Maluâ tiah mê, a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên tơdroăng tong chiâ xo prêi xuân u ối hlo a mâu têa kroăng, pro mâu kông ôh ti krá, hên kuăn pơlê hiăng [ă dế rêm hâi hía tơnêi vâ pêi chiâk pêi deăng. Tung pơla mê, mâu kong pơlê ôh tá pro tro tơdroăng pơkâ dêi luât, ôh tá ai troăng hơlâ pơkuâ ngăn tơtro tung pơkuâ ngăn ‘na kơvâ cheăng ki kố.
Khu [ai: ‘’Tây Nguyên-Xua ing lâi rơhê k^ng têa tơhnah prêi hía’’ ai tối ‘na tơdroăng k^ng rơhê têa tơhnah a mâu têa kroăng dêi 2 to kong pơlê Dak Lak [ă Dak Nông.
{ai 2: Mâu plong chơ prêi a kơpong ki ôh tá ai kợbố châ ‘nâi
Môi tiah mâu tơdroăng ki ngin hiăng chêh tối, tơdroăng tong chiâ hrik prêi pro rơhê k^ng têa kroăng, hiăng [ă dế trâm xâu xía ó khât a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên. A tơdế rơnó tô mơdrăng, la a mâu têa kroăng tung mâu kong pơlê kố xuân đi đo tro tơhnah rơhê k^ng têa, pro têa chiâng lân lu, ôh tá tơniăn ăm tơdroăng pêi chiâk pêi deăng. Lối rơtuh met kho#i prêi hiăng tro tong chiâ hrik rêm hơnăm ối tung kơpong ki ôh tá châ ‘nâi tung hnoăng pơkuâ ngăn, pro mơhía lối rơtal liăn ăm tơnêi têa. Ki xiâm khoh chiâng ai ti mê, mê cho,mâu kong pơlê pơkuâ ngăn la tá hâi ai tơdroăng pơxâu phak ki păng ‘nâng tro tiô luât.
Dak Lak cho kong pơlê ki ai hlá mơ-éa ăm phep chiâ hrik xo prêi hên má môi a kơpong Tây Nguyên, ai 14 khu mơdró, rêm hơnăm chiâ xo châ 1 rơtuh met kho#i. La ki păng ‘nâng, vâ iâ ai 17 khu mơdró dế pêi cheăng, ai lối hr^ng toăng plong kơmăi, kanô hrik prêi plâ hâi plâ măng, hrik xo prêi châ hên luâ tâ tơdroăng ăm phêp.
Mơjo drêng hlo prêi tro pơto ngi ê la tơdroăng xo hnoăng mơhá ôh tá ‘nhó hên to lâi, kơ koan xo hnoăng mơhá dêi Krông Ana mơjiâng môi tíu gak ngăn a cheăm Quỳnh Ngọc, achê tíu ki tơku\m prêi hên má môi dêi kong pơlê, vâ riân ngăn rơxế chơ prêi rêm hâi, cho tíu ki ‘nâi nhên ki hên iâ dêi prêi ki hiăng châ chiâ hrik xo vâ xo hnoăng mơhá liăn. Laga, hên hdroh mâu khu mơdró kâ ai pơsăm tối, mê kơ koan xo hnoăng mơhá liăn athế pơtê cheăng. Sap ing hâi ki mê, hmâ khu mơdró vâ chiâ hrik xo hên to lâi, kơ koan tơdjâk dêi kong pơlê Dak Lak xuân bro dêi châ ti ‘nâi ki klâi. Pôa Nguyễn Văn Thiềm, Kăn [ơrô ngăn ‘na tơmeăm khoăng tung kơdâm têa-tơnêi, cheăng tung Khu ngăn ‘na tơmeăm khoăng-Hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak, ăm ‘nâi:
‘’Ngin ôh ti ‘nâi ki nhên kơxo# prêi ki khu mơdró hiăng chiâ hrik akố to lâi. Tơdroăng mê ai 2 túa, má môi cho tơdroăng chêh tối tơbleăng dêi khu mơdró. Ki má péa, lơgât ki chêh kơchuâ tơdroăng ki chiâ hrik xo prêi. Tiô hlá mơ-éa pơtroh ing tơnêi têa kơxo# 02 hơnăm 2013 dêi Khu xiâm ngăn ‘na tơmeăm khoăng-Hyôh kong prâi tối, mê khu mơdró athế chêh kơchuâ lơgât tung kơdó têa [ă k^ng têa. La troh nôkố, lơgât ki chêh tối a k^ng têa mâu khu mơdró bu chêh kơchuâ kho khoh, mơhnuâ.Lơgât tung kơdó têa ôh tá ai khu ki lâi chêh kơchuâ pơtroh ăm ngin’’.
Tơdroăng ki ai pơkâ ki mâu khu mơdró ôh tá rak vế tro tiô luât, la vâi xuân u ối pêi pro, hlo tung lâp kơpong Tây Nguyên. Môi tiah a kong pơlê Gia Lai, plâ hên to lâi hơnăm kố, ôh tá ai khu mơdró ki lâi châ ăm phêp chiâ xo tơmeăm khoăng vâ tê mơdró, la prêi xuân ối tro chiâ hrik [ă tê rôe tiah hmâ. Hơnăm 2015, hên tíu ki chiâ prêi tung kong pơlê hiăng tê tâi tâng kơpong ki ai prêi, la troh nôkố, xuân tá hâi hlo ai tơdroăng ăm hlá mơ-éa phêp, vâi pêi cheăng ôh tá tro luât, la xuân châ pêi cheăng, châ chiâ hrik xo prêi tơniăn. Pôa Lương Thanh Bình-Kăn pho\ ngăn ‘na tơmeăm khoăng tung kơdâm têa – tơnêi - Hyôh kong prâi kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi:
‘’Sap ing Luât pơkuâ chiâ xúa xo tơmeăm khoăng hơnăm 2010 châ xêt khât nah, mê tơdroăng ki ăm phêp chiâ xo prêi ôh tá châ pêi cheăng.Troh a chôu phut kố, tung kong pơlê kố ôh ti ai môi tíu ki lâi ki ăm phêp chiâ hrik tro tiô Luât tơnêi têa hiăng pơkâ.Tâi tâng mâu tíu ki chiâ prêi, mê cho tơdroăng chiâ ki ôh tá tro luât’’.
A Dak Lak, tá khu mơdró ki ôh tá hâi ai hlá mơ-éa phêp xuân ối pêi cheăng, xuân ai troh a chât toăng plong, kanô chiâ hrik xo prêi hên h^n u kố u mê [ă ăm phêp vâi châ chiâ hrik prêi. Khu pêi cheăng tơru\m Đòan Kết, tơring Krông Bông môi tung khu ki cheăng tong tiah mê. Pôa Trần Văn Công - Kăn pơkuâ ngăn khu pêi cheăng tơru\m tối ăm ‘nâi:
‘’Hdrối Vi [an hnê ngăn kong pơlê ăm phêp mâu khu mơdró, mê hơnăm 2007 ngin hiăng chiâ xo prêi a têa Krông Ana, hiăng châ 20 hơnăm kố. Ngin hiăng ôh tá châ ăm hlá mơ-éa phêp mê nah xua túa ki hơ’lêh tơdroăng cheăng dêi Khu tơru\m tá hâi tu\m [ă khu kăn kong pơlê tối, hiăng pro hlá mơ-éa ăm khu mơdró ki ê, kơ’nâi ah xing xoăng ăm ngin môi iâ. La kơ’nâi mê, khu mơdró mê ôh tá tê ăm ngin, ngin xuân ôh tá chiâng pơtê dêi hnoăng cheăng. Ngin xuân hiăng pro hnoăng mơhá liăn, la tơdroăng kố tâng vâ tối ga athế pơkí há. Mâu kơ koan ki séa ngăn hlo ngin pêi cheăng ti ai xôi ki klâi kân, mê vâi xuân ti tối ki klâ ngin’’.
Ai môi tơdroăng ki ê tung tơdroăng chiâ hrik xo prêi a Tây Nguyên tung kơpong ki ôh tá ai kơbố ‘nâi, mê cho pơkuâ ngăn mâu plong kanô ki chiâ hrik prêi, dế ối a mâu têa kroăng. Pôa Y Poăt Tơr, Kăn pơkuâ ngăn ‘na troăng têa, plong tuk dêi kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, tơdroăng ki pâng mơjiâng plong tuk, ăm mâu plong tuk kơtâu tung têa kroăng dêi kong pơlê kố, hiăng hlo ai hên hơnăm hiăng luâ, ôh tá châ tơdroăng pơkuâ ngăn dêi khu râ ki séa ngăn. Maluâ ‘nâi kố cho tơdroăng tá hâi tơtro, la khu pơkuâ ôh tá mơ’no tơtro tơdroăng cheăng ki tơ-[rê, tơtro [ă tơdroăng pơkâ dêi luât:
‘’Mâu plong tuk a Dak Lak ki hên cho plong tuk ki vâi mơjiâng pro dêi xêh, ôh tá ai hlá mơ-éa ăm phêp, xua mê, Khu séa ngăn plong tuk kơxo# 5 ôh tá chiâng vâ lăm séa ngăn ‘na kơvâ kih thuât vâ pro hlá mơ-éa mơnhên tối mâu plong tuk ki mê tơniăn ‘na kih thuât. Khu ngăn ‘na plong tuk kơxo# 5 hiăng tơru\m cheăng [ă hngêi trung trung cấp cheăng Bình Minh a Dak Lak, lăm séa ngăn mâu plong tuk, hlo hơnâng plong tá hâi tơxâng tro tiô tơdroăng pơkâ, kal athế mâu khu ki mơjiâng pro ‘mâi rơnêu, mê nếo chiâng chêh bro hô sơ. Sap ing hâi ki mê troh nôkố, tâi tâng mâu khu ki pơkuâ plong tuk vâi ôh ti veăng pêi pro, xua ti mê, tơdroăng ki tối vâ ‘mâi rơnêu tá hâi teăm châ rơnêu ki klâi’’.
Maluâ tơdroăng chiâ hrik prêi xuân ôh tá ăm phêp, mâu plong tuk ôh tá rak vế tro tiô pơkâ dêi Luât troăng têa, la tiô khu kan sat gak ngăn ‘na troăng têa, kan sat ngăn ‘na tơnêi tíu, kroăng têa pơxâu phak khu kăn ki ai plong tuk bu iâ. A Dak Lak, maluâ hiăng mơjiâng khu kan sat gak ngăn troăng têa, tâi tâng ai 16 ngế, pơkuâ ngăn 180 km troăng kroăng têa, la troh mơ’nui hnoăng pơkuâ rak ngăn ôh tá ‘nhó ai to lâi, ôh tá kâi châ mơdât tơdroăng ki ai plong tuk dế tong chiâ hrik xo prêi rêm hâi. Trung tă Nguyễn Huy Thành, Kăn pho\ [ơrô ngăn ‘na kan sat troăng têa, cheăng tung Ko\ng an kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi:
‘’Tung hơnăm 2016 hiăng pơxâu phak châ 247 ngế, phâk châ 130 rơtuh liăn, hnê tối 228 ngế. Tung 3 khế poăng hơnăm kố hiăng pơxâu phak châ 9 rơtuh 700 rơpâu liăn. {ă khu ngế ki chiâ hrik xo prêi ôh tá tro luât, pak^ng tơdroăng ki ăm hlá mơ-éa phêp vâi ai pro rơhê k^ng têa kroăng tro tơhnah ngin xuân hiăng tơru\m cheăng [ă {ơrô kan sat séa ngăn ‘na tơnêi tíu, kroăng têa, la tá hâi teăm châ pơxâu phak khu ki lâi ‘nhiah’’.
Tơdroăng pơkâ hiăng ai, la ôh tá hâi rak vế, pêi pro ; vâi xuân tong chiâ hrik xo prêi; Pro xôi hên h^n la tơdroăng pơxâu phak bu iâ. Mê cho mâu tơdroăng ki ối trâm hlo tung tơdroăng chiâ hrik xo prêi a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên, pro chiâng kơdroh ‘na cheăng kâ, pêi lo liăn ngân ăm tơnêi têa, pro tơ’nhê tơnêi tíu, kroăng têa, tơdroăng kố dế hlo rế lâp lu. Ki nhên ga, dế ai môi kơpong ki ôh tá ai kơbố ‘nâi tung chiâ hrik xo prêi, pơto chơ prêi, kal athế pro mơnhên mâu tơdroăng ki tá hâi ‘nâi tung kơpong rơmăng mê lo a tíu ki bâ eăng, athế pêi pro tro tiô pơkâ dêi luât.
Dương Đình Tuấn chêh
Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng
Tăng ngăn [ai má 1 drăng kố:
Tăng ngăn [ai má 3 drăng kố:
Viết bình luận