VOV4.Sêdang - Hâi lơ 5/9/1911, Pôa Hồ Chí Minh, kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa hneăng apoăng pơxiâm lo ing Việt Nam lăm troh a kong têa ê vâ tăng troăng tŏng xo tơnêi têa, troăng hơlâ tơleăng hdroâng mơngế lo ing tơdroăng ki pro têk dêi Pơhlăng. Drêng tơbâ 110 hơnăm hâi Pôa lăm to a tuk Pơhlăng  Latouche-Tréville vâ lăm tăng ‘’Tơniăn krê ăm hdroâng kuăn ngo á, Tơniăn krê ăm Tơnêi têa á’’, pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ rơtế ƀă ngế chêh hlá tơbeăng Vũ Hường a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh troh pôu tíu ton nah ki sap ing mê Pôa hiăng to tung tuk lăm tăng troăng tŏng xo tơnêi têa – Tíu ‘măn rak kế tơmeăm Hồ Chí Minh a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh – Bến Nhà Rồng.

Hngêi mơđah tơbleăng mâu hlá mơ-éa, um tơmeăm Hồ Chí Minh - a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh a kơxô̆ 1 troăng Nguyễn Tất Thành, pơlê krâm 4, Pơlê kong kân Hồ Chí Minh. Tíu kố châ ‘nâi ƀă inâi pơxá hmâ tâ ƀă kuăn pơlê a Pơlê kong kân pơxá inâi Pôa - Bến Nhà Rồng. Pá ngiâ bo cheăng xiâm dêi Hngêi mơđah tơbleăng cho trăng chuâ hlá cờ Thủ Ngữ hiăng ton lối 150 hơnăm.

Ton nah, Bến Nhà Rồng mê cho tíu pêi cheăng xiâm kŏng ti pơto chơ tơmeăm Hoàng Đế tung môi kơno tuk ki kân hmâ tê mơdró tơmeăm châ mơjiâng a chal Pơhlăng pơkuâ nah. Kơtăn kố 110 hơnămm, hâi lơ 05/6/1911, ngế rơtăm ki pâ nhoăm tơnêi têa Nguyễn Tất Thành dế mê nah inâi cho Văn Ba hiăng hvêa chêng to tuk Amiral Latouche Tréville, lo ing Sài Gòn lăm tăng troăng vâ tŏng kum tơnêi têa.

Hlá mơ-éa ki chêh inâi mơhá liăn khế dêi ngế kăn pơkuâ tuk ai chêh inâi Văn Ba châ tơbleăng a Hngêi mơđah tơbleăng mê

Tíu mơdró a kơno tuk mê châ mơjiâng pro a hơnăm 1862 mơjiâng pro túa hngêi trăng dêi mâu kong têa peăng mâ hâi lu, laga a kuâ hngêi ai krâ ‘măn 2 to prếo ko ngăn ngi mâ khế - môi túa rơnuâ tiô hmâ dêi hngêi chuô Việt Nam. Mê xuân cho xiâm ti lâi tíu ki kố chiâng pơxá Nhà Rồng lơ Bến Nhà Rồng, pin tối Hngêi Prếo lơ Kơno Hngêi Prếo.

Kơ’nâi mê, troh hơnăm 1970, Khu xiâm kŏng ti pơto chơ tơmeăm Hoàng Đế châ pơ’lêh chiâng kŏng ti pơto chơ tơmeăm a Têa kơxĭ, ƀă hiăng châ ‘mâi rơnêu pro kuâ hngêi lêm ƀă [rik, pơ’lêh tah 2 to prếo ton ‘măn péa to prếo ki ê nếo péa to prếo mê ko hvái ngăn pá gong, pơ’lêh um mâ khế chiâng kế truâ ko dêi droh Apía, kơlêi tuk ƀă ko xêi lôi ta troh nôkố.

Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm mơjiâng pro 1 râ ‘nâi, 2 râ a ‘ngêi ƀă tung mê ai 7 veăng tơbleăng mâu um tơmeăm khoăng tiô pơxá ƀă veăng tơbleăng tơmeăm ki ê tâi tâng hngêi mê rơdâ 1.500m2, tơbleăng dâng 11.000 hlá mơ-éa ton nah, mâu tơmeăm um kơchuâ, xup roh ton nah, hlá mơ-éa chêh tơdroăng pêi cheăng kăch măng dêi Pôa Hồ Chí Minh, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki apoăng. Tung mê ai 3 veăng ki kak troh tơdroăng cheăng dêi Pôa Hồ tăng troăng vâ tŏng kum tơnêi têa, tơdroăng ki hơ-ui pâ dêi Pôa Hồ ƀă kuăn pơlê peăng Hdroh tơnêi têa ƀă tơdroăng hơ-ui pâ dêi Kuăn pơlê peăng Hdroh ‘măn ăm kơ Pôa Hồ. 

Hngêi mơđah tơbleăng um, hla mơ-éa chêh tơdroăng ton nah ai chêh ‘na Pôa Hồ sap ing ối tơxi\n troh drêng lăm tăng troăng tŏng kum tơnêi têa

Jâ Phan Quế Huỳnh - ngế hmâ tơplôu tơbleăng dêi Hngêi mơđah tơmeăm um tơmeăm inâi Hồ Chí Minh a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh ăm ‘nâi: Kơpong tơbleăng pơxá tơdroăng kal ki má môi cho a râ má 1 dêi Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm ƀă tơdroăng chêh: Rơxông ối kŭn ƀă xông rơtăm dêi Hồ Chí Minh Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki apoăng; Rôh apoăng pêi cheăng ‘na tơdroăng pâ tơnêi têa ƀă tiô troăng Kăch măng.

Pôa Hồ Chí Minh tơdah xo chuh nghiah Mác – Lenin ƀă hlối pơkâ troăng hơlâ Kăch măng Việt Nam.

‘’A Tíu mơđah tơbleăng um tơmeăm ai tơbleăng túa um tuk Amiral Latouche Tréville. Cho tuk dêi kŏng ti pơcho chơ tơmeăm ki tro má môi nôkố vâi pơxá cho tơmeăm 5 to hơlŏng, cho 1 tung 6 toăng tuk chơ tơmeăm tê mơdró ki kân krip má môi pơxá 5 hơlŏng. Tiô hlá mơ-éa chêh ‘măn a Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm inâi Hồ Chí Minh a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, hlá mơ-éa chêh mâu tơdroăng ‘na tuk mot lo a kơno Sài Gòn khế 6/1911, ai chêh hâi lơ 2/6/1911 tuk ing Hải Phòng hiăng troh tot a kơno tuk Sài Gòn, khu pơkuâ tuk ki 5 hơlŏng hiăng rah xo mâu ngế pêi cheăng tung tuk, tung kơxô̆ mâu ngế ki pâ pêi cheăng tung tuk mê ai ngế rơtăm Nguyễn Tất Thành hiăng xo inâi Văn Ba, châ xoăng pêi cheăng pế pơchên hmê kâ.

A Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm tơdroăng chêh tung hlá mơ-éa mơhá liăn khế dêi mâu kăn vê tuk, tung hlá mơ-éa ăm liăn khế mê pin kô hlo inâi Văn Ba, pơlê xiâm An Nam, lăm pêi cheăng pế pơchên hmê kâ, châ mơhá liăn khế ai 45 Frans liăn Pơhlăng vâ tơ’mô kơxô̆ liăn 4 liăn 5 hào, vâ tối kơxô̆ liăn mê iâ ‘nâng tâng vâ tối nôkố.

Mâu hlá mơ-éa chêh ‘măn, um xup, tơmeăm châ tơbleăng a Hngêi tơbleăng um tơmeăm xuân ai mâu xiâm rêi ton nah, tơdroăng hơ’muăn pơrá xêh há. Vâ tối tung mâu tơmeăm mê hlá mơ-éa chêh inâi vâ mơhá liăn khế dêi mâu kăn vế tuk dêi tuk Amiral Latouche Tréville hlá mơ-éa chêh inâi mơhá liăn kế ƀă mâu hlá mơ-éa chêh tơdroăng kal ki ê ‘măn tơbleăng a Hngêi tơbleăng mê kô kum ăm mơngế ki troh ôm hyô kô hlê hên tâ ‘na tơdroăng xiâm ki lăm tăng troăng tŏng kum tơnêi têa ki pá puât dêi Pôa Hồ’’.

Mơđah tơbleăng um tơmeăm xuân đi đo tơkŭm po mơđah tơbleăng um tơmeăm  hlá mơ-éa ai chêh tối ‘na rơxông ối rêh ƀă tơdroăng cheăng dêi Pôa

Mâu rôh troh leh tơbâ hâi mơjiâng tơnêi têa lơ 2/9 lơ drêng troh leh tơbâ hâi kot mâ Pôa lơ 19/5, tíu mơđah tơbleăng um tơmeăm Hồ Chí Minh - a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh hmâ tơdah hên tơmối troh lăm pôu ngăn ƀă tơbâ kơ Pôa Hồ. Mơhé mâu nếo xông kân lơ mâu hiăng krâ, mơhé mơngế Việt Nam lơ mâu ngế kong têa ê, rêm ngế ki troh ngăn akố xuân mơhno tuăn pâ nhoăm ƀă mơnê khât kơ Pôa:  

‘’Rêm rôh troh akố a hâk tơngăm cho môi ngế kuăn pơlê dêi hdroâng mơngế tơnêi têa pin ai ngế pâ ki krâ hiăng tơmâng khât kơ hdroâng mơngế pin ti lâi. Rêm rôh troh akố a tâ rơrêk tung hiâm mơno. Mơhé drêng djâ dêi kuăn troh lăm ngăn xuân ti mê há, á rơhêng vâ ‘nâng, vâ tơbleăng tối ăm dêi kuăn tơná ‘nâi hdrối nah tíu ki kố, vâ xo ah hmôi drêng mâu kuăn hriâm troh ah vâi kô tâ hlê ple\ng xêh’’.

Tung kơxô̆ tơche\ng tơmiât mê ai hên tơdroăng tơpui tối tơdroăng loi pâ nhoăm kơ Pôa ƀă á bú xo tơbleăng iâ tiah kố: ‘’Ô pôa kô cho rôh apoăng á kuăn châ troh a kơno tuk Nhà Rồng, phoih tung hiâm mơno ‘nâng ƀă hâk tơngăm khât ‘nâng mâu hnoăng ki Pôa Hồ hiăng ‘no pêi pro ăm ngin kuăn cháu. Cháu ƀă mâu vâi pú kô chôu pâ đi đo kơ Pôa ƀă kô mơ-eăm hriâm rơkê pêi pro tiô troăng rơhlâ êh Pôa’’.

Ai môi ngế sinh viên ki nếo lo ing kong pơlê Khánh Hòa troh lăm pôu ngăn Hngêi mơđah tơbleăng mê ai chêh: ‘’ Rôh apoăng kơ’nâi 18 hơnăm rêh a Khánh Hòa,  á ƀă  mâu vâi pú châ lăm pôu ngăn Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm Hồ Chí Minh cho ngế sinh viên ki nếo a pơlê kong kân pơxá inâi Pôa. Troh a tíu kô, á tâ rơrêk tung hiâm mơno. Ngin kuăn pâ mơnê kơ hnoăng ki kân ƀă tơdroăng ki Pôa pêi pro ta troh hlâ hiăng ‘măn ăm kơ hdroâng mơngế ‘’.

Ƀă ki pơxúa inâi tơdroăng rôh ton nah rơtế ƀă tơdroăng pêi cheăng Kăch măng dêi Pôa Hồ Chí Minh, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki apoăng, Bến Nhà Rồng, Hngêi mơđah tơbleăng um tơmeăm Hồ Chí Minh – a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh hiăng chiâng ki ki mơhno um dêi pơlê kong kân inâi Pôa ƀă cho tơdroăng ki hâk tơngăm dêi kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa. Ing tíu ki kố, Pôa hiăng pơxiâm lăm pêi cheăng 30 hơnăm vâ tăng troăng ‘’pro tơniăn le\m ăm kuăn pơlê, tơniăn ăm tơnêi têa á’’.

Gương tơplôu ƀă tơbleăng