VOV4.Xơ Đăng - Hơnăm 2021 tung pơla pơreăng COVID-19 xông tâ tú ó, tơdroăng pêi cheăng dêi Khu pơkuâ râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum ôh tá xê to châ tơƀrê mê hên pơkâ pêi ối hluâ pơkâ mơ’no. Rơtế amê, Troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong pơtối châ pêi pro châ tơƀrê rế hía rế mơnhên hnoăng ki kal ƀă tơdroăng pơkuâ, gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê.

Nôkố pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ rơtế tơmâng ƀai chêh ‘na mâu tơdroăng châ tơƀrê tung tơdroăng pêi cheăng dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum xuân môi tiah tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông mơdêk pêt kong hơnăm 2021.

Hơnăm 2021, tung pơla pơreăng COVID-19 xông tâ tú ó tơdjâk tơdrêng troh rêm tơdroăng cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla, tâi tâng kơxô̆ liăn ki Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum mơhnhôk châ tơƀrê, ôh tá xê to châ tơƀrê mê ối hluâ pơkâ mơ’no. Ki nhên Khu pơkuâ râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng mơhnhôk châ lối 324 rơtal liăn, tung mê xua Tơnêi têa mơ’no liăn lối 247 rơtal liăn ƀă xo hnoăng liăn tung kong pơlê lối 74 rơtal liăn.

Troh tâi khế 5/2021, Khu pơkuâ râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng kêi đeăng tơdroăng mơ’no liăn ngân mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hơnăm 2020 ăm mâu khu pơkuâ kong ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn lối 197 rơtal 500 rơtuh liăn. Troh tâi khế 12/2021, tiô tối hdrối Khu pơkuâ râng liăn mơ’no châ vâ chê 192 rơtal liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi hơnăm.

Tung mê, mơ’no liăn xo hdrối cho lối 172 rơtal liăn ƀă kơxô̆ liăn pơkuâ dâng 19 rơtal liăn. Pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum, tối ăm ‘nâi:

‘’Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng mơ-eăm tâi ivá vâ veăng tơlo tung tơdroăng gâk ngăn, mơnhông pêt kong dêi kong pơlê. Ƀă mâu tơdroăng mơ-eăm dêi khu pú hên Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng châ mâu khu râ ai hnoăng mơnhên. Ki nhên cho ngin hiăng châ Chin phuh diâp hlá kơ tơ’noăng’’.

Ki nhên khât ăm hlo mâu tơdroăng cheăng dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum rế hía rế kêi đeăng ƀă pêi cheăng rơkê. Troh tâi hơnăm 2021, Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong ing tai khoan hngêi arak liăn ăm lối 99% kơxô̆ rơpŏng, ngế krê. Ƀă 49 khu pơkuâ kong cho kuăn pơlê tung thôn, 107 khu pơkuâ kong cho khu pú hên, Vi ƀan cheăm, pơlê kân mơhá 100% ing tâi khoan hngêi arak liăn.

Tah lôi mâu tơdroăng pá puât, kâi trâng ƀă pơreăng COVID-19, tung hơnăm 2021 Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum xuân tơkŭm po châ 3 Hneăng hôp hnê mơhno tơdroăng cheăng ‘na kih thuât tung pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong ăm mâu Vi ƀan cheăm, pơlê kân châ Tơnêi têa pơcháu hnoăng pơkuâ, gâk ngăn kong; Tơkŭm po 7 Hneăng hôp pơtâng tối troăng hơlâ mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă tơdroăng pơkuâ, gâk ngăn kong hlối hnê mơhno pơkuâ, xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong râ cheăm; Rak tơkŭm po Tơdroăng pơtâng tối ‘’Rơtế ƀă o troh hngêi trung’’ in tơdroăng ki xiâm pơtâng tối troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong tung kơdôu mơ-éa 600.000 kơxop mơ-éa chêh, 5.000 to muâk xing xoăng ăm hok tro mâu cheăm tung kơpong ki tơdah gâk ngăn kong ƀă mơnhông pêt kong tung kong pơlê ƀă hía hé.

Thái yăo Nguyễn Trung Dũng, Thái pơkuâ Hngêi trung râ má môi Nguyễn Văn Cừ, a cheăm ki pá puât má môi Đăk Pxi, tơring Đăk Hà rơrêk tung hiâm mơno drêng tối ki pơxúa dêi mâu kơxop mơ-éa chêh djâ tơdroăng ki tơbleăng tối lĕm ki Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn diâp ăm 275 ngế o hok tro dêi hngêi trung:

‘’Kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng tơrŭm ƀă ngin tơtro tung tơdroăng xing xoăng tŭm hlá mơ-éa chêh ăm hok tro sap lâm 1 troh lâm 5 tung plâ hơnăm. Ing mâu tơdroăng tơbleăng thế pêi pro, ing mâu tơdroăng xiâm ki Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn kong hiăng mơhno amê xuân rơtế ƀă hngêi trung hnê hriâm mâu vâi hdrêng hâk vâ ƀă kong kế, ‘nâi nhuô̆m kong kế ƀă ‘nâi rak ngăn kong prâi rêh ối dêi tơná. Ƀă ing tơdroăng rak ngăn kố mê kô pro ăm pơlê pơla pơ’lêh hlê plĕng vâ pêi tơtro tơdroăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong a pơlê’’.

Hơnăm 2021, ai dâng 384.000 rơpâu ha kong dêi kong pơlê Kon Tum châ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong châ dâng 67% ƀăng kong lâp kong pơlê, ôh tá xêo tá ƀăng loăng kơxu ƀă loăng ki kơnâ. Tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong kum mâu tíu pơkuâ kong ƀă kuăn pơlê ai kơxô̆ liăn tơniăn ăm tơdroăng pơkuâ kố, gâk ngăn, mơnhông pêt kong ƀă tăng cheăng pêi ăm pơlê pơla.

Vâ chê 3.400 rơpŏng ƀă 49 kuăn pơlê tung thôn châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi, kong; lối 2.100 rơpŏng, 324 kuăn pơlê tung thôn, 209 khu rơpŏng ƀă 4 tôh tơrŭm tơdah pơkuâ kong, gâk ngăn kong ing mâu khu pơkuâ kong cho mâu khu tơrŭm ƀă Vi ƀan mâu cheăm, pơlê kân hiăng ai tơdroăng rêh ối tơniăn tâ ing troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong.

Ƀă châ tơ-ƀrê păng ‘nâng ki troăng hơlâ Mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong djâ ăm tơdroăng rêh ối, kuăn pơlê Kon Tum rế hía rế hâk vâ ƀă kong, gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong tơtro tâ. Tiô xêo dêi Kơ koan xiâm pơkuâ gâk ngăn kong dêi kong pơlê Kon Tum ăm hlo, xêo troh tâi khế 11/2021 lâp kong pơlê ai 193 roh pro xôi luât kong tâng pơchông ƀă roh kố hơnăm nah kơdroh 141 roh, kơxô̆ loăng ki tong kếo xôi luât kơdroh vâ chê 700 met khô̆i. Pôa A Nuông, pơlê Kon Chênh, cheăm Măng Cành, tơring Kon Plông, tối tiah kố:

‘’Châ Đảng, Tơnêi têa tơmâng tŏng kum khât ‘na kong, pơcháu ăm kuăn pơlê gâk ngăn kuăn kiâ kong ki kơnía ƀă pơkuâ gâk ngăn kong cho tơtro. Kong u ối, kuăn pơlê pêi kâ xuân châ mơnhông tơtêk’’.

Tiô mơnhên dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum, hơnăm 2021, tơdroăng pơtối pêi pro tơtro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng kum mơdêk tơ’nôm tơdroăng hlê plĕng, hnoăng dêi mâu khu râ kăn pơkuâ kong pơlê, mâu khu tơrŭm pơlê pơla, kuăn pơlê tung thôn ƀă kuăn pơlê ‘na hnoăng pơkuâ gâk ngăn kong, ki má lối cho kuăn pơlê rêh ối a kơpong hơngế hơngo, kơpong ki pá puât.

Xuân kơnôm tiah mê tơdroăng ‘nhê kong tung mâu kơpong mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong châ kơdroh, kơxô̆ kong, ki dâi lĕm dêi kong châ rak, tơniăn ƀă mơnhông mơdêk. Rơtế ƀă rế hía rế mơnhên Mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong cho môi troăng hơlâ ki kal mơjiâng kơxô̆ liăn krá tơniăn ăm tơdroăng pơkuâ gâk ngăn kong, kơdroh ki hngăm liăn ngân Tơnêi têa; tăng cheăng pêi tơ’nôm, pêi lo liăn ăm kuăn pơlê thôn pơlê, mâu rơpŏng, ngế krế châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi kong ƀă tơdah pơkuâ gâk ngăn kong tung kong pơlê.

Kố xuân cho xiâm kối vâ kong pơlê Kon Tum chôa ‘lâng pêi pro troăng hơlâ mơnhông gâk ngăn pêt kong, kum tơniăn gâk kring, cheăng lêng ƀă tơniăn pơlê pơla.

Mâu tơdroăng châ tơ-ƀrê tung tơdroăng dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum xuân môi tiah tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng gâk ngăn kong thăm rế ai kơnâ drêng hơnăm 2021 xuân mơnhên hdró hâi khế tŭm 10 hơnăm mơjiâng Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong. Roh tơpui tono dêi ngế chêh hlá tơbeăng ƀă pôa Hoàng Văn Chất, Kăn hnê ngăn Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu gâk ngăn kong Đăk Tô ‘na mâu tơdroăng ki má môi dêi kŏng ti klêi kơ’nâi 10 hơnăm ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong.

-Pôa ai mơnhên môi tiah lâi ‘na mâu tơdroăng pơ’lêh dêi tíu pêi cheăng klêi kơ’nâi 10 hơnăm pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong?

Pôa Hoàng Văn Chất: ‘’Ê, sap ing ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong tối tơdjuôm cho pơhlêh tâi tâng mâu ngiâ méa tung kơvâ pơkuâ gâk ngăn kong. Má môi cho tơdroăng pơkuâ, gâk ngăn kong châ tơtrŏng. Ing kơxô̆ liăn châ mơ’no teăm tơdrêng, rôe tơmeăm hbrâ mơdât on chếo teăm tơdrêng, liăn khế mơhá ăm kăn ƀô̆, nhân viên xuân tơniăn tơdroăng rêh ối. Tơdroăng má 2 nếo drêng ai troăng hơlâ mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê gâk ngăn kong, ki rơhêng vâ tối cho kuăn pơlê, pơlê pơla tung kơpong rêh ối mê vâi châ tơdah gâk ngăn kong, tơdroăng rêh ối vâi rế hía rế tơniăn, mơnhông mơdêk, ai môi tơdroăng rêh ối, ngiâ méa lĕm tro tâ hdrối nah drêng ai tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong’’.

-Ê, ton tơrôu hâi khế, pôa hôm chiâng tối ‘na mâu tơdroăng pá puât dêi tíu pêi cheăng drêng tá hâi ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong?

Pôa Hoàng Văn Chất: ‘’Ahdrối ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong kố mê kơvâ pơkuâ, gâk ngăn kong xuân môi tiah liăn khế kơnôm to a liăn ngân tơnêi têa xing xoăng tâi tâng mê liăn ngân Tơnêi têa mơ’no cheăng ăm kơvâ gâk ngăn kong, kơxô̆ liăn khế, liăn mơhá klêi mê tâi tâng mâu tơmeăm ki kum tung gâk ngăn kong pơkâ kân khât tơdrêng amê kơxô̆ liăn ngân xuân iâ. Xua mê, ki châ tơ-ƀrê tung pơkuâ, gâk ngăn kong tá châ tơniăn, tơdroăng rêh ối kăn ƀô̆, mơngế cheăng ối pá puât hên’’.

-Sap ing ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong hiăng ai tơdroăng pơhlêh, hbrâ xêh môi tiah lâi ƀă hnoăng gâk ngăn kong dêi kuăn pơlê tơdah pơkuâ gâk ngăn kong, ô pôa?

Pôa Hoàng Văn Chất: ‘’Drêng ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn kong mê kuăn pơlê hâk vâ hên tâ. Vâi hiăng châ tơdah kơxô̆ liăn mê vâi vâi lăm séa ngăn, lăm séa ngăn kong hên tâ, hên hdroh tâ. Ai troăng hơlâ tơdjâk, kuăn pơlê gâk ngăn kong hbrâ xêh kơxô̆ liăn mê, vâi rôe mâu tơmeăm ki vâ gâk ngăn kong, mâu tơmeăm hbrâ mơdât on chếo klêi mê tơmeăm po troăng ôh tá ăm on chếo kong, klêi mê nếo cho kơxô̆ liăn pêt kong, tâi tâng pơrá hbrâ xêh rĕng má môi, châ tơ-ƀrê’’.

-Tơdroăng tơkŭm po mơhá kơxô̆ liăn ƀă hnê mơhno pơlê pơla xúa châ tơ-ƀrê kơxô̆ liăn gâk ngăn kong tơdah châ rêm hơnăm ăm tơdroăng mơnhông tăng kế kâ, pơ’lêh tơdroăng rêh ối dêi pơlê pơla tơdah pơkuâ gâk ngăn kong châ tíu cheăng pêi pro tiah lâi?

Pôa Hoàng Văn Chất: Vâ pơcháu liăn ăm kuăn pơlê, mơhá hnoăng liăn ăm kuăn pơlê mê ngin xuân thế troh hôp, pơtâng tối, mơnhên, chêh inâi mơhá liăn tŭm. Ngin xuân thế hnê mơhno kuăn pơlê xúa tiah lâi châ tơ-ƀrê kơxô̆ liăn mê. Pơtih rôe hdrê mơnăn păn, hdrê loăng plâi vâ mơdêk pêi lo liăn ing liăn mơhá hnoăng gâk ngăn kong kố. Xiâm kối cho mơnhông mơdêk cheăng kâ rơpŏng ki ing kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gâk ngăn kong’’.

-Mơnê kơ pôa hên.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng