Tíu xối tơbâ pơtáu Hùng hlâ châ mơjiâng pro a thôn 6, cheăm Dak Buk So, tơring Tuy Đức, kong pơlê Dak Nông ai tíu pro ki le\m krip, [ă [ăng tơnêi 250 met karê, xua 80 rơpo\ng pơrá ối a pơlê xiâm Phú Thọ a Dak Nông mơhno\ng veăng kum pro. Sap ing ngo ki xo\n, tíu xối tơbâ châ kơchuâ chêh tiô túa tơnêi tơníu pơtáu, ki le\m má môi cho dế tíu le\m dêi ngo kong Tây Nguyên. Pôa Nguyễn Đình Lương, ối a thôn 6, cheăm Dak Buk So, ăm ‘nâi:

‘’Klêi kơ’nâi pro xuân vâ chê 20 hơnăm vâi krâ nho\ng o rêh ối a kố mê nôkố tơdroăng rêh ối xuân hiăng chía niân tâ môi iâ, xua mê vâi krâ nho\ng o tơpui tơno [ă dêi rơpó veăng kum tơlo liăn tung tơdroăng ki mơjiâng pro tíu xối tơbâ a kố. Ôh ti xê to vâi krâ nho\ng o kong pơlê Phú Thọ, mê tâi tâng mâu hdroâng kuăn ngo a tâ tá kố mơni chiâng vâ troh tơbâ ‘na xiâm kối, jâ pôa tơná’’.

Pôa Bùi Văn Lâm, Ngế pơkuâ mâu kuăn pơlê kong pơlê Phú Thọ a Tuy Đức, ăm ‘nâi, mâu hâi hiăng luâ, vâi krâ nho\ng o hiăng kơ-xuô kơ-[ăn tơxông [ă hbrâ hên kế tơmeăm vâ pleăng tung hâi tơbâ pơtáu Hùng hlâ. Hdrối mê a mâu hâi má 8 [ă má 9, riân tiô hâi mâ khế, a kơpong tíu xối tơbâ kố xuân po hên tơdroăng pêi pro tơ’noăng ivá [ă mâu tơdroăng ki xah hêi tiô khôi hmâ môi tiah: Peăng [a long, kơtu [a long, tơxiâk í, cờ tướng rơtế [ă mâu hdruê văn hóa nge# thuât ki hơniâp ro môi tiah hdruê xoan, to\n chêng.

‘’Rak vế khôi túa ton nah tơnêi pơtáu Hùng, vâi krâ nho\ng o a tơnêi xiâm kố drêng lăm ối a kố pêi cheăng ki nếo mê ngăn kố cho pơlê xiâm ki má péa, vâi krâ nho\ng o mơjiâng khu tơru\m xah hêi, kum dêi rơpó tung tơdroăng ki pêi cheăng kâ [ă tung tơdroăng rêh ối rêm hâi, pêi cheăng kâ tơniăn, hên rơpo\ng hiăng kro mơdro\ng, ai tơmeăm khoăng. Ngin ối a kố mê ai mâu kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a kố cho kối tung mâu hdroâng ngo ki ê, pơrá tơdjuôm xiâm kối pro chiâng tơdroăng ki tơ’lêi hlâu vâ trâm mâ, tơru\m [ă dêi rơpó, rơtế dêi rơpó mơnhông mơdêk cheăng kâ’’.

Vâi krâ-nho\ng o hdroâng M'nông a kong pơlê Dak Nông to\n chêng rơngêi xuâng drêng koh tơbâ hâi Pơtáu Hùng hlâ

Tíu xối tơbâ pơtáu Hùng a Dak Buk So hiăng chiâng tíu ki trâm mâ, mơhno tối ‘na mâu vâi krâ nho\ng o hdroâng kuăn ngo a kơpong tơkăng kong, rêm khế, rêm rơnó, a tíu xối tơbâ pơtáu Hùng, vâi krâ nho\ng o tơku\m hôp thôn, pơlê. Sap ing kố Điểu Hương châ rêm ngế tối tơbleăng tơdroăng rơkê ple\ng ‘na pêi cheăng kâ, tơdroăng ki mung liăn vâ pêi cheăng kâ. Mung châ 50 rơtuh liăn, ngoh hiăng roê 1 to ro [ă chu vâ păn, troh nôkố tơdroăng rêh ối hiăng chía kơdroh iâ ki xơpá:

‘’Tíu xối tơbâ pơtáu Hùng cho tíu xối tơbâ pơlê xiâm, gá pro tiah tơdroăng ki tơdjuôm pơlê pơla kân rơdâ. Sap ing hơnăm nah mơjiâng pro tíu xối tơbâ a kố mê pro tơru\m tơ’nôm tuăn hiâm tung ăm tâi tâng cheăm Dak Buk So tối phá [ă lâp tơring tối tơdjuôm mê rế hía rế tơru\m tâ. Ho\ng tíu ki rêh ối xah hêi dêi tíu xối tơbâ pơtáu Hùng kum á ‘nâi nhên tâ ‘na xiâm kối dêi hdroâng mơngế Việt Nam tối tơdjuôm [ă nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo tung lâp tơnêi têa’’.

Pôa Phạm Thiên Việt, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Dak Buk So ăm ‘nâi, klêi kơ’nâi vâ chê 20 hơnăm Ho#i đồng khu mơngế Phú Thọ mơjiâng tíu xối tơbâ pơtáu Hùng cho tíu xối pleăng tơdroăng ki loi t^ng, kố xuân cho tíu vâ tơbâ troh khôi túa le\m tro dêi hdroâng hdrê Lạc Hồng, tíu ki khôp pâ ăm tâi tâng kuăn pơlê tơniăn le\m. Kố xuân cho tíu ki tơru\m 12 hdroâng kuăn ngo a kong pơlê. Rêm khế, a khế mơniâ [ă hâi má 1, tíu xối tơbâ kố châ lôu péa vâ vâi krâ nho\ng o tơbâ troh xiâm kối dêi tơná. Hâi lơ 10/3, riân tiô hâi mâ khế, tâi tâng hdroâng kuăn ngo tơbâ troh hnoăng mơijâng tơnêi dêi khu rơxông pơtáu Hùng, xua mê, ôh tá pơrah khu ki lâi, hơnăm ki lâi, hdroâng kuăn ngi ki lâi, lơ tiô khôp ki lâi, hâi mơd^ng kố bô bố xuân pơrá chiâng vâ veăng:

‘’Ki kân má môi cho kum vâi krâ nho\ng o tơru\m, tơru\m vâi krâ nho\ng o kuăn pơlê a cheăm tung pơla tơku\m pêi pro mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối pơlê pơla. Tơdroăng ki tơru\m pơlê pơla xuân châ mơdêk. Vâ Tíu xôi tơbâ kố châ rak tơniăn tro luât tơring, cheăm xuân pro tơ’lêi hlâu kum khu mơngế pơlê xiâm Phú Thọ tơku\m po mơd^ng rêm hơnăm, cheăm xuân pơtroh ăm {ơrô ngăn hnoăng cheăng mâu kơ koan ki ai tơdjâk troh dêi tơring pro tơ’lêi hlâu to\ng kum vâ tíu xối tơbâ kố châ rak tơniăn tro luât ton xo\n’’.

Hoàng Qui chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng