Thôn Dà Pin, cheăm Dà K’Nàng, tơring Dam Rông, kong pơlê Lâm Đồng ai lối 350 rơpo\ng [ă dâng 2 rơpâu ngế hdroâng kuăn ngo Dao rêh ối. Pôa Triệu Văn Nhậy, kăn pơkuâ thôn Dà Pin, ăm ‘nâi, vâi krâ nho\ng o a kố tơru\m khât [ă mâu hdroâng kuăn nho\ng o a tíu kố, rơtế [ă dêi rơpó cheăng kâ, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo phâi tơtô:

‘’Mơngế Dao sap ing peăng kơnho\ng mot lăm rêh ối a kố ing hơnăm 1996. Vâi krâ nho\ng o hiăng hbrâ rơnáu pêi cheăng kâ, pêi pro tiô luât dêi tơring, cheăm pơkâ. Hên rơpo\ng cheăng kâ hiăng chía niân. Nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo a kố tơru\m, ôh tá ai tơhôu tơhêng dêi rơpó. Châ tơdroăng ki tơmâng ngăn dêi Đảng [ă Tơnêi têa, vâi krâ nho\ng o hiăng tơniăn pêi cheăng kâ, rêh ối. Nôkố tâi tâng mâu rơpo\ng mơngế Dao a kố hiăng tơhrâ ôh tá ko ‘nhiê kong pro chiâk deăng. Pá k^ng ‘na pêi cheăng kâ, mê vâi krâ nho\ng o ối rak vế khôi túa le\m tro hdroâng kuăn ngo, rêm hơnăm xuân ối tơku\m po leh tiô khôi túa tơlá. Mơnê Đảng [ă Tơnêi têa hiăng tơmâng pro tơ’lêi hlâu troh tơdroăng cheăng kâ xuân môi tiah khôi túa le\m tro hdroâng kuăn ngo dêi mơngế Dao’’.

Kơnôm mâu kơxo# liăn mung kơjo dêi tơnêi têa, hên rơpo\ng mơngế Dao a thôn Dà Pin hiăng ‘no liăn cheăng châ tơ-[rê tung tơdroăng pêt kơphế [ă păn mơnăn mơnoâ. Rơpo\ng ngoh Triệu Văn Lợi ối tung hên rơpo\ng hiăng tơkâ luâ xơpá pro kro mơdro\ng. {ă 5 ha kơphế, rêm hơnăm rơpo\ng ngoh châ xo dâng 15 ta#n kơphế kloăng:

‘’Drêng rôh pơxiâm mot rêh ối a kố, cheăng kâ rơpo\ng hngêi ôh tá ai klâi ôh. Á hlo kong prâi a kố tơtro [ă kơphế. Khu kăn pơkuâ tơring pro tơ’lêi ăm tơdroăng ki mung liăn ‘no pêi cheăng. Nôkố cheăng kâ rơpo\ng hngêi xuân hiăng chía tơniăn tâ’’.

On veăng ngoh Triệu Văn Toàn [ă Đặng Thị Cò klêi kơ’nâi klâ inâi lo ối krê, hiăng ‘nâi kơd^ng liăn, po rơdâ [ăng deăng pêt kơphế. Nôkố rơpo\ng ngoh hiăng ai lối 6 ha kơphế, tung mê vâ chê 4 ha hiăng châ krí xo. Rơtế [ă tơdroăng ki păn mơnăn mơnoâ, í pêap, rơpo\ng hiăng ai kế tơmeăm ‘măn vâ rak ngăn ăm kuăn ‘ne\ng châ hriâm. Nâ Đặng Thị Cò, tối:

‘’On veăng á mơnê khu kăn pơkuâ cheăm hiăng tơmâng ngăn, to\ng kum. Drêng nếo xo on veăng, rêh ối krê on veăng á cheăng kâ pá khât. Khu kăn pơkuâ tơring, cheăm hiăng ăm mung kơxo# liăn rơpo\ng kơtiê vâ păn chu. Klêi mê, kơd^ng châ iâ vâ pêt kơphế. On veăng á hiăng mơ-eăm kơhnâ pêi cheăng, riân ngăn tung tơdroăng ki ‘no hrê mê tơdroăng cheăng kâ rơpo\ng á hiăng chía tơniăn môi tiah hâi kố’’.

Tiô pôa Nguyễn Bá Nhân, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Dà K’Nàng tối, xuân môi tiah mâu hdroâng kuăn ngo ki ê, mâu rơpo\ng kuăn ngo Dao a cheăm kố gá krâm. Laga, vâi krâ nho\ng o hiăng mơdêk tuăn hiâm kơhnâ pêi cheăng, ôh tá la lâi pơtê tơdroăng ki hriâm [ối ki nếo, ki rơkê ple\ng, mê tơdroăng rêh ối hiăng hơ’lêh re\ng khât.

‘’Cheăm Dà K’Nàng ai 5 hdroâng kuăn ngo rêh ối, tung mê mâu ngế ki hmôu pơ lăm rêh ối hmâng vâ sap ing peăng kơnho\ng mot ối a kố dế tơniăn mê cho mơngế Dao. Châ tơdroăng tiah mê dêi cheăm tung mâu hơnăm hdrối kố nah ai tơdroăng ki mơnhông mơdêk khât, tung mê, ai tơdroăng veăng kum dêi mơngế Dao. Mơngế Dao mot rêh ối cheăng kâ a cheăm hiăng kơhnâ khât tung tơdroăng pêi pro troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng, luât dêi tơnêi têa, xuân môi tiah kơhnâ tung mơnhông mơdêk cheăng kâ, pro kro mơdro\ng, ôh tá ko ‘nhiê kong, muih treăm chiâk deăng, tơru\m [ă hdroâng kuăn ngo a kố. Ing mâu rơpo\ng kơtiê, rơpo\ng ki xơpá, troh nôkố vâi krâ nho\ng o hiăng mơ-eăm pro kro mơdro\ng, ai rơpo\ng pêi cheăng kâ lo liăn dâng 200 – 300 rơtuh rêm hơnăm’’.

Cheăm Dà K’Nàng cho cheăm kơpong hơngế hơngo dêi tơring Dam Rông, kong pơlê Lâm Đồng ki hên pơ’leăng mâ mơngế cho hdroâng kuăn ngo. Nôkố cheăm nếo pêi klêi 13 tơdroăng pơkâ ‘na mơjiâng thôn pơlê nếo, kơxo# rơpo\ng kơtiê xuân ối hên. Mâu tơdroăng klâi ki pơlê mơngế Dao hiăng pêi klêi cho tơdroăng ki sôk ro khât, cho pơlê djâ troăng a hdrối ăm vâi krâ nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo ki ê a tíu kố hriâm [ối, rơtế tơ’noăng mơdêk cheăng kâ, mơjiâng thôn pơlê nếo phâi tơtô.

  Lơ Mu K’Yến chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng