Ối a hơngế hiăng hlo thôn Nam Dao, cheăm Nâm Ndir ối a kơtôu ngo a ‘ngêi. Vâ lăm troh a tíu ki ai kuăn pơlê ối kố, mê athế prôk tiô troăng ki chong kơ’ve\ng kơ’vong. Laga, ing tơdế hơnăm nah, mâu ngế ko\ng nhân, mơngế ngăn ‘na on tơhrik dêi kong pơlê Dak Nông hiăng pơtroh kế tơmeăm prôk tơkâ luâ tơbăng klâng lăm troh a kối ngo, toi kơxái on tơhrik troh a thôn Nam Dao.

Mot rêh ối a thôn Nam Dao sap ing hơnăm 1992 nah, rơpo\ng jâ Lý Lục Mui, hdroâng kuăn ngo Dao rơtế [ă mâu rơpo\ng a kố hiăng dế tơkâ luâ hên tơdroăng pá puât xua tá hâi ai on tơhrik dêi tơnêi têa. Ối hơngế a ‘ngêi kối ngo, vâ ngăn tơvi, athế prôk lăm hơngế vâ tí tăng pôu nho\ng o a pơlê ki ê ki ai tơvi vâ ngăn. Maluâ ti mê, sap ing hơnăm nah troh nôkố, troăng kơxái on tơhrik dêi tơnêi têa hiăng vêh troh [ă thôn pơlê Nam Dao. Xuân sap ing hâi ki mê, vâi krâ-nho\ng o kơdo mơ-eăm pêi cheăng kâ, kơd^ng dêi kơxo# liăn vâ tí tăng rôe mâu kế tơmeăm xúa tung on veăng, rơpo\ng hngêi.

‘’Hdrối nah pá puât ó khât, á lăm a kố ôh tá ai troăng, drêng pơchên hmê kơchâi xuân pá, nôkố hiăng chía, rêm tơdroăng, rêm kế tơmeăm chía hiăng ai iâ, ai tơvi, ai kơtuh hngiú, ai kơmăi roh hmân ếo’’.

Mâu troăng kơxái on tơhrik a thôn Nam Dao

Phiu ro xua hiăng ai on tơhrik dêi tơnêi têa toi troh a thôn, ngoh Hoàng Văn Bình tối ăm ‘nâi, ki pói tơngah dêi to lâi hơnăm hdrối mê hía nah, vâi krâ-nho\ng o hiăng châ hlo ai păng ‘nâng. Chôu phut kố, rêm ngế pơrá hiăng châ ngăn um tơvi, kuăn ‘ne\ng hiăng châ hriâm [ai drêng ai on tơhrik. On tơhrik tí xê to veăng kum ăm tơdroăng rêh ối-pêi cheăng mê ối kum ăm tơdroăng pêi chiâk pêi deăng. Sap ing hâi ki ai on tơhrik, tung thôn hiăng ai kơmăi uâ báu, ai tíu ki ‘mâi rơnêu kơmăi kơmok, hâng, sơng, pôe meăm mê tơdroăng rêh ối chía hiăng niân:

‘’Sap ing hâi ai on tơhrik tơdroăng rêh kâ ối dêi vâi krâ-nho\ng o hiăng hơ’lêh phá tâ hdrối nah, ai tơvi, kơtuh hngiú [ă mâu kế tơmeăm ki ê, kuăn ‘ne\ng châ hriâm tơniăn tâ, vâ tối tơdjuôm, chiâk deăng hdrối nah tôh [ă kơmăi, chôu phut kố hiăng ai on tơhrik, tôh têa [ă on tơhrik ga tơ’lêi tâ, xua mê, tơdroăng rêh kâ ối hiăng chía niân tâ hdrối nah’’.

Sap ing ai on tơhrik rơpo\ng ngoh Hòang Văn Bình hiăng po tíu ‘mâi rơnêu hâng pơklêp meăm vâ rơnêu kơmăi ăm kuăn pơlê

Thôn Nam Dao ối kơtăn tơdế tơring Krông Nô vâ chê 20 km, ai lối 132 rơpo\ng hdroâng kuăn ngo Dao ki mot rêh ối a tíu kố hiăng châ lối 20 hơnăm. Maluâ hiăng hên hơnăm hiăng hdrối, kuăn pơlê Nam Dao hiăng kơnôm châ tơdroăng pơkuâ ngăn dêi Đảng, Tơnêi têa [ă khu kăn pơkuâ ngăn a cheăm kố, la tơdroăng rêh kâ ối trâm hên xahpá. Pôa Hoàng Văn Sơn, Kăn thôn Nam Dao tối ăm ‘nâi, sap ing hâi ai on tơhrik tơnêi têa, tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê hiăng chía hơ’lêh hên tâ:

‘’Tơdroăng rêh ối dêi hên tơdroăng, ing cheăng kâ, mâu tơdroăng cheăng hiăng ai hên ki hơ’lêh, tâng pơchông ngăn [ă mâu hơnăm hdrối mê hía nah mê hơnăm kố hiăng châ hluăn ing kơtiê. Ai on tơhrik kum vâi krâ-nho\ng o ai hên tơdroăng ki tơ’lêi hlâu, ki má môi cho tơdroăng rêh kâ ối, têa ôu xuân hiăng pế [ă on tơhrik tâi tâng, pế hmê [ă on tơhrik, tơmeăm khoăng ki lâi xuân hiăng xúa on tơhrik, ai hên ngế ối uâ báu, ôh tá xê môi tiah hdrối nah, ai báu la kuăn pơlê athế chơ dêi báu ‘nâi to lâi km vâ lăm uâ dêi báu’’.

Tiô Khu ngăn ‘na on tơhrik tơring Krông Nô (Ối tung Ko\ng ti ngăn ’na on tơhrik dêi kong pơlê Dak Nông) tối, riân troh nôkố, tâi tâng 12 to cheăm, pơlê kân tung lâp tơring hiăng ai on tơhrik. Mê khu kố ối pơkuâ ngăn ‘na on tơhrik dêi 2 to cheăm cho Nam Ka [ă Ea Rbin dêi tơring Lăk, kong pơlê Dak Lak. Tâi tâng mâu thôn, pơlê tung cheăm kố hiăng châ xúa on tơhrik ai 97%. Mâu tơmeăm khoăng ki vâ mơjiâng on tơhrik ăm cheăm Nam Dao ối tung tơdroăng kum on tơhrik ăm thôn pơlê ing on tơhrik dêi tơnêi têa, kơjo kum ăm cheăm ối tíu tơkăng kong [ă pơlê cheăm ki malối kơtiê xahpá pơla ing hơnăm 2015-2020 tiô tơdroăng pơkâ dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh.

Pôa Bùi Văn Liên, Kăn pơkuâ ngăn on tơhrik tơring Krông Nô mơnhên tối: Hnoăng cheăng xiâm dêi kơvâ on tơhrik cho vâ tơru\m cheăng [ă mâu khu râ Đảng, khu kăn pơkuâ cheăm, kơdo mơ-eăm tơkâ luâ xahpá vâ khoh châ toi kơxái on tơhrik troh a mâu thôn pơlê, pêi chiâk deăng [ă tơrêm rơpo\ng hngêi vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ [ă mơnhông rêh kâ ối:

‘’Séa ngăn mâu tơdroăng cheăng xiâm dêi kong pơlê [ă tơring hiăng pơkâ thế, mê khu ngăn ‘na on tơhrik dêi tơring Krông Nô hiăng tơru\m [ă mâu cheăm ki ê ki tá hâi teăm châ plah thôn pơlê nếo, hnoăng cheăng ‘na on tơhrik ki tá hâi teăm ai tu\m, mê ngin kô rơtế tơru\m cheăng vâ veăng kum mơjiâng, vâ kô tơniăn ai on tơhrik, xuân tơniăn ‘na tơdroăng ki châ plah thôn pơlê nếo kum ăm kuăn pơlê châ tơniăn ‘na on tơhrik’’.

Tơdroăng toi kơxái on tơhrik troh a thôn Nam Dao, cheăm Nâm Ndir, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Lak cho vâ mơhno tối troăng hơlâ dêi Tơnêi têa ki kum ăm hdroâng kuăn ngo ối a pơlê cheăm hơngế hơngo.Vâ hnhâng troăng kơxái on tơhrik troh a inúa ngo a’ngêi, kum ăm tơdroăng pêi chiâk pêi deăng, [ă tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê a tíu kố, xuân cho môi tơdroăng ki kơdo mơ-eăm tơkâ luâ xahpá, mơnhên tối ki kơdo mơ-eăm păng ‘nâng dêi hnoăng cheăng mơngế pêi ’na kơvâ on tơhrik a tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông.

Hoàng Qui chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng