VOV4.Xơ Đăng - Mâu khế hơnăm achê pơla kố, hiăng hlo ai hên hĕng mơngế kăn bô̆ ki kring vế, gak ngăn kong a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên hiăng pâ lo pơtê cheăng. Hên tíu ki dế ôh tá ai mơngế cheăng rak ngăn kong. Xua mơngế ki pâ lo pơtê cheăng rế hía rế hên, mê hnoăng cheăng rak ngăn kong kế thăm rế pá puât. Tung pơla mê, kơvâ ngăn ‘na loăng pơlái, kuăn kiâ kong cho tơdroăng ki kal hnê hriâm hên a kơpong Tây Nguyên mê nôkố hiăng ôh tá ai xếo, iâ sinh viên vâ hriâm, mơngế ki pơkuâ ngăn, kring vế, gak ngăn kong tung la ngiâ thăm rế iâ, rế pá tâ, pro pá ó khât ăm tơdroăng rak ngăn loăng pơlái, kuăn kiâ kong.

Ối a dế kong ki nếo tro ko ‘nhiê, Xá 704, cheăm Čư̆ Bông, pôa Nguyễn Phi Tiến, kăn phŏ pơkuâ Kŏng ti pêt kong Ea Kar, kong pơlê Dak Lak, ăm ‘nâi, kố bu cho môi tung hên tíu kong dêi kŏng ti tro ko ‘nhiê tung hơnăm kố. Hdrối nah, drêng ối tŭm 27 ngế kăn ƀô̆ mâu ngế cheăng, tơdroăng ki rak ngăn kong hiăng xơpá, mê nôkố ƀă 9 ngế hiăng pơtê cheăng, 9 ngế ki ê dế pro mơ-éa vâ pâ pơtê, hnoăng cheăng kố rế trâm hên xơpá. Tung ivá mơ-eăm rah xo mâu ngế ki teăng, kŏng ti hiăng kơdroh tơdroăng ki rơkê chu ối râ trung câ̆p lâm nghiệp, la xuân ôh tá ai kơbố vâ mot cheăng, tơdroăng ki xiâm cho xua hnoăng cheăng rak ngăn athế kơtăng la kâ liăn iâ luâ râ:

“Nôkố tơdroăng ôh tá tơniăn, kŏng ti athế lăm đi đo mê troăng hơlâ tŏng kum ăm nhŏng o bu iâ. Pơtih liăn khế trung câ̆p nôkố bu dâng 3,2 rơtuh liăn, xo ăm pêi cheăng a tíu gâk 704 mê liăn kâ hiăng tâi 1 rơtuh, tá hâi riân troh liăn tôh têa kơxăng rơxế ki vâi prôk lăm. Kơxô̆ liăn ki u ối bu iâ, tá hâi rak tơniăn ăm tơdroăng rêh ối”.

Môi tung hên tíu kong dêi Kŏng ti Lâm nghiệp Ea Kar tro ko ‘nhiê ó

Xuân tung tơdroăng ki ôh tá ai mâu ngế cheăng rak ngăn kong cho Kŏng ti Lâm nghiệp Krông Bông, tơring Krông Bông. Pôa Bùi Quốc Tuấn, kăn pơkuâ kŏng ti ăm ‘nâi, tung 1 hơnăm kố, 20% kơxô̆ ngế cheăng rak ngăn kong dêi kŏng ti hiăng pơtê cheăng. Tung pơla mê, ƀă tơdroăng ki xiâm dêi tơring ai hên kuăn pơlê lăm rêh ối hmâng vâ, kơxô̆ ngế hdi xo kong dêi tíu pêi cheăng kố hlo tâk hên. Vâ ‘mâi rơnêu, pôa Tuấn tối tiah kố, Tơnêi têa kal mơdêk troăng hơlâ tŏng kum liăn vâ mơdêk pêi lo liăn ăm khu ki rak ngăn kong, rơtế ƀă tơdroăng ki tŏng kum tơnêi ối, tơnêi pêi ăm kuăn pơlê vâ kơdroh ki xơpá ah ko ‘nhiê kong ki chiâng xêh:

“Tŏng kum tơnêi ối, tơnêi pêi kâ ăm kuăn pơlê cho tơdroăng ki rơhêng vâ khât, la khu mơdró kâ ôh tá chiâng pêi pro. Xuân pâ thế rêm râ pơkuâ, mâu kơvâ cheăng athế tơmâng ngăn. Má péa, hnoăng dêi ngế pơkuâ ngăn kong ôh tá ai, mê xuân pâ thế tơdroăng tŏng kum kơtăng, kơhnâ tâ dêi kơ koan, khu pơkuâ cheăng, vâ kum hnoăng cheăng rak ngăn kong tro tâ”.

Ôh ti xê to kŏng ti pêt kong, mê a mâu tíu ki rak ngăn kong, kơpong ki rak vế, kơdrum kong ilâng tơnêi têa ƀă tíu ki rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong, a Dak Lak tối krê, Tây Nguyên tối tơdjuôm, hên hĭn mâu kăn ƀô̆ xuân hiăng pâ pơtê cheăng. Pôa Nguyễn Quốc Hưng, kăn pơkuâ rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong, kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, krê kơvâ rak ngăn loăng pơlái kong pơlê hơnăm kố ai troh 13 ngế pâ pơtê cheăng, hên má môi sap ing nah troh nôkố.

Ki khéa akố cho ai khu ki rak ngăn loăng pơlái ối pâ ôh tá pêi klêi hnoăng cheăng vâ châ pơtê cheăng, khu ki rak ngăn loăng pơlái hiăng ôh tá ai ngế cheăng tơ’nôm a mê rế ôh tá ai ngế pêi cheăng:

“Pơla hdrối kố nah ăm pơtê hên hĭn, tối tơdjuôm cho xơpá khât, mê ôh tá pêi pro tro tơdroăng kô tro pơxâu phâk. Hơnăm kố ai môi ngế cheăng a Tíu rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong Krông Ana pâ ôh tá pêi klêi hnoăng cheăng vâ châ pơtê, xơpá môi tiah lâi chiâng pro tiah mê. Hôp mơnhên tối mơ’nui hơnăm, tơmiât gá khéa khât, tiah lâi nhŏng o tung khu chiâng pro tiah mê”.

Ngế ki cheăng rak ngăn kong lo pơtê cheăng hên hĭn, sinh viên hriâm ‘na kơvâ lâm nghiệp xuân kơdroh hên

Hnoăng cheăng rak ngăn kong ôh tá xê to tơdroăng cheăng ki vâi hâk vâ xếo, hnoăng cheăng hnê cheăng ăm kơvâ rak ngăn kong a Tây Nguyên xuân hlo rế hía rế ôh tá tơƀrê. Tiê̆n sih Nguyễn Thanh Trúc, Ngế ki pơkuâ Hngêi trung Đại học Tây Nguyên ăm ‘nâi, lâm nghiệp hdrối nah đi đo cho môi tung mâu kơvâ hnê cheăng ki xiâm dêi hngêi trung ƀă tơdroăng pơkâ dâng 300 ngế sinh viên, ƀă mâu thái cô, yăo sư, phŏ yăo sư, tiê̆n sih ki rơkê ‘na tơdroăng cheăng, hngêi trung hnê sap ing râ đăi hok tơngi đăi hok.

Laga, nôkố tâi tâng kơvâ hnê lâm nghiệp dêi hngêi trung bu ối dâng 100 ngế sinh viên hriâm, kơdroh dâng 70% tâng vâ pơchông ƀă 10 hơnăm hdrối nah. Tung mê, ƀô̆ môn “rak ngăn kong kế nhâ loăng kong ƀă kong prâi” hiăng athế “klĭng péa” xua ôh tá ai sinh viên chêh inâi hriâm. Tiô tiê̆n sih Nguyễn Thanh Trúc, kơvâ lâm nghiệp ôh tá ai ivá vâ tơ’mot sinh viên hriâm xếo xua tơdroăng cheăng pêi gá xơpá la pêi lo liăn iâ, troăng hơlâ liăn ngân tá hâi bê tŭm tung tơdroăng ki châ kơjo kum, kal athế châ hriăn ngăn, ‘mâi rơnêu:

“Ki hdrối tâ cho ki hlê plĕng, ngăn nhên dêi pơlê pơla, kố cho kơvâ cheăng ki kal khât vâ veăng kum rak vế kong ngiât, rak vế kong dêi Tây Nguyên. Drêng châ hlo hnoăng cheăng ki kal mê dêi kơvâ cheăng kố kô ai tơdroăng ki tơmâng ngăn hên tâ, ai mâu troăng hơlâ kơjo kum tơtro vâ tŏng kum, tơ’mot, rak chêng ƀă ki kal tâ cho pro chiâng tíu pêi cheăng hmiân tuăn, ton xŏn vâ nếo kâi pleăng, ối a chê ƀă kong”.

Ngế ki cheăng rak ngăn, rak vế kong pơtê cheăng hên hĭn, sinh viên hriâm ‘na kơvâ lâm nghiệp xuân kơdroh hên, dế ăm hlo kong a Tây Nguyên tro tơdjâk troh a rêi. Tung la ngiâ gá tiah lâi ăm kong akố, tơkôm tung hnoăng cheăng ki hlê plĕng, mơnhên tối dêi tá Tơnêi têa ƀă kong pơlê ‘na hnoăng cheăng, ki pơxúa dêi kong ƀă kơpong; amê cho mâu troăng hơlâ liăn ngân kơjo kum tơtro cho tơdroăng ki kal.

Công Bắc chêh

Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng