Từng là món bánh chỉ xuất hiện trong các dịp lễ, Tết truyền thống, ngày nay bánh gừng của đồng bào Chăm ở thôn Tịnh Mỹ, xã Hồng Thái, tỉnh Lâm Đồng đã vượt ra khỏi không gian gia đình, buôn làng để đến với nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh. Từ đôi bàn tay khéo léo của những phụ nữ Chăm, một nét văn hóa ẩm thực truyền thống đang được gìn giữ, phát triển thành sản phẩm có giá trị kinh tế.

Bà Nguyễn Thị Sắn, ở thôn Tịnh Mỹ, xã Hồng Thái (khu vực huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận cũ), cho biết trong các loại bánh truyền thống của người Chăm, bánh gừng là loại bánh làm công phu và mất nhiều thời gian nhất. Để tạo ra chiếc bánh đẹp mắt, người làm phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, từ chuẩn bị nguyên liệu, tạo hình đến chế biến.

Nguyên liệu làm bánh gừng gồm bột nếp, trứng, đường cùng các thành phần tạo hương như gừng, vani để tạo mùi thơm đặc trưng. Theo bà Sắn, trong các dịp Tết cổ truyền của người Chăm, dù chuẩn bị nhiều món ăn khác nhau nhưng bánh gừng luôn là lễ vật không thể thiếu để dâng cúng ông bà, tổ tiên.

Trong tiếng Chăm, bánh gừng được gọi là “ginrong laya”, mang ý nghĩa gắn với hình dáng chiếc bánh: một phần giống “càng cua - ginrong”, một phần giống “củ gừng - laya”. Qua nhiều thế hệ, loại bánh này không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là sợi dây kết nối văn hóa, lưu giữ những giá trị đặc trưng trong đời sống tinh thần của đồng bào Chăm.

Những chiếc bánh gừng sau khi hoàn thành có cách chế biến không quá cầu kỳ nhưng lại mang hương vị riêng với độ thơm, béo, giòn ngọt từ bột nếp, trứng và hương gừng. Với người Chăm, bánh gừng không đơn thuần là vật phẩm dâng cúng trong các nghi lễ mà còn là một phần bản sắc văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, nhịp sống hiện đại khiến nhiều gia đình Chăm không còn đủ thời gian tự làm các loại bánh truyền thống trong dịp lễ, Tết. Từ nhu cầu đó, những năm gần đây, bà Đàng Thị Mãi ở thôn Tịnh Mỹ đã tập hợp những phụ nữ có tay nghề trong làng cùng nhận làm bánh gừng theo đơn đặt hàng.

Ban đầu, nhóm chỉ nhận một vài đơn hàng nhỏ phục vụ bà con trong làng. Dần dần, nhờ chất lượng và hương vị truyền thống được giữ nguyên, bánh gừng Tịnh Mỹ được nhiều người biết đến, nhận được đơn đặt hàng từ nhiều nơi trong và ngoài tỉnh.

Theo bà Đàng Thị Mãi, khách đặt bánh hiện nay không chỉ là người Chăm mà còn có nhiều người Kinh, nhất là vào dịp Tết. Các đơn hàng được nhận theo cân, với giá khoảng 60.000 đồng/kg. Việc làm bánh không mang lại nguồn thu quá lớn nhưng giúp nhiều phụ nữ lớn tuổi có thêm việc làm, thu nhập và quan trọng hơn là giữ được nghề truyền thống của cha ông.

Để tiếp sức cho những phụ nữ Chăm gìn giữ nghề truyền thống, trung tuần tháng 6 vừa qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Hồng Thái đã ra mắt mô hình “Phụ nữ khởi nghiệp - giữ gìn nghề bánh gừng truyền thống” với 10 thành viên tham gia.

Theo bà Mạch Thị Xuân Thùy, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Hồng Thái, mô hình không chỉ hỗ trợ phụ nữ phát triển sinh kế mà còn cụ thể hóa phong trào thi đua dân vận khéo, phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc và thực hiện đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035.

Thời gian tới, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã tiếp tục đồng hành cùng các thành viên thông qua tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ nguyên liệu ban đầu, thiết kế bao bì, nhãn mác, kết nối tiêu thụ sản phẩm và hướng dẫn ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, bán hàng. Mục tiêu là từng bước xây dựng thương hiệu bánh gừng truyền thống thôn Tịnh Mỹ, xã Hồng Thái.

Ẩm thực của người Chăm luôn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng. Cùng với bánh tét, bánh ít, bánh sakaya, bánh gừng là một phần không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết và nghi lễ truyền thống.

Từ món bánh của mỗi gia đình, bánh gừng Tịnh Mỹ đang từng bước được chuẩn hóa về mẫu mã, xây dựng thương hiệu để tiếp cận thị trường rộng hơn. Sản phẩm này cũng được kỳ vọng trở thành sản phẩm OCOP đầu tiên của xã Hồng Thái sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, góp phần để hương vị truyền thống của người Chăm tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa./.