VOV4.Xơ Đăng - Ô vâi krâ-nhŏng o ƀă pú hmâ! Mâu hơnăm hdrối mê hía nah, rak vế tơdâng tơ’mô pơla vâi kơdrâi ƀă vâi kơnốu a kong pơlê Dak Lak hiăng châ pêi pro hên tơdroăng cheăng ki kân, kơxô̆ vâi kơdrâi ki veăng cheăng tung khu râ pơkuâ ngăn Đảng a pơlê cheăm châ 25,4% (tâk châ 3,4% tâng vâ pơchông ƀă hneăng hdrối), râ tơring ai 16,4% (tâk châ 3,2% tâng pơchông ƀă hneăng hdrối). Tung mê, vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo hiăng mơ-eăm, kơhnâ kân khât tung hriâm tâp, hriăn plĕng, pêi cheăng ƀă pôu râng hnoăng cheăng, mơdoh hên chôu phut kơhnâ tung pêi hnoăng cheăng ăm pơlê pơla tung rêm kơvâ cheăng, vêh mơnhên hnoăng cheăng dêi tơná tung pơlê pơla, mơjiâng on veăng, rơpŏng hngêi phâi tơtô, hơniâp niân ƀă veăng kum ăm tơdroăng ki mơnhông dêi kong pơlê, tơring, cheăm. Ƀai chêh dêi mâu ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam kopong Tây Nguyên ai tối ‘na hnoăng ki hiăng chiâng rơkê kơhnâ dêi vâi kơdrâi, mâu ngế ki hriăn rơkê hdroâng kuăn ngo ki iâ mơngế kong pơlê Dak Lak, pó vâi krâ-nhŏng o kô tơmâng.

Cho ƀok thái pơkeăng hdroâng kuăn ngo ki hơnăm ối nếo dêi Kơvâ pơlât tơdroăng pơreăng tâ tú, hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, la ƀok thái pơkeăng Ayun Thị Ánh Hồng, kot mâ hơnăm 1991, hdroâng kuăn ngo Rơđế hiăng rĕng châ mâu pú hmâ hâk vâ rah xo ƀă tơdroăng ki loi tơngah dêi kuăn pơlê ki châi tamo. Sap ing khế 7 hơnăm 2021 troh nôkố, drêng pơreăng COVID-19 xông tâ tú tung kong pơlê pro xâu xía kân ó, ƀok thái pơkeăng Ánh Hồng hiăng châ khu pơkuâ hngêi pơkeăng rah xo lăm pêi cheăng a Hngêi pơkeăng pơtân kơxô̆ 1, rak ngăn, khăm pơlât mâu vâi krâ-nhŏng o ki tro tâ pơreăng COVID-19, ƀok thái pơkeăng Ánh Hồng tối tiah kố, pơreăng ki kố cho têi ó khât pro pin trâm hên xahpá ƀă ai hên tơdroăng ki xâu xía, la ing mê, xuân cho roh ki vâ kum ăm pin thăm rế mơ-eăm hriâm, hlê plĕng, hriăn ngăn vâ mơdêk dêi hnoăng cheăng khăm pơlât mơngế tamo châi:

Tung kơvâ ngăn ‘na pơkeăng ƀă khăm pơlât ngin đi đo ‘nâi nhên kal athế hriâm, hriâm đi đo, ôh tá la lâi pơtê, xua kơvâ pơkeăng ƀă khăm pơlât cho kơvâ cheăng ki athế hriâm tâp, tí tăng hlê plĕng vâ xúa khoa hok ki nếo tung tơdroăng tí tăng ‘nâi pơreăng, tơdroăng vâ khăm pơlât. Tâng vâ riân ngăn mê á cho môi ngế ƀok thái pơkeăng hơnăm ối nếo tung kơvâ cheăng, tơdroăng ki hriâm tâp á xuân ối ton hơngế a la ngiâ, la tơdroăng pơreăng tâ tú tung kong pơlê hlo thăm rế ó mê hnoăng cheăng ki a ngiâ ngin kal athế hbrâ, tơplâ, mơdât ƀă pơreăng, cho tung tơdroăng cheăng ngin đi đo athế kơdo mơ-eăm ƀă ôh tá la lâi pơtê mơhriâm”.

Tung kơvâ văn ngê̆ sih dêi kong pơlê Dak Lak tối krê ƀă Tây Nguyên tối tơchoâm, mơni ôh tá ai kơbố ôh tá ‘nâi nâ Niê Thanh Mai. Môi ngế nhà văn kơdrâi dêi hdroâng Rơđế, mê Niê Thanh Mai hiăng pơkuâ ngăn kơ koan văn hok ngê̆ thuât dêi kong pơlê drêng nâ xiâm 27 hơnăm. Klêi mê, hnoăng cheăng ki nâ pêi ga ai hên khât, hdrối nah cho ing môi ngế cô hnê chư klêi mê tâk pêi cheăng a Khu ngăn ‘na hnê hriâm dêi kong pơlê, kơ’nâi mê, nâ to pro kăn phŏ hnê ngăn Hô̆i Văn hok ngê̆ thuât mâu hdroâng kuăn ngo Việt Nam, Klêi mê to pro Kăn hnê ngăn Hô̆i văn hok ngê̆ thuât kong pơlê Dak Lak. Dế nôkố, Niê Thanh Mai cho ngế ki chêh rơkê xua hiăng châ kâ hên pri ki kân ‘na văn hok dêi tơnêi têa ki châ ô eăng lâp lu.

Klêi kơ’nâi ƀai chêh “Têa klông dêi kong”, “Tơkâ pá tá ngo”, “Kơxo ah eăng bâ”, nếo achê pơla kố, nâ hiăng chêh tối tơdroăng hơ’muăn “Peăng pá lâi têa ngêa ôh tá lâm”, pơtroh ăm hên tơdroăng vâ topui tơno tối ing kơpong tơnêi Tây Nguyên kố.

Ti xê to môi ngế nhà văn ki chêh rơkê ƀă tuăn hiâm mơno, mê Niê Thanh Mai ối cho môi ngế kăn ƀô̆ kơhnâ khât, ai ivá ki rơdêi tung hnoăng cheăng, châ vâi krâ-nhŏng o mâu hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên ƀă mâu nhŏng o văn ngê̆ sih hâk mơnâ, loi tơngah. Tối ‘na mâu tơdroăng ki pêi pro dêi tơná, mê nhà văn Niê Thanh Mai tối tiah kố, pakĭng tơdroăng ki hâk git kơ văn chương mê cho tâi tâng ing tơdroăng ki kơdo mơ-eăm, ôh tá la lâi kâi pơtê dêi tơná:

Á cho ngế ki ôh tá ai rơkê ki klâi, drêng á hriâm dế ối kŭn nah ấ ối a Top má 5, má 6 tung khu pú, hên mâu pú á cho mâu ngế ki rơkê ó khât, xua mê, á athế kơdo mơ-eăm hên luâ tâ kơ mâu vâi pú, la lâi xuân tiah mê, vâi chêh môi ƀai mê kô chiâng rah xo chêh tối tung kơxop hlá mơ-eá, la á, athế chêh 10 ƀai mê nếo châ tâ tung kơxop hlá mơ-éa lơ chêh mơ’no tung hlá tơbeăng, á athế ‘mâi rơnêu hên. Hâi kố, drêng ngăn dêi mâu ƀai chêh hdrối nah á xuân athế pơtối hriâm hên tâ nếo. Rêm hâi, á tâ dêi tơná đi đo ôh tá hâi ai rơkê ki klâi, mê á xuân athế pơtối hriâm hên, pakĭng mê á athế pơchuât, athế pơchuât hên hlá mơ-eá.

Cho Phŏ Yăo sư, tiê̆n sih hdroâng kuăn ngo iâ mơngế ki apoăng a Tây Nguyên, jâ Tuyết Nhung Ƀuôn Krông, Kăn pơkuâ ngăn môn Ngữ văn, kơvâ Sư phăm, Kăn phŏ pơkuâ ngăn tíu xiâm Khoa hok xah hô̆i ƀă Nhân văn, Hngêi trung Đăi hok Tây Nguyên cho ngế ki châ vâi krâ - nhŏng o tung pơlê pơla hâk mơjo kân khât, xua jâ hiăng hnê mơjiâng hên hok tro, sinh viên cho mơngế ki ối a kơpong Tây Nguyên ing hngêi trung Đăi hok Tây Nguyên.

Sap ing hơnăm 2007 nah troh nôkố, jâ rơtế ƀă dêi on veăng, cho tiê̆n sih Kong ngê̆ thong tin, inâi cho Văn Ngọc Sáng ƀă khu pú hmâ hiăng chêh pro mâu hlá mơ-eá tơbleăng nâl kuăn ngo, pơla Xuăn - Jarai, Jarai - Xuăn; Xuăn - Stiêng, Stiêng - Xuăn, Xuăn - M’nông; Chăm - Xuăn, Xuăn - Chăm, chêh pro đề tài râ tơnêi têa “Hriăn plĕng ‘na leh mơdĭng dêi hdroâng Rơđế”, “ Rơngê ting ting hdroâng Rơđế”, chêh tối ƀă nâl Rơđế, hlá mơ-eá hnê nâl Chăm tung trang web; veăng chêh tối a râ tơnêi têa ‘na “Hnoăng cheăng dêi kuăn mơngế rơkê tung mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ - rêh ối pơlê pơla kơpong Tây Nguyên”, châ krếo thế veăng chêh tối hên hên ‘na đề tài mơhno túa lĕm tro, nâl tơpui, chư chêh dêi hdroâng Rơđế, M’nông, Jarai, Bơhnéa ƀă hên hĭn mâu hdroâng kuăn ngo ki ê.

Hên mâu tơdroăng cheăng khoa hok xuân kơnôm ai ivá dêi Tiê̆n sih Tuyết Nhung châ in chiâng hlá mơ-eá ƀă châ mơ’no, môi tiah “Túa ki ngế kơdrâi pơkuâ ing tơdroăng rơngê rơngối Rơđế”, “Mơnho túa lĕm tro ‘na pơchên hmê kơchâi Rơđế”; “Tơdroăng rơngê rơngối Y Khing Jŭ - H’Bia Ju Yâo” ƀă hên mâu tơdroăng rơngê rơngối ki ê hiá.

Tí xê to ai hên hnoăng veăng kum ‘na mơhno túa lĕm tro-hriăn plĕng khoa hok, mê hnoăng cheăng ki Phŏ Yăo sư Tiê̆n sih Tuyết Nhung Ƀuôn Krông ối cho môi ngế hiăng tơkâ luâ hên tơdroăng xahpá, xua jâ kot mâ tung môi kơpong thôn pơlê dêi kong pơlê Dak Lak, tung hngêi ai troh 12 ngế nhŏng o, ôh tá bê ‘na kế tơmeăm ƀă tơdroăng ki vâ pơtối châ hriâm tâp hên tơ’lêi hlâu tiah chal nếo nôkố. Phŏ yăo sư - Tiê̆n sih Tuyết Nhung Ƀuôn Krông ai tối dêi tiah kố: Tung tơdroăng ki cheăng hnê tung hngêi trung dêi tơná, jâ tí xê to pơtroh hên khôi tuá, vêa vong, tơlá dêi hdroâng kuăn ngo troh a sinh viên, mê ối mơhnhôk mâu vâi o sinh viên dêi tơná maluâ cho ƀă vâi sinh viên kơdrâi khên tơnôu hâk tơngăm túa lĕm tro dêi hdroâng kuăn ngo tơná.

“Tâng hnê tung lâm mơhno tối tơdroăng ki á pói rơhêng vâ má môi mê pro tiah lâi vâ tŭm tơdroăng ki á hiăng hnê, hiăng tối kô troh rơdâ lâp lu tung mâu khu pú hơnăm ối nếo, vâ xut tah lôi mâu tơdroăng ki mâu vâi o kơdrâi ki kơmêi lim dêi tơdroăng tơná, tá hâi khên tối dêi tơdroăng ki lĕm tro tơná. Ƀă á tơdroăng ki tơnêi têa hiăng diâp ăm á inâi ki rơkê, la á ôh tá xê xo ing mê vâ pro tiah kố tiah mê, tâng pin ai ƀâng la pin hiăng hlê plĕng hên nhên khât, mê pin kô châ pơtối mơdêk ki rơkê plĕng, mê drêng pin hnê, lơ tơpui tơno tối mâu tơdroăng ki lĕm tro mê ƀă pú hmâ, lơ ƀă vâi krâ nhŏng o, mê vâi kô ‘nâi nhên hnoăng cheăng ki pin pêi pro, hlê plĕng. Xua ti mê, á đi đo kơdo mơ-eăm pêi pro tŭm tơdroăng, ƀă ngăn mê cho tơdroăng ki ‘ló hâk tơngăm dêi tâi tâng mâu hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên. Vâi kơdrâi ƀă mâu vâi o kơdrâi hơnăm ối iâ tâ kơ á, vâi kô mơ-eăm, vâi kô ai hlâu tâ tơdroăng ki vâ mơnhông mơdêk tơdroăng ki rơkê plĕng, xua vâi hiăng châ hriâm, châ ‘nâi hên luâ tâ kơ á ‘na tơdroăng chal nếo”.

 Tơkâ luâ mâu tơdroăng pá puât, tah lôi mâu tơdroăng ki kơmêi lim tung pơlê pơla, tơdroăng kơdo mơ-eăm tơkâ luâ xahpá vâ pêi pro tiô dêi plâi nuih tơná pói rơhêng vâ, hên vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo rế hiá rế khên tơnôu, rơkê plĕng, khên mơnhên dêi hnoăng cheăng tơná tung pơlê pơla. Mâu tơdroăng ki hơ’lêh mê, mâu hnoăng cheăng mê hiăng châ mơhno tối ki ó rơdêi dêi vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo a Dak Lak, rế hiá rế châ tơ’lêi hlâu tâ mâu tơdroăng cheăng ki nếo ki dế po rơdâ ăm tơdroăng ki mơnhông mơdêk ăm tơná vâi tung rêm kơvâ cheăng.

Gương tơplôu ƀă tơbleăng