Kơpong Tây Nguyên ai 5 kong pơlê: Lâm Đồng, Dak Nông, Dak Lak, Gia Lai [a\ Kon Tum, veăng kum 13% tung mơdêk tơdjuôm dêi kơvâ ôm hyô tung lâp tơnêi têa. Châ kong kế bruô ăm, kơpong kố ai hên kong kế ki le\m má môi; kuăn kiâ kong tu\m têk [a\ hên kơpong rak vế kong kế, kơdrum kong ilâng; cho tíu rêh ối pêi cheăng dêi 47 hdroâng kuăn ngo nho\ng o [a\ tơdroăng ki kơnía dêi khôi túa le\m tro phá tơ-ê dêi pó chiâng kế tơmeăm khoăng mơhno túa le\m tro má môi… Kố cho mâu tơdroăng ki rơdêi tung mơnhông mơdêk ôm hyô dêi kơpong Tây Nguyên.

Jâ Nguyễn Thị Nguyên, Kăn pơkuâ ‘na mơhno mơjiâng túa le\m tro, tơ’noăng ivá [a\ ôm hyô kong pơlê Lâm Đồng tối, kong pơlê ai kong kế ôm hyô mơnhông mơdêk tung kơpong, mơnhên, vâ châ tơ-[rê tung pơkâ mơdêk ôm hyô krá tơniăn thế rak vế kong prâi:

‘’Vâ ai môi tíu ôm hyô mơnhông mơdêk krá tơniăn mê ki apoăng pin thế tơmâng troh tơdroăng rak vế kong kế, kong prâi. Xua mê tâng ôh tá ai kong kế pin ôh tá ai tơdroăng tơbriât [a\ ôh tá chiâng ai mâu kế ôm ki phá tơ-ê a Đà Lạt tối phá xêh [a\ a Lâm Đồng tối tơdjuôm’’.

Hâi hôp tơpui tơno

Drêng kong prâi a kơpong Tây Nguyên dế tro tơdjâk ôh tá le\m tro [a\ hlo a ngâ, môi tiah: kong prâi, kong kế rế hía thăm rế tơdjâk; kơnho\ng têa, tơnêi, kong prâi tro ‘mêi; tơdroăng ki chiâ xo, kếo loăng luâ kơ tơdroăng ăm phêp pro kong kế chiâng tơ’nhê ó; kong kế a mâu kơpong rak vế kong kế, kơdrum tơnêi têa tro hơ’lêh lơ kơdroh; mâu kong kân rơdâ mơhúa tung rêh ối mơhno túa le\m tro dêi mơngế Tây Nguyên dế chôa hía…

Pôa Hà Văn Siêu, Kăn xiâm pho\ dêi ko\ng ti ngăn ‘na ôm hyô - Khu xiâm ngăn ‘na mơhno túa le\m tro - Tơ’noăng ivá [ă ôm hyô tối tiah kố, mâu kăn [ă kơvâ ngăn ‘na on tơhrik dêi mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên a thế cho xiâm ki vâ tơru\m tung kring vế hyôh kong prâi:

‘ ‘Na hyôh kong prâi gá ai pơxúa ton tá ah. Xua mê pin a thế ai hnoăng cheăng pơkâ pêi pro ing mâu kăn, mâu kơ koan Tơnêi têa vâ pro xiâm ki mơhnhôk, vâ mâu khu mơdró tơru\m [ă dêi rơpó. Tâng ôh, mâu kơ koan khu mơdró bú tơru\m pêi to mâu tơdroăng ki ahdrối a ngiâ la mâu tơdroăng ki a hdrối mê hâi tơpui troh ‘na hyôh kong prâi.

Akố ai môi troăng hơlâ ki vâ hluăn ing i nâi ‘na hyôh kong prâi pro ăm mâu khu mơdró tâng tơhrâ veăng pêi pro mâu i nâi mê cho tơru\m cheăng vâ rak vế hyôh kong prâi’’.

Tơdrêng [ă 29 tơdroăng chêh tối tung hlá mơ-éa tối tơbleăng, 14 ngế ki rơkê, khu cheăng rak ngăn veăng hnê tối tơbleăng a hneăng hôp tơpui ‘na khoa hok Mơnhông mơdêk ‘na ôm hyô rơtế [ă rak vế hyôh kong prâi kơpong Tây Nguyên ăm hlo, vâ mơnhông mơdêk kơpong ôm hyô rơtế [ă rak vế hyôh kong prâi tung kơpong kal ai veăng tơmâng khât tung pêi pro dêi mâu kăn, khu mơdró, kuăn pơlê [ă tá mâu tơmối ki ôm hyô, tíu troh ôm hyô le\m tơviah rơtế [ă kong kế, rơtế [ă tơdroăng mơhno túa le\m tro dêi pơlê pơla.

Ki kum ahdrối, mơhnhôk pêi pro mâu tơdroăng tơkêa vâ mơnhông mơdêk ôm hyô ngăn ‘na nhâ loăng, kuăn kiâ, ôm hyô tung kuăn pơlê, ôm hyôu hnoăng cheăng, ôm hyôu hmâ [ă hyôh kong prâi.

Ôh tá la lâi pơtê xúa kơmăi kơmok ki rơkê ple\ng, hmâ [ă hyôh kong prâi tung mơnhông mơdêk ôm hyô. Mơdêk tơru\m pro hmâ pơla mâu kơvâ cheăng, mâu tơring cheăm tung tơdroăng rak vế hyôh kong prâi [ă hên tơdroăng ki ê.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng