VOV4.Sêdang - Klêi kơ’nâi 3 hơnăm tơbleăng a cheăm tơkăng kong Krông Na, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak, tơdroăng tơkêa ‘’Mơdêk hnoăng cheăng dêi vâi kơdrâi tung rak ngăn kế tơmeăm têa a kơpong Tây Nguyên dêi Việt Nam’’ hiăng pro ai pơxúa tơ-[rê. Ing tơdroăng tơkêa, kuăn pơlê a tơring kố hiăng hơ’leh ki rơkê ple\ng, pêi pro [ă mơdêk hnoăng cheăng tung tơdroăng rak vế kong prâi tơnêi tíu [ă rak vế kong kế tơmeăm têa. Tơdroăng ki hơ’leh kố ai veăng kum ôh tá ku\n dêi khu vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo akố [ă hnoăng cheăng ki kal, kơhnâ mơhnhôk, hnê tối.

Rêm hdroh troh a lơ 15 rêm khế, khu ki xiâm dêi vâi kơdrâi kring vế hyôh kong prâi [uôn Ea Rông, cheăm Krông Na, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak tơru\m [ă Khu rak ngăn pơlê tơku\m lăm mơgrúa hyôh kong prâi. Hiăng chiâng tơdroăng ki hmâ, kuăn pơlê tung pơlê xuân kơhnâ pêi pro tơdroăng, mơgrúa tâ tá hngêi tơná [ă po văng nhâ a troăng. A ngiâ hngêi, klêi mê po văng nhâ drô troăng mot tung kơchô cheăm.

Jâ H’Nu, Bu Yăm (kuăn ngo M’nông), Kăn [o# kơdrâi, ngế cheăng tung khu ki xiâm ăm ‘nâi, tơdroăng cheăng mê châ tơbleăng pêi tung lối 2 hơnăm kố nah, ôh tá xê to veăng kum rak vế le\m krúa kơpong kuăn pơlê ối, mê ối kum ăm pro le\m hyôh kong prâi [ă ối pơtối rak vế ki ‘nâi tơmiât pêi dêi kuăn pơlê ôh tá tơkôm ngế ki ê djâ ‘nôi. Khu kố hiăng pơtối rak vế pêi pro tơ-[rê tơdroăng hnê, krếo kuăn pơlê veăng pêi:

‘’Hên mâu ngế tung khu cho mâu kăn [o# thôn, pơlê mê tơdroăng tơru\m pơla kuăn pơlê kô tơ’lêi tâ, xua ai rơkong tơpui tung kuăn pơlê mê kuăn pơlê kô tơmâng tâ [ă rơtế veăng pin hên tâ há. Khu hiăng pêi pro krếo kuăn pơlê veăng tôm xok, kơpuih krúa le\m klông troăng hơlâ pơlê, hnê kuăn pơlê veăng kơpuih, tôm xok tung kơchô. Pak^ng mê, khu xuân ối tơru\m [ă mâu tíu pêi cheăng tung cheăm pêt loăng pro ngiât le\m drô k^ng troăng kâ, mơjiâng túa pro ăm têa hnăng le\m’’.

Khu ki xiâm châ hnê pro tíu hdoăng têa  pro mơhnăng têa ki tơ’lêi vâ xúa

Tơdrêng [ă mâu tơdroăng hnê tối tơbleăng ‘na hyôh kong prâi, khu xiâm mê ối tơbleăng  mơjiâng pro tíu hdoăng têa pro mơhnăng têa ki tơ’lêi ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê xúa têa plông a cheăm mê. {ă kơxo# liăn ‘no mơjiâng pro dâng 1,4 rơtuh liăn ăm môi tíu hdoăng têa pro mơhnăng, túa pêi pro mê xúa mâu tơmeăm ki ai hlâu lơ tơmeăm ki tơ’lêi tăng rôe môi tiah: prêi, hmốu, kơchâ hdría hdrâ ‘măn tiô kơ râ kơpêng klêng tung môi tíu hdoăng têa ki [ă cháa vâ têa hriâm mot pro hnăng têa. Kuăn pơlê kô chiâng hrik têa ing kroăng, ing long trêng ‘mot a tíu kơdoăng têa [ă xúa têa ki hiăng pro mơhnăng le\m mê vâ xúa pế ôu kâ hum roh rêm hâi rung rơpo\ng hngê.

Kơ’nâi 3 hơnăm pro túa ki mê hiăng pro rơdâ troh a 3 pơlê cho Jang Lành, Ea Rông [ă [uôn Trí A dêi cheăm Krông Na [ă dâng 50 tíu hdoă\ng têa pro mơhnăng châ mơjiâng pro. Rêm khế khu ki xiâm mê xuân lăm ngăn tơdroăng xúa tíu hdoăng têa pro mơhnăng dêi mâu rơpo\ng kuăn pơlê, séa ngăn têa hôm le\m vê ngăn [ă kơmăi, klêi mê tơbleăng veăng kum ‘mâi rơnêu hơ’leh mâu tíu hdoăng têa ki hiăng tơ’nhiê.

Ing tơdroăng tơkêa bro, hên rơpo\ng kuăn pơlê hiăng châ xúa têa krúa tâ

Pôa Lê Tiến Dũng, kăn xiâm pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Krông Na, tơring {uôn Đôn tối, 3 hơnăm hdrối, tơdroăng tơkêa bro hiăng veăng kum kuăn pơlê hmâ xúa têa krúa hlối mơnhông hnoăng cheăng pêi kơhnâ séa ngăn [ă hlối ‘nâi hriăn lăm séa ngăn xêh vâ rah vế hyôh kong prâi a kơpong kuăn pơlê ối.

‘’Khu ki xiâm rơtế tơru\m [ă tôh ki pleăng hnoăng tơná kơhnâ lăm séa ngăn a mâu pơlê malối a mâu tíu ôm hyô ki hên mơni kô tơdjâk troh ‘na xok ki hvât lôi. {ă  kuăn pơlê, kuăn pơlê hiăng hlê ‘nâi mơgrúa hyôh kong prâi a pơlê, tíu rêh ối. Má 2, vâi hiăng hlê tơdroăng séa ngăn ing tơdroăng ki tơdjâk dêi mâu tíu pêi cheăng tung cheăm tơring tâng ai ngế ki lâi pro tơdjâk troh ki pro ‘mêi kơnho\ng têa, pơtih vâi hvât xok hmâng vâ, lơ ok a têa kroăng ‘lo mê thế ngế ki séa ngăn, tối ăm kơ koan khu râ pơkuâ cheăng vâ khu râ kơpêng pơkâ pơxâu phak’’.

Mâu khu lăm séa ngăn têa tiô rơnó ngăn vâ ‘nâi têa a mâu kroăng, long

Tiô jâ Nguyễn Thị Ngọc Lan, Ngế xiâm pơkuâ rak ngăn [ă mơnhông tơmeăm khoăng têa, Khu tơru\m cheăng ‘na khoa hok – kih thuât Việt Nam, drêng tơdroăng tơkêa pro châ tơbleăng pro a tơring {uôn Đôn, khu pêi tơdroăng tơkêa hiăng tơku\m pêi a mâu tơdroăng mơhnhôk hnoăng cheăng pêi dêi vâi kơdâi tung rak ngăn kơnho\ng têa.

Sap ing apoăng, tơdroăng tơkêa khu kố tơku\m vâi kơdrâi a mâu pơlê, tơku\m pêi mâu tơdroăng hnê, hbrâ hnê tối, mơhnhôk, tơpui tung khu kuăn pơlê. Klêi hriâm, mâu nâ o kô re\ng hnê khên pêi, tơnôu drêng tối mâu tơdroăng, kô chiâng tối mơnhên mâu tơdroăng [ă pơkâ mâu tơdroăng hnê tối tung kuăn pơlê. Kố cho tơdroăng ki hdrối nah iâ hlo a vâi  nâ o, vâi kơdrâi, malối cho vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo.

Troh nôkố, vâi nâ o hiăng kơhnâ veăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê pêi, pro pơxúa tơ-[rê nhên [ă hlo hơ’lêh tơ-ê.

‘’Vâi kơdrâi cho mâu ngế ki xiâm tung kuăn pơlê [ă hên tơdroăng ki vâi kơnốu iâ hmâng vâ pêi. Xua mê, ngin vâ mơdêk hnoăng cheăng dêi vâi kơdrâi kơpêng vâ vâi mơ-eăm tơnôu veăng pêi, ai hnoăng cheăng pêi mê kô veăng kum hơ’lêh kân tâ. Ki pơxúa ngin vâ mơdêk, vâ kâi pêi tơ-[rê thế pro tơdâng tơ’mô pơla kơdrâi [ă kơnốu, oh tá pơrah kơdrâi lơ kơnốu. Ngin hlo tiah kố drêng pêi cheăng [ă vâi kơdrâi ki hơ’lêh tung kuăn pơlê gá re\ng tâ’’.

Ing tơdroăng pêi tơ-[rê roh apoăng Tơdroăng tơkêa pro Mơdêk hnoăng cheăng vâi kơdrâi tung tơdroăng rak ngăn tơmeăm khoăng têa, kuăn pơlê a mâu cheăm tơkăng kong Krông Nô, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak hiăng hơ’leh tung tơdroăng hlê ple\ng ‘na têa. Rak vế hyôh kong prâi, ing mê ‘nâi tơmiât pêi xêh. Pak^ng mê, ing tơdroăng tơkêa pro, vâi nâ o xuân hiăng khên tơnôu, khên pêi [ă pơtối rak vế hnoăng cheăng xiâm tơná, kơhnâ rơtế [ă kuăn pơlê [ă mâu kơpong kuăn pơlê ối kring vế hyôh kong prâi têa ăm krúa le\m.

H’Xíu H’Mok chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng