung tơring. Tơdrêng amê, tơrŭm ƀă Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong a kong pơlê Kon Tum. Rêm hơnăm séa ngăn poh xá tung kong hôm tơxâng pêi pro tơdroăng rak ngăn kong vâ mơnhên tung tơdroăng mơhá liăn rak ngăn kong tiô tro pơkâ.

-Ô pôa, tơdroăng pêi pro tro troăng hơlâ mơhá liăn hnoăng rak ngăn kong hiăng ai tơdjâk môi tiah lâi troh ƀă tơring Kon Rẫy?

Pôa Nguyễn Tấn Phát: Ƀă kơxô̆ liăn rak ngăn kong mê gá hiăng tơdjâk kân, tơtro troh tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ kuăn pơlê rêh ối achê kong ki rơhêng vâ tối cho kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo. Gá hiăng kum mơdêk tơ’nôm kơxô̆ liăn pêi lo, pro tơniăn tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê tung tơdroăng xăm kơklêa kơdroh kơtiê. Mê cho tơdroăng ki tơdjâk ‘na pơlê pơla. Môi tơdroăng nếo, drêng kuăn pơlê châ pơxúa ing kơxô̆ liăn rak ngăn kong mê kuăn pơlê mơdêk hlê plĕng 'nâi pêi xêh vâ rak ngăn kong ki ai nôkố. Kuăn pơlê đi đo tơkŭm po séa ngăn. rak ngăn kong châ pơcháu ăm rak ngăn, ing mê kum rak ƀăng kong ƀă kơdroh tơdroăng muih kong pro chiâk deăng xuân môi tiah mâu roh ko ‘nhê kong xo loăng ôh tá tro luât.

-Kong pơlê Kon Tum hiăng mơ’no Pơkâ tung hneăng hơnăm 2021 – 2026 kố kô pêt nếo 15.000 ha kong ƀă tung apoăng hơnăm apoăng 2021 hiăng pêt nếo châ lối 3.000 ha kong ƀă tơkâ hluâ pơkâ mơ’no. Ƀă tung tơring Kon Rẫy mê tơdroăng pêt kong troh nôkố châ pêi pro môi tiah lâi? Tơdroăng pêi pro tơtro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong hiăng tơdjâk tơtro môi tiah lâi troh kuăn pơlê tung tơdroăng pêt kong tung tơring, ô pôa?

Pôa Nguyễn Tấn Phát: Tiô Pơkâ dêi Đảng ƀô̆ tơring pơkâ mơ’no tung hơnăm apoăng pêi pro Pơkâ, mê tơring Kon Rẫy châ pơcháu pơkâ pêt nếo dâng 230 ha kong. Laga troh nôkố, klêi kơ’nâi mơhnhôk kuăn pơlê ƀă vâi mơdêk hlê plĕng veăng pêt kong, ƀă nôkố hiăng pêt nếo châ 499 ha, hiăng tơkâ hluâ pơkâ dêi hơnăm apoăng. Pói tơngah tung mâu hơnăm la ngiâ, tơdroăng thăm pơtâng tối ƀă mơhnhôk kuăn pơlê mơdêk hlê plĕng tơtro tung hnoăng veăng vâ pơtối pêt kong châ tơ-ƀrê lơ thăm nếo tơkâ hluâ pơkâ mơ’no.

-Tung hơnăm kố pơreăng COVID-19 xông tâ tú hiăng tơdjâk ôh tá tơniăn troh tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla. Ƀă kơvâ pơkuâ rak ngăn kong a Kon Rẫy mê khu pơkuâ ngăn ‘na rak koing hiăng rơnêu mâu tơdroăng tơdjâk kố môi tiah lâi?

Pôa Nguyễn Tấn Phát: Pơreăng COVID-19 mê ai tơdjâk troh tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong, ki rơhêng vâ tối cho tơdroăng pơtâng tối. Hdrối nah ngin đi đo tơkŭm vâi krâ ing mâu roh hôp, mâu roh trâm mâ kuăn pơlê vâ pêi tơdroăng pơtâng tối, laga pơreăng xông tâ tú mê ngin thế xúa mâu troăng pêi ki ê. Ngin tơbleăng ăm pêi pro mâu troăng pêi dêi cheăm, thôn vâ tối tơbleăng troh kuăn pơlê, má péa nếo tơkŭm xing xoăng mơ-éa chêh tơbleăng ing troăng pơtâng tối troh lâp lu tung tơrŭm ƀă Tíu xiâm mơhno túa lĕm tro dêi tơring vâ pơtâng tối troh kuăn pơlê tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong tung loa a pơlê pơla, vâ kuăn pơlê ‘nâi tơdroăng ki kal dêi tơdroăng rak ngăn kong.

-Mơnê kơ pôa hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố!

Gương – A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng