Djâ ngin troh ngăn kơdrum kơphế drêh ngiât le\m, ngoh Mbon Ha Binh, ối a thôn 1, cheăm Dạ Long, tơring Dam Rông, kong pơlê Lâm Đồng tối, tơdroăng ki pá tung rơpo\ng hngêi ngoh sap ing hơnăm 1996 pêi pro tiô troăng hơlâ pơkâ klâ rơpo\ng pêi cheăng kâ:

‘’Hơnăm 1992 á xo on veăng, vêh ối rơtế [ă rơpo\ng hngêi kơdrâi, tung pơla mê rêm hơnăm rêm khế á lăm tung kong vâ tăng reăng r^ng kong [ă mâu kế tơmeăm ki ê sap ing kong vâ rêh kâ ối. Maluâ lăm tung kong tăng liăn châ hên khât la ôh tá ai chiâk, ôh tá ai kơdrum. Sap ing hơnăm 1996, drêng khu pơkuâ ngăn cheăm tơmâng ngăn to\ng kum hbru ăm tơnêi kơdrum, hbru ăm hdrê vâ pêt, á sôk ro khât. Drêng ối rơtăm nah á lăm krí kơphế vâi a Lâm Hà, á xuân hriâm [ối [ă châ vâi krâ nho\ng o hnê mơhno ăm, mê choâ ‘lâng á hiăng pâ vế tơdroăng ki rơkê ple\ng vêh a pơlê xúa pêt kơphế tung rơpo\ng hngêi tơná. Troh nôkố, maluâ tơdroăng cheăng rơpo\ng hngêi tá hâi kro, la tâng vâ pơchông [ă hdrối nah hiăng hơ’lêh hên khât’’.

To lâi hơnăm hdrối nah, kong tô mơdrăng tơdjâk troh tơdroăng ki pêi kơphế. Ngoh Mbon Ha Binh tơmiât: ‘’Tiah lâi? Tơdroăng klâi pin xuân kơnôm to a Đảng, Tơnêi têa, tơdroăng kân pin ôh tá tối, mê tơdroăng ki ku\n pin athế mơ-eăm xêh gá tro tâ’’.

Ngoh Mbon Ha Binh mơhno tíu ki kleăng têa xo sap ing ngo

Tơmiât mê hnối pêi, ngoh hiăng ‘no 20 rơtuh liăn ko klo\ng, kleăng têa tôh xo\n lối 1.300m, tôh têa tơdrêng sap ing ngo troh a hngêi. Kơxo# têa ki kố rak tơniăn ăm tơdroăng rêh kâ ối rêm hâi [ă tôh mâu kế tơmeăm pêt dêi rơpo\ng ngoh [ă mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki rêh ối tâ tá. Ngoh Mbon Ha Binh, ăm ‘nâi:

‘’Mơnê Đảng, Tơnêi têa hiăng mơ’no têa troh a thôn, têa ôh tá bê ăm tơdroăng ki rơhêng vâ tôh kế tơmeăm dêi mâu kuăn pơlê. Rơnó tô mê klâng báu dêi vâi krâ nho\ng o ôh tá bê têa. Mê á hiăng ‘no xêh liăn vâ roê klo\ng têa, kleăng têa sap ing ngo troh a hngêi. Têa ki kố á hiăng xúa châ lối 3 hơnăm kố. Nôkố, á ôh tá tô tuăn xếo ‘na têa tôh kế tơmeăm rêm rôh kong tôu.

Pák^ng mê, á xuân ăm vâ chê chât rơpo\ng ki rêh ối tâ tá á xúa tơdjuôm vâ vâi krâ nho\ng o pôi tá tô tuăn ‘na tơdroăng ki ôh tá ai têa vâ xúa rêm hâi xuân môi tiah tung tơdroăng cheăng kâ’’.

Vâi krâ nho\ng o thôn 1, cheăm Dă Long hâk tơngăm khât ‘na ngoh Mbon Ha Binh. Ngoh cho ngế ki djâ troăng a hdrối khên tơmiât, khên pêi, tí tăng xêh tơdroăng ki rơkê ple\ng [ă mơ-eăm tơkâ luâ xơpá [ă ivá dêi tơná. Pôa Mbon Ha Siết, kăn pơkuâ ngăn Chi [o# thôn 1, tối:

‘’Ngoh Ha Binh cho ngế kuăn pơlê ki ai tơdroăng hlê ple\ng tung cheăng kâ, pêi pro tro tiô troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng, Tơnêi têa. Ngoh hiăng ‘no dêi liăn vâ pro tíu ki ‘măn têa chiâng lo xêh, xo têa sap ing ngo troh a kơdrum hngêi vâ kum ăm tơdroăng ki xúa tung rêh ối xuân môi tiah tôh kế tơmeăm pêt [ă hnối kum mâu rơpo\ng ki rêh ối tâ tá xúa têa tơdjuôm. Cheăng kâ rơpo\ng hngêi ngoh hiăng tơniăn, rơpo\ng hơniâp ro, kuăn ‘ne\ng hriâm tâp troh tui lui, vâi krâ nho\ng o tung thôn bô bố xuân ngăn ngoh cho ngế ki djâ troăng ahdrối mơ-eăm tơkâ luâ xơpá vâ pro kro mơdro\ng tơxâng [ă ivá tơná ‘no cheăng’’.

Nâ Mbon K’Yong sôk ro tối ‘na ngoh Mbon Ha Binh, ngế ki rêh ối achê rơkê pêi cheăng kâ [ă ai tuăn hiâm le\m:

Nâ Mbon K’Yong xo têa vâ xúa tung ôu, kâ, hum roh

‘’Mơnê ngoh khât hiăng ‘nâi ple\ng toi xêh klo\ng xo têa sap ing ngo troh a hngêi, kum ngin ai tu\m têa xúa drêng kong tôu troh. Ngin ôh tá tơkôm hên tung tơdroăng ‘no liăn cheăng dêi Tơnêi têa xếo. Ngoh hiăng hbrâ rơnáu kum mâu rơpo\ng ki xơpá, môi kum ăm liăn pêi cheăng kâ ôh tá xo liăn laih, hnê túa cheăng kâ’’.

Djâ troăng a hdrối tung pêi cheăng kâ rơtế [ă tơring, cheăm re\ng pêi klêi 13 tơdroăng pơkâ ‘na tơku\m pêi cheăng kâ tung tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo.

Ngoh Mbon Ha Binh dế hnêi dêi hmo\ng kơphế

Pôa Liêng Hót Ha Kroong, Kăn hnê ngăn kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng cheăm Dạ Long, tơring Dam Rông, kong pơlê Lâm Đồng, ăm ‘nâi:

‘’Cheăm hiăng pro tơ’lêi hlâu ăm rơpo\ng ngoh Ha Binh mung liăn kơjo, veăng tung mâu lâm hnê hriâm ‘na khoa hok kih thuât. Ngoh cho môi ngế ki djâ troăng a hdrối tung thôn 1 kố, á rơhêng vâ mâu ngế ki môi tiah ngoh kô châ po rơdâ tung lâp cheăm, ‘nâi hơ’lêh túa tơmiât túa pêi, pêi pro tro tiô troăng hơlâ dêi Đảng, Tơnêi têa, mơ-eăm xúa khoa hok kih thuât tung pêi cheăng kâ, ki nhên cho tung pêt báu [ă kơphế vâ pro ai pơxúa ăm cheăng kâ. Sap ing mê, kô kum cheăm re\ng pêi klêi tâi tâng mâu tơdroăng pơkâ ‘na mơjiâng thôn pơlê nếo’’.

A cheăm hngế hngo Dạ Long, mâu rơpo\ng ki ‘nâi hơ’lêh túa tơmiât, túa pêi môi tiah ngoh Mbon Ha Binh tá hâi hên. Rơhêng vâ vâi krâ nho\ng o ‘nâi hriâm [ối ngoh Mbon Ha Binh, ngế ki djâ troăng a hdrối, mơ-eăm tơkâ luâ xơpá tung rêh ối, ôh tá tơkôm tơdroăng to\ng kum dêi tơnêi têa.

Lơmu K’Yến chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng