Đi đo tơvâ [a\ mâu tơdroăng cheăng ai i nâi [a\ ôh tá ai inâi, klêi mê tơdroăng cheăng tơdjuôm, tơdroăng ki phá xêh, iâ ngế tơmiât kăn pơkuâ tôh gâk kring kơpho# 01, pơlê kân Đăk Hà, tơring Đăk Hà tiah pôa Hoàng Ngọc Lự hiăng vâ chê 80 hơnăm. Pôa Lự hơ’muăn tối, drêng ối nếo nah pôa veăng tơplâ a Quảng Trị sap hơnăm 1968 troh hơnăm 1972 tro rong 3 xôh tơngah ôh tá prêi le\m. Drêng troh hiăng pơtê cheăng mâu hbáu tung châ [a\ trếo ‘mêi dioxine pro ivá pôa chu kơdroh. Laga, pôa đi đo tơmiât dêi tơná cho môi ngế lêng mô đo#i Pôa Hồ, thế rêh ối sôk ro, rêh ối ai pơxúa.

Mê cho xiâm kối plâ 23 hơnăm hiăng luâ, pôa mơ-eăm, kơhnâ veăng tung kring vế kuăn pơlê [a\ troăng pêi 02 ôh: ôh tá pơtê môi hâi ki lâi [a\ ôh tá eâ ai tơvâ mâu hnoăng cheăng ki lâi châ pơcháu. Pôa Hoàng Ngọc Lự tối tiah kố:

‘’Maluâ hơnăm hiăng hên, ivá ôh pá hro, tơmiât nhên mâu hnoăng cheăng ki kố á thế pêi. Xua châ tơngah pơcháu dêi Chi [o# [a\ tâi tâng kuăn pơlê môi tuăn tơdroăng pêi á [a\ á mơ-eăm hriâm tâp, pêi tiô troăng tơdjâ hiâm mơno Hồ Chí Minh, Kăn xiâm hnê ngăn hneăng apoăng.

Thế mơnhên hdrối cho pá puât [a\ ai drêng kô pro tơdroăng thăm pá laga á hlo tơdroăng cheăng pêi á cho kum tung kring vế lâp kuăn pơlê. Xua mê tung 23 hơnăm hiăng hluâ á pêi tơdroăng cheăng kố đi đo, ôh tá la lâi pơtê môi hơnăm, pêi tá troh nôkố’’.

Veăng kring vế tơniăn tíu dêi tơná rêh ối, plâ 23 hơnăm hiăng hluâ, mô đo#i hneăng hdrối nah Hoàng Ngọc Lự ôh tá xâo pá puât, tơbrêi tơbrêh, maluâ kơmăng mơ-eăm pêi rơtế [ă nho\ng o, khu pêi hnoăng cheăng. Mơnhên hnoăng cheăng cho ngế đảng viên, mô đo#i hneăng hdrối nah, pôa Lự đi đo pâ nhuo#m, tơmâng vâi krâ tôh kơpho# tơpui tối. Cho xua túa pêi a chê kuăn pơlê mê pôa tơpui kuăn pơlê loi tơngah, kuăn pơlê tơmâng ing mê kuăn pơlê hlê ple\ng kum pôa [a\ tôh kring vế kơpho# pêi kêi đeăng hnoăng cheăng.

Chât hơnăm hiăng hluâ kho#i kơpho# 1, pơlê kân Đăk Hà đi đo cho kơpong kuăn pơlê ki djâ troăng a hdrối dêi tơring tung tơdroăng rak tơniăn gâk kring. Tối ‘na pôa Hoàng Ngọc Lự, pôa Hồ Xuân Bình, môi ngế kuăn pơlê a tôh kơpho# tối ăm ‘nâi:

‘’Á cho môi ngế kuăn pơlê akố, rêh [a\ pôa Lự a chê mê, hlo pôa Lự cho ngế hên hơnăm laga kơhnâ rơkê. Kum kuăn pơlê a kố cho kơhnâ khât, ki rơhêng vâ tối tơdroăng kring vế a kố cho tơniăn ‘nâng. Kuăn pơlê akố tá hâi ai kơbố tô tuăn ki klâi. Kơhâi, kơmăng tâng ai tơdroăng klâi mê pôa ai mâ. Kuăn pơlê vâi hâk ‘nâng. Kố cho môi um méa ki ngin hlo hôm ‘nâng tung tơdroăng pêi cheăng mơngế hên hơnăm [ă lâp pơlê kân kố, pôa Lự ai troăng pêi rơkê, kơhnâ, têm rơpiêt [a\ kuăn pơlê, achê kuăn pơlê, ‘nâi tơdroăng dêi kuăn pơlê’’.

Pôa Võ Anh, Pho\ pơkuâ tôh gâk kring kơpho#, kho#i kơpho# 01, pơlê kân Đăk Hà, tơring Đăk Hà tối ‘na ngế tôh pơkuâ hiăng 23 hơnăm pêi cheăng gâk kring kơpong kơpho#:

‘’Meh Lự hơnăm hiăng hên laga nôkố meh xuân ối pôu râng hnoăng cheăng kăn pơkuâ tôh gâk kring dêi tôh kơpho#. Meh veăng kơhnâ hên tung mâu tơdroăng kring vế Tơnêi têa klêi mê mâu tơdroăng dêi thôn, kơtâu. Ivá rơkê dêi meh mê á hlo meh kơhnâ khât tung khu kring vế  ‘nâng. Tâi tâng tu\m tơdroăng meh veăng tâi tâng. Nôkố hơnăm hiăng krâ, meh ối pơtối veăng pêi rơkê tơtro’’.

Rơtế [a\ kơhnâ veăng tung tơdroăng lâp kuăn pơlê kring vế Tơnêi têa a kơpong kuăn pơlê rêh ối, mô đo#i hneăng hdrối nah Hoàng Ngọc Lự ối cho um méa ki má môi tung pêi chiâk deăng. Vâ chê 80 hơnăm, pôa xuân kơhnâ pêt kế tơmeăm khoăng, păn mơnăn mơnôa, pêi lo liăn tơniăn ăm rơpo\ng sap ing 400 troh 500 rơtuh liăn rêm hơnăm. Kơnôm châ rak ngăn tơtro, krê 3.800 xiâm kơphế rơnó kố nah hiăng ăm rơpo\ng pôa Lự pêi châ 300 rơtuh liăn.

Túa ki rơkê pêi cheăng kâ dêi pôa cho ôh tá xêo pá puât ‘nâi xúa ki rơkê khoa hok tung pêi chiâk deăng [a\ đi đo kơhnâ, ôh tá xâo pá puât. Túa pêi dêi pôa tung pêi chiâk deăng cho mơhnhôk ăm hên rơpo\ng, ki má lối cho mâu on veăng ối nếo hriâm pêi [ối.

Tối ‘na pôa Hoàng Ngọc Lự, pôa Thái Văn Khôi, Pho\ hnê ngăn mô đo#i hneăng hdrối nah tơring Đăk Hà, tối ăm ‘nâi:

‘’{a\ pôa Hoàng Ngọc Lự, pêi pro tơdroăng hriâm tâp, pêi tiô troăng tơdjâ hiâm mơno Hồ Chí Minh, pôa Lự đi đo mơnhông hnoăng, khên tơmiât, khên pêi, khên pôu râng hnoăng cheăng hdrối rêm hnoăng cheăng châ pơcháu. Má péa, pôa đi đo mơnhông hiâm mơno, mơdêk tiô khôi vâi krâ, hiâm mơno le\m Mô đo#i Pôa Hồ hiăng pêi cho pêi troh tá tui lui, rêm hnoăng cheăng châ pơcháu pơrá pêi kêi đeăng hnoăng cheăng’’.

{a\ mâu tơdroăng veăng kum đi đo ăm khu lêng, ăm khu kăn pơkuâ [a\ kuăn pơlê tung pơlê pơla tíu dêi tơná rêh ối, mô đo#i hneăng hdrối nah Hoàng Ngọc Lự sôk ro châ kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa diâp mê dái khên tơnôu tơplâ má péa a hơnăm 1999. Tung pơla veăng tung khu lêng sap hơnăm 1960 troh hơnăm 1978, châ Khu xiâm pơkuâ lêng diâp mê dái pêi cheăng má môi, má péa, má pái.

Achê kố [a\ mâu tơdroăng veăng kum dêi tơná tung tơdroăng tơniăn gâk kring a pơlê pơla, mô đo#i hneăng hdrối nah Hoàng Ngọc Lự sôk ro châ Khu xiâm pơkuâ Ko\ng an diâp medái ‘’Gâk kring Tơnêi têa’’. Mơnhông khôi túa le\m tro dêi mơngế lêng Mô đo#i Pôa Hồ, rêh vâ chê 80 hơnăm, pôa Lự xuân kơhnâ djâ troăng ahdrối tung tơdroăng pêi dêi pơlê pơla, xuân kơhnâ hriâm tâp, pêi tiô tơdjâ, hiâm mơno Pôa Hồ Chí Minh, tơxâng [a\ tơdroăng loi tơngah dêi Đảng [a\ kuăn pơlê.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng