Kăch măng khế 8 [lêi trâng, Khu ngăn Ko\ng an Bắc bộ châ mơjiâng [ă hnoăng cheăng rak vế khu pơkuâ kăch măng, pôa Phạm Gia Đốc phiu ro châ rak vế hnoăng cheăng Đo#i trưởng Ko\ng an dêi tíu pêi cheăng. Tung hngêi ki pro a kơpho# Hàng Quạt, Hà Nội, hiăng 97 hơnăm la pôa Đốc xuân ối chôu vế tơdroăng ki [riê drêng châ kăn pơkuâ Khu Ko\ng an Bắc Bộ cho pôa Chu Đình Xương pơcháu ăm hnoăng cheăng gak ngăn rôh po hneăng hôp tung hâi mơjiâng tơnêi têa lơ 2/9/1945. Nôkố, vêh ngăn dêi um ki prăng bông nah, châ rak vế môi tiah môi to kế tơmeăm ki kơnía git dêi rơpo\ng tơná, pôa Phạm Gia Đốc [riê tối, mê cho hnoăng cheăng kân k^n [ă hâk tơngăm:

‘’Kơtăn 2 hâi hdrối pôa Chu Đình Xương cho kăn pơkuâ tối tơbleăng rah xo mâu khu, á cho ối tung đo#i ki mê. {ă ngoh ki truâ môk tơglê, ối pa ngiâ cho ngoh Dương, á ối pak^ng mê. Pơcháu ăm ngin, mâu ngoh bú tối tơbleăng tiah lâi rak vế ăm tơniăn rôh leh mê. Drêng troh amê ai ngế pơkuâ hnê ăm. Môi pâ cho ro, la môi pâ mê tô tuăn, préa há xua pôu râng hnoăng cheăng hngăm athế rak vế môi roh leh ki kal kân môi tiah mê’’.

Xua tơdroăng ki kal dêi hnoăng cheăng cho rak vế cheăng kal kí, pôa Phạm Gia Đốc [ă mâu vâi pú châ tơbleăng hdrối hâi vâ po leh pơchuât tơdroăng ki tơniăn krê klăng péa hâi. Hlê ple\ng mê cho hnoăng cheăng ki kal [ă châ pơcháu ăm to mâu ngế ki châ loi tơngah, pôa Phạm Gia Đốc xuân préa, tô tuăn xua ki xiâm cho athế rak vế rôh leh, malối a mê kô ai mâu ngế ki kal [ă peăng á ‘nâi lối rơtuh ngế khu lêng [ă kuăn pơlê. Vâ rak tơniăn tung mâu tơdroăng, pôa hiăng lo a plông kân Ba Đình hên hdroh, séa ngăn tơrêm tíu.

‘’Hdrối hâi ki hiăng pro klêi tíu po leh, ngin hiăng to ngăn tíu ki vâ po leh [ă á xuân ngăn tâi mâu kế tơmeăm amê vâ rak vế. A kơxê hâi lơ 2/9 hdrối 2 chôu pơxiâm mê ngin troh hdrối 1 chôu. Châ pơcháu ối a mê, rôh gak vế ki á cho rôh má 2, rôh má môi cho rôh dêi khu tơleăng le\m khu lêng, vâi châ xâp hmân ếo tr^ng, hmân ‘nâi. Ngin cho khu lêng ki má 2 cho dêi Khu ngăn Ko\ng an Bắc bộ, tâng ối pak^ng xâp hmân bông’’.

Hâi ki tơviah xuân hiăng troh, Leh mitting po sap ing 14 chôu hâi lơ 2/9/1945 la pôa Đốc rơtế [ă mâu ngế ki ối tung Tơnêi têa rak vế tíu po leh dêi Khu ngăn Ko\ng an Bắc bộ ai mâ sap ing kơxo má vâ hbrâ. Tá khu lêng ki xâp hmân ếo bông, tâng ối kơtăn ing kơpong tíu po leh bu to lâi met. Pêi pro hnoăng cheăng la pôa xuân hâk tơngăm rơhêng vâ ‘nâi kơbố ki ối a ‘ngêi mê, [ă malối cho chôu phut ki hmâng rơkong Pôa pơchuât, pơchuât mâu tơdroăng ki apoăng tung [ai pơchuât tơniăn krê: ‘’Ơ mâu kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa!’’ Pôa hiăng mơ-eăm mơgât tơdroăng ki phoih, lối kơ phiu ro, vâ rak vế tuăn hiâm ki tơniăn, tơku\m pêi pro hnoăng cheăng.

Tơdrêng amê hnối tối tâi tâng vâ hbrâ rơnáu ‘na hdrối, châ ‘nâi mâu tơdroăng ki pêi pro ôh tá tro dêi mâu ngế ki ối tơvât tung mâu ngế ki veăng tung plông kân vâ pro tơdroăng ôh tá tro. Pôa Phạm Gia Đốc tối:

‘’Drêng rơxế Pôa Hồ troh, kơtâu sap ing troăng Quán Thánh mot. Tíu ngin ối cho a k^ng mê, rơxế mot peăng kơ’nâi. Á bu ‘nâi rơxế troh, mê á xuân ôh tá ‘nâi mâu ngế ki lâi, xua ôh tá châ ngăn, bu ‘nâi ối môi tíu môi tiah kuăn mơngế ki vâi pong rơgi pro [ă loăng. Kơ’nâi mê, Pôa Hồ pơchuât tơdroăng ki tơniăn krê kơ-êng ‘’Kuăn pơlê tâng nhên há’’, kuăn pơlê tiâ nhên. Tung hiâm mơno á sôk ro la ôh tá khên vâ tiâ têi, bu tâng ối tơdrăng tê’’.

Xuân tung mâu ngế ki châ rak vế tíu po leh, Đăi tă Nguyễn Bội Giong, kăn pơkuâ ngăn Đảng hneăng hdrối ối tung {ơrô cheăng Khu xiâm pơkuâ ngăn Đảng, Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng, drêng mê pôa cho kăn pơkuâ rak vế tơplâ dêi Việt Nam pơlê Sét ối tung tơring Thanh Trì, pak^ng pơlê kong kân Hà Nội. Đăi tă Nguyễn Bội Giong ăm ‘nâi, drêng pêi pro hnoăng cheăng ối a chêng tíu po leh, tơdroăng klêi kơ’nâi hâi châ [lêi trâng pơkuâ ối ôh tá tơniăn, kuăn pơlê môi tuăn, la ôh tá tơngôu a ngiâ khu lêng ki tơtrâ kăch măng.

Tung tơdroăng ki po leh a plông kân Ba Đình, lối rơtuh ngế pơrá ôh tá tơpui tối klâi vâ tơmâng rơkong tối tơbleăng dêi Pôa, la pôa Nguyễn Bội Giong [ă khu lêng kring vế xuân ối mơdêk tơdroăng ki hbrâ kơchăng mâu tơdroăng ki ôh tá ‘nâi hdrối, hbrâ rơnáu tung mâu tơdroăng, tá tơdroăng ki hbrâ kơchăng hlâ rêh:

‘’Vâi ôh tá chiâng pe\ng xua hnêa vâi pin hiăng châ rup xo tâi tâng, kuăn pơlê ối sap ing hngế lối 100 met. Pe\ng kơbố xuân pá vâ châ tr^ng ngăn. Pơtih gá ai pháu, tung khu kô châ hlo hnối rup, tung khu hiăng ai túa pơkâ: hdrối mâu khu râ, kơvâ cheăng mê mot tung tíu po leh, séa ngăn tơrêm ngế vâ pôi tá ai pháu hnêa krê ki lâi djâ tơvế. Gá chiâng vâ xúa pháu la xuân ôh tá chiâng vâ pe\ng. Xuân hiăng tơmiât nhên tâi, tâng vâi djâ min, trếo pơtôu. Ki nho\ng o hiăng pơkâ, tâng gá hvât min mê á hlo á kô kơtâu rup xo min, ôh tá ai kơbố mơdât klâi ôh. Ki kal má môi cho athế rak vế tíu po leh krá tơniăn má môi’’.

Kơxê lơ 2/9/1945, Leh tơbleăng tơniăn krê mơgêi tung tơdroăng ki phiu ro. Rôh leh [ă ai hên troh rơtuh ngế hiăng châ rak vế tơniăn khât, mâu ngế ki lăm troh a plông kân Ba Đình hên h^n ko\ng râng mâu reăng, hlá cơ khêi hơlo\ng tr^ng. Rơtuh ngế môi tiah môi rơkong tríu: Môi tuăn chin phuh Hồ Chí Minh, Việt Nam rak tơniăn krê plâ hơnăm. 75 hơnăm hdrối, um méa mâu kăn [o# lêng mâu ngế ki rak vế rôh po leh, kô đi đo ối tung tuăn mơno [ă tơdroăng ki hâk tơngăm ‘na rôh ki mê nah hmâng mâu ngo ngối tung rơkong pơchuât dêi Pôa.

Nguyên Nhung - VOV1

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng